طالبانو په ترکمنستان کې «افغان ـ ترکمن لوی نندارتون» پرانیست

ایراني چارواکي وايي، د پخواني ولسمشر اشرف غني په واکمنۍ کې د کمال خان بند جوړېدو سره اوس اوبه د ایران پر ځای نمیروز کې د ګودزره شاړو ته ځي.

دوی بیا بیا طالبان تورنوي چې ایران ته د اوبو پرېښودلو خنډ دي، خو طالبان تل وايي چې د وچکالۍ له امله اوبه ایران ته نه ځي او کله چې بارانونه وشي اوبه به تر ایران ورسېږي.

په افغانستان کې د وروستیو اونیو ورښت پسې چې له پرون راهیسې له کمال خان بند ایران ته اوبه رسېدلې اوس د دغه هېواد رسنۍ هم پر دې اوبو شک ښيي.

د ایران سپاه پاسدران ته نږدې تسنیم خبري اژانس د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، په ټولنیزو رسنیو کې د ایران خوا ته د اوبو تللو خپره شوې ویډیو ښيي، چې په افغانستان کې د سېلابونو خړه ایران ته رسېدلې ده.
د تسنیم خبري اژانس خبریال د خپلو موندنو پر بنسټ وایي، چې د افغانستان په سیندیزه حوزه هلمند کې د ورښت د زیاتوالي له امله د کمال خان بند اوبه ډېرې شوې دي، چې له امله یې د سېلابونو خړه ایران ته رسېدلې ده.
خو د سيستان او بلوچستان د چاپېريال ساتنې عمومي رييس محمد رضا علیمرادي وايي، د اوبو د خوشې کېدو بهیر تېره شپه پیل شوی او په افغانستان کې د ورښتونو د زیاتوالي له امله به په راتلونکو ورځو کې هم دوام وکړي.
خو نوموړی زیاتوي، دا خوشې شوې اوبه د ايران او افغانستان ترمنځ د اوبو د تړون پر بنسټ نه دي، بلکې يوازينى هوکړه ليک د کمال خان بند د دروازو پرانېستل دي، تر څو د ګوډزره دښتې پر ځای ایران ته وبهیږي.

که څه هم د ایران تسنیم خبري اژانس دا اوبه «خړه» بولي، خو ښاغلی علیمرادي‌یې خوږې اوبه بولي او زیاتوي هامون ډنډ ته یې نه پرېږدي ځکه د څښاک اوبو برابرولو کې ډېره مرسته کوي او سیستان بلوچستان له وچکالۍ ژغورلی شي.

تر زرنج ښار د اوبو رسېدل

ايران ته د اوبو رسېدو خبر په داسې مهال دی چې نیمروز کې طالبان وايي، له تېرو څو کلونو وروسته یو ځل بیا لښکري کانال د دغه ولایت تر مرکز زرنج پورې اوبه ورسولې.

دوی وايي، د ډېر ورښت او د دې کانال پاکولو پسې له کمال خان بند تر زرنج د اوبو بهېدل پیل شوي چې له مخې به یې تر اتیا زره جریبه کرنیزه ځمکه خړوبه شي.

په سیمه کې سرچینو بیا افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل، چې دا وبه د باران له امله دي او کمال خان بند کې د اوبو په کمېدو سره به لښکري کانال بېرته وچ شي.

د ۲۰۲۱ کال اګسټ کې د طالبانو واکمنېدو سره دې ډلې د نجونو له شپږم ټولګیو پورته زدکړو باندې بندیز ولګاوه.

که څه هم دا ډله وايي، د نجونو زدکړو ته پر لایحه کار کوي، خو د وخت تېرېدو سره دې ډلې د نجونو پر پوهنتوني زدکړو او د ښځو پر کار هم بندیز ولګاوه.

که څه هم پر افغان ټولنه سربېره، د بشري حقونو او د ښځو ملاتړې ادارې او د اسلامي هېوادونو چارواکي بیا بیا له طالبانو غواړي چې د نجونو د زدکړو او د ښځو د کار بندیز لرې کړي، خو د دې ډلې په دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی.

په افغانستان کې د نوي لمریز کال یا پسرلي پیلېدو سره نوی ښوونیز کال هم پیلېږي، خو داسې هیله نشته چې طالبان د دغه کال په را رسېدو سره هم د نجونو پر زدکړو بندیز لرې کړي.

په راپور کې راغلي، چې د بې حجابۍ په تور د ښځو نیونې په ګډون د عامه ژوند په ټولو برخو کې د ښځو حقونه نور هم تر پښو لاندې کېږي.

راپور وایي:« د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه پر ځای پاتې دي او په ځینو سیمو کې د بندیزونو پلې کول سخت شوي دي.»

د راپور په وینا، د هزاره ټبره شیعه‌وو په ګډون د لږکیو په نښه کول د نړۍوال قانون څخه سرغړونه ده او باید ودرول شي.
د راپور له مخې، د افغانستان نږدې نیمایي نفوس په فقر کې ژوند کوي چې په ځانګړې توګه ښځې او ماشومان یې تر ټولو ډېر اغېزمن کړي.

راپور زیاتوي، چې له دوه نیم کالو واکمنۍ وروسته طالب چارواکي په سیاسي، امنیتي او اقتصادي برخو کې د یو شمېر مهمو حکومتي مسلو په اړه له داخلي مخالفتونو سره مخامخ دي.
ښاغلي ګوترېش په خپل راپور کې، په افغانستان کې د اساسي قانون او قانوني چوکاټونو په اړه د وضاحت پر نشتوالي اندېښنه څرګنده کړې.
راپور کې د امنیتي پېښو په تړاو راغلي، چې د تېرې نومبر میاشتې راهیسې د جنورۍ تر لسمې نېټې پورې د امنیتي پېښو شمېر د ۲۰۲۲-۲۰۲۳ د ورته مودې پرتله لوړ شوی دی.
په دغه موده کې ملګرو ملتونو د امنیت اړوند ۱۵۰۸ پېښې ثبتې کړې، چې د ۲۰۲۲-۲۰۲۳ کلونو په همدې موده کې د ثبت شویو ۱۰۹۰ پېښو څخه ۳۸ سلنه زیاتوالی ښيي.
راپور وایي، چې د افغانستان د ازادۍ جبهې په حقیقت کې د طالبانو پر وړاندې لږ تر لږه ۲۴ تایید شوي بریدونه په دغې موده کې ترسره کړي دي او دغې ډلې خپل فعالیتونه له کلیو څخه ښاري سیمو ته لېږدولي دي.
راپور کې راغلي، چې د ۲۰۲۳کال د نومبر له اتمې او د ۲۰۲۴ کال د جنورۍ تر لسمې پورې د داعش له‌خوا د درېیو بریدونو ادعا شوې ده.
یوناما همدا راز د ملي مقاومت جبهې او داعش سره د تړاو په تور د دوه غیر قضایي وژنو، ۱۷ خپل سرو نیونو، ربړونو او بد چلند دوه پېښې ثبتې کړې دي.
د راپور په لیکنه، د طالبانو د زندانونو د سمون چارو اداره هم د مخ پر زیاتېدونکو توقیف شويو کسانو په اداره کولو کې له ننګونو سره مخ ده.

د راپور د مالوماتو پر بنسټ، د ۲۰۲۴کال تر جنورۍ پورې د دغې ادارې د بندیانو شمېر تر ۱۹۰۰۰ لوړ و.
راپور زیاتوي، چې د افغانستان لږ تر لږه ۶۹ سلنه نفوس د ژوندي پاتې کېدو لپاره لومړني توکو، اسانتیاو او اړینو خدمتونو ته لاسرسی نه لري او د اټکل له مخې ۲۳.۷ مېلیونه خلک به په ۲۰۲۴ کال کې بشري مرستو ته اړتیا ولري.

په غزني کې یو سیمه ییز خبریال نن چهارشنبه د (کب ۱۶مه) افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، چې دغه پېښه تېره شپه شاوخوا اته نیمې بجې د دغه ولايت د اندړو ولسوالۍ په ناني کلي کې رامنځته شوې ده.

سرچينې زياته کړې، چې دغه پېښه له يوه بار وړونکي موټر سره د ٤٠٤ ډوله بس د ټکر له امله رامنځته شوې ده.

په غزني کې سیمه ییز خبريال د غزني د روغتون د ډاکترانو له قوله ویلي چې په دې پېښه کې د يو شمېر ټپيانو روغتيايي حالت د اندېښنې وړ دى.

د کابل ـ کندهار په لویه لاره د موټرو بې حده ګړندی تګ، د چلوونکو بې احتیاطي او د ټرافیکي قوانینو نه مراعتول تل د ټرافیکي پېښو د کېدو لامل کېږي.

د علي ګل نومي وژل شوي کس د کورنۍ غړو افغانستان انټرنشنل پښتو څانګې ته ويلي چې د ننګرهار ولایت لپاره د طالبانو د استخباراتو ادارې کسانو علي ګل پرون له ځان سره یووړ او نن سهار یې وژلی دی.

د وژل شوي علي کل د مړینې په انځور کې د هغه پر غاړه د زور زیاتې نښې ښکاري.

د هغه کورنۍ وايي، د علي ګل له وژلو وروسته د هغه مړی د ننګرهار د طالبانو د استخباراتو په اداره کې و او دوی ته یې مړی نه ورکاوه، د وژل شوي کس د کورنۍ یوه غړي د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته وويل: «د خدای لپاره د ده ګناه څه وه؟ د طالبانو استخباراتو کسان راغلل علي ګل يې پرون له ځان سره بوتلو او اوس خبر شوو چې وژلی یې دی، چې ورته ومو ویل جسد یې راکړئ نو هغه یې هم نه راکاوه، آخر زموږ ګناه څه ده؟»
طالبانو لا په دې اړه څه نه دي ویلي، او نه یې په تېرو دوه نیمو کالو کې د داسې وژنو په اړه له رسنیو او یا د وژل شویو کسانو له کورنیو سره معلومات شریک کړي.
د وژل شوي علي ګل یوه ملګري هم افغانستان انټرنشنل پښتو سره د خبرو پر مهال ويلي چې علي ګل تېره ورځ سه شنبې د (کب ۱۵مه) د ننګرهار لپاره د طالبانو د استخباراتو ادارې کسانو له ځان سره وړی و او نن یې د وژلو خبر راغلی، هغه وايي: «موږ تر اوسه پورې په دې نه پوهیږو چې علي ګل څه ګناه کړې، هغه په مومندرې ولسوالۍ کې د خوراکي توکو دوکان لاره او عادي ژوند یې کاوه.»
د ننګرهار ولايت د مومندرې ولسوالۍ د باسول کلي اوسیدونکي او د وژل شوي علي ګل کورنۍ وايي، له دوی سره د طالبانو له لوري د شوي دغه ظلم پوښتنه دې وشي او په دې برخه کې یې د عدالت غوښتنه کړې ده.
له وژل شوي علي ګل څخه د کورنۍ د نورو غړو تر څنګ یوه ځوانه کونډه ښځه يو پنځه کلن زوی او یوه درې کلنه لور پاتې شول.