په قطر کې د افغانستان سفارت لپاره د امریکا شازدافېره کردن دېکر د افغان متشبتو مېرمنو لپاره د ډېرو فرصتونو غوښتنه وکړه. نوموړې د افغانستان امریکا د ګډې سوداګرۍ خونې غړو سره خبرو کې ویلي دا کار به پخپلو پښو د افغانستان درېدو کې مرسته وکړي.
کرن ډېکر نن خپل اېکس کې وايي، پرون یې له دې خونې سره ولیدل او په دې یې خوشالي څرګنده کړې چې ور سره یو ځای شوې ده.
خو مېرمن ډېکر دا نه دي ویلي چې د افغانستان- امریکا سوداګرۍ خونې سره څنګه یو ځای شوې ده.
د افغان مېرمنو لپاره د نوموړې د ډېرو فرصتونو غوښتنه په داسې مهال ده چې په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ د هرې ورځې تېرېدو سره پر ښځو ډول ډول بندیزونه لګېږي او پر نارینه وو یې تکیا زیاتېږي.
په ملګرو ملتونو کې د امریکا دایمي استازې مرستیال وايي، چې واشنګټن له افغان ښځو سره کار کوي تر څو چمتو شي، چې په ټولنه کې په بشپړه توګه برخه واخلي او نېږدې ۸۵ سلنه افغانان ښځو ته د زده کړو مساوي حق غواړي.
رابرټ ووډ د امنیت شورا په غونډه کې وویل، چې د ښځو نه ګډون د افغانستان اقتصاد ته میلیونونه ډالره ګټه رسولی شي.
په ملګرو ملتونو کې د امریکا د استازې مرستیال د چهارشنبې په ورځ د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په ځانګړې غونډه کې وویل، چې طالبان لا هم د ښځو او نجونو حقونه له پامه غورځوي او زده کړو ته د نجونو لاسرسی محدودوي.
هغه د ښځو پر کار باندې لګول شوي محدودیتونه او د دې ډلې له خوا د حجاب لګول د ټولنیز ډګر څخه د ښځو د ایستلو د یوې وسیلې په توګه یاد کړل.
رابرټ ووډ په دې غونډه کې وویل، چې د سروې ګانو پر بنسټ ۸۵ سلنه افغانان په دې باور دي، چې ښځې باید زده کړو ته مساوي لاسرسی ولري.
هغه زیاته کړه، چې د ښځو شتون د افغاني ټولنې له پیاوړتیا سره مرسته کوي او د ښځو کار کول د افغانستان اقتصاد ته تر یو میلیارد ډالرو زیات عاید راوړي.
په افغانستان کې د یوناما د فعالیتونو د ملاتړ په ترڅ کې په ملګرو ملتونو کې د امریکا د استازې مرستیال وویل، چې دوی د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي د ټاکلو ملاتړ کوي.
هغه د یوې لار نقشې په چمتو کولو ټینګار وکړ، چې طالبان د افغانستان د نړۍوالو مکلفیتونو د رعایتولو او همدارنګه له دغې ډلې سره د نړۍ د اړیکو د عادي کولو لپاره د شرایطو په برابرولو مکلف کړي.
وروسته له هغې چې طالبانو یو ځل بیا پر افغانستان واک تر لاسه کړ، دغې ډلې پر مېرمنو او نجونو د کار، زده کړو او ټولنیز ژوند کې پر برخې اخیستنې یو شمېر محدودیتونه وضع کړل، چې دا چاره د نړۍوالې ټولنې او بشري حقونو سازمانونو د غبرګون لامل وګرځېد.
طالبانو پر نجونو او مېرمنو لګېدلي بندیزونه د دوی داخلي مساله ګڼلې ده.
د افغانستان له پاره د امریکا د سفارت شارژدافیرې کرن ډکر د افغان ښځو د حقونو فعالې بنفشه یعقوبي ته د امریکا لهخوا د زړورې ښځې د نړۍوالې جایزې د ورکولو ستاینه کړې ده.
مېرمن ډکر په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې له اغلې یعقوبي څخه د ټولو افغانانو او په ځانګړې توګه د ښځو او معلولو افغانانو د ملاتړ لپاره مننه کوي.
اغلې ډکر لیکلي، خوشاله ده چې ستاسو له کړنو او خدمتونو نه د ۲۰۲۴ م کال د زړه ورو مېرمنو د نړۍوالې جایزې په مراسمو کې ستاینه وشوه او زیاتوي، چې د افغانانو د بشري حقونو د ملاتړ او د ښځو او معلولیت لرونکو افغانانو د پیاوړتیا لپاره په ګډه کارکولو ته سترګې په لار ده.
بنفشه یعقوبي د یو شمېر هغو ښځو په ډله کې وه، چې پرون دوشنبې ورته په سپینه ماڼۍ کې د یو لړ مراسمو په ترڅ کې چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن او د امریکا د ولسمشر مېرمنې جېل بایډن هم پکې ګډون کړی و، د زړه ورو ښځو جایزې ورکړل شوې.
طالبانو د دایکنډي ولایت مرکز نیلي ښار اړوند په حولي دشت سیمه کې د "بي بي عایشه" په نامه د نجونو دیني مدرسه جوړه کړې، خو د مدرسې د جوړیدو خبر سره یې د هلکانو انځور خپور کړی دی.
د طالبانو د پوهنې وزارت د شنبې په ورځ (د کب ۱۲مه) پر اېکس ټولنیزې شبکې د دې مدرسې د جوړیدو خبر سره، د نجونو پر ځای د مدرسې له پرانستې مراسمو نه د هلکانو انځور خپور کړی.
طالبانو له واکمنېدو وروسته د افغانستان په ټولو ولایتونو کې د ښوونځیو پر ځای د مدرسو جوړولو ته مخه کړې، هغه څه چې پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د بشري حقونو د څار د ښځو د برخې مشرې په ديني مدرسو کې د نجونو د زدکړې د راپورونو په غبروګون کې ويلي و، چې «په مدرسو د ښوونځیو بدلیدل د منلو وړ نه دي.» هغې زیاته کړې وه، چې د دغه هېواد د ماشومانو لپاره، چې مدرسو کې «افراطي درسونه» زده کوي هېڅ راتلونکې نشته.
تر دې مخکي د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې روزا اوتونبايوا ويلي وو، «ډېر شواهد» یې ترلاسه کړي، چې زياتې نجونې ديني مدرسو ته ځي.
د افغانستان په وروستي سل کلن تاریخ کې دوه ځلې ښځې په بشپړ ډول له زده کړو، ټولنیز ژوند او کار څخه منع شوي، چې لومړی ځل د طالبانو لومړۍ دوره او دویم ځل د جمهوري نظام له سقوط وروسته د طالبانو دویمه دوره ده.
د یونېسف د معلوماتو له مخې؛ دا مهال په افغانستان کې څه باندې درې میلیونه نجونې له ثانوي زده کړو بې برخې دي او نېږدې د یو میلیون نجونو پر مخ پوهنتونونه تړل شوي دي.
طالبانو په بیا واکمنېدو سره ګام پر ګام دنجونو پر عصري زدکړو بندیز لګولی خو مدرسې یې ورځ تر بلې زیاتې کړې دي.
ملګرو ملتونو، نړۍوالو سازمانونو او ځینو هېوادونو په کراتو له طالبانو غوښتي، چې د ښځو او نجونو پر وړاندې د زدهکړو او کار په ګډون خپل ټول ظالمانه او تبعیضي فرمانونه لغوه کړي.
خو طالب چارواکي دا غوښتنې د دوی په کورنیو چارو کې لاسوهنه بللې او د نجونو پر مخ د ښوونځیو دروازې خلاصول له نن نه په سبا سپاري.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له دوه پر درېیمې برخې څخه زیاتو غړو د دوشنبې په ورځ د دغې ډلې له خوا پر ښځو او نجونو راوړل شوي فشارونه غندلي او په عامه، سیاسي، اقتصادي، کلتوري او ټولنیز ژوند کې د ښځو مساوي ګډون او په ځانګړې توګه پر پریکړو کې د هغوی پر ګډون ټینګار کړی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن د پنجشنبې په ورځ (د کب لسمه) د افغان ښځو د اقتصادي مقاومت په اړه غونډه کې وویل، چې طالبان لا هم نجونې او مېرمنې له زده کړو منع کوي، د ښځو اساسي حقونه تر پښو لاندې کوي او د طالبانو دغه تګلاره د افغانانو د خوښې خلاف ده.
د پنجشنبې په ورځ (د کب لسمه) د بشري حقونو په شورا کې د ترکیې استازي له طالبانو وغوښتل، چې د نجونو پر زده کړو بنديز دې لغوه کړي.
ویل کیږي طالب چارواکي د نجونو د زده کړو په اړه سره یوه خوله نه دي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت مرستیال په کراتو د افغان نجونو پر زدکړو ټینګار کړی.
شیر محمد عباس ستانکزي په کابل کې د نجونو لپاره د یوې مدرسې په پرانیستې مراسمو کې ویلي و، هېڅوک دا نشي ثابتولی چې پر چا علم فرض او پر چا نه دی او ټینګار یې کړی و چې علم پر نر او ښځه «فرض» دی.
د طالبانو له خوا د افغانستان د بیا نیولو کیدو وروسته، ۹۰۲ ورځې کیږي چې افغان نجونې له شپږم ټولګي څخه پورته له زده کړو محرومې دي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ۲۰۲۴ کال د «زړورو مېرمنو» د جایزې لپاره د یوولسو مېرمنو تر څنګ د افغانستان د بشري حقونو د سازمان پخوانۍ غړې بنفشې یعقوبي ته هم دغه جایزه ورکړه.
دغه جایزه به د راتلونکې دوشنبې په ورځ د لومړۍ مېرمنې جېل بلنډ او د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن په ګډون یوې غونډې کې ګټونکو ته ورکړل شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ په یوې خبر پاڼه کې ولیکل، مېرمن یعقوبي چې «د سترګو دید یې کم دی» له کلونو راهیسې د هغو مېرمنو د حقونو ننګه کوي چې د زورزیاتي سره مخامخې دي، هغې د ۱۳۸۶ کال را په دې خوا د خپل خاوند په مرسته د «رهیاب بنسټ» په نامه یوه ټولنه جوړه کړه، چې د نابینا وګړو سره یې د زدهکړو او د هغوی د ځواکمنولو په برخو کې کار کاوه.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې مېرمن یعقوبي تل د معلولانو لپاره د عدالت غوښتنه کړې او د کم بینا او نابینا ماشومانو له پاره یې د زدهکړو زمینه برابره کړې ده.
د دغې خبرپاڼې له مخې، مېرمن یعقوبي دا مهال په جلا وطنۍ کې ژوند کوي او لا هم د معلولانو، نابینا ماشومانو او افغان نجونو لپاره د عدالت غوښتنه کوي.
د مېرمن یعقوبي تر څنګ د نړۍ ۱۱ نورې مېرمنې هم د دغې جایزې ګټونکې اعلان شوې دي.
له دغې ډلې د ایران د بشري حقونو فعاله فریبا بلوچ هم د دغې جایزې ګټونکې اعلان شوې ده.
د زړوه ورو ښځو له پاره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دغو جایزو لړۍ له ۱۳۹۶ کال راهیسې پیل شوې او تر ډېره دغه جایزې هغو مېرمنو ته ورکول کېږي، چې د سولې په ملاتړ، عدالت، بشري حقونو، جنسیتي انډول او د ښځو او مېرمنو په ځواکمنولو کې یې زړورتیا ښودلې وي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت سږنی کال د دغو جایزو اتلسم پړاو ترسره کوي.
تېر کال د افغان کډوالو ملاتړې ډاکترې ذاکره حکمت ته دغه جایزه ورکړل شوې وه.
په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا په غونډه کې د ګډون کوونکو هېوداونو استازو په افغانستان کې د بشري وضعیت په اړه خپلې اندېښنې او غبرګونونه څرګند کړل.
پاکستان:
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې د پاکستان استازې وویل، چې هېواد یې په افغانستان کې د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو حقونو ته د نه درناوي په اړه اندېښمن دی.
هغه له طالبانو وغوښتل، چې بشري حقونو ته درناوی وکړي.
د پاکستان استازي په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ریچارډ بېنېټ د انتقادي راپور ملاتړ وکړ.
اروپایي اتحادیه:
د بشري حقونو په شورا کې د اروپايي ټولنې استازي په افغانستان کې د بشري حقونو د زوال په اړه اندېښنه څرګنده کړه.
هغه وویل، چې دوی د ښځو او هزاره ګانو پر وړاندې د طالبانو بندیزونه غندي.
د اروپا استازي وويل؛ په افغانستان کې د قومیت او جنسیت پر بنسټ تبعيض او ظلم دوى ته د منلو وړ نه دى.
بلجیم:
د بلجیم استازي وویل؛ تر هغه چې په افغانستان کې د ښځو او لږه کیو له حقونو څخه پراخه سرغړونې دوام ولري، له طالبانو سره د اړیکو عادي کېدل ناشوني دي.
هغه وپوښتل؛ څنګه د طالبانو سره د اړیکو د عادي کولو تمه کولی شو؟ کله چې د افغانستان نیمایي ټولنه محرومه ده.
د ملګرو ملتونو د ښځو چارو بنسټ:
د ملګرو ملتونو د ښځو چارو استازې د نړۍ پر هېوادونو غږ وکړ، چې د افغان مېرمنو غږ دې په نړۍواله کچه واورېدل شي.
هغه وویل؛ افغان مېرمنې له نړۍوالې ټولنې غواړي، چې طالبان په رسمیت ونه پیژني.
لوګزامبورګ:
د بشري حقونو په شورا کې د لوګزامبورګ استازي وویل؛ د طالبانو له خوا له ټولنې د ښځو لېرې کول د بشریت پر ضد د جرم یوه بېلګه ده او دا کار د جنسیتي توپیر په نوم یادېږي.
هغه وویل، طالبان باید ښځو ته د کار کولو اجازه ورکړي او د هزاره ګانو حقوق دې تامین کړي.
جرمني:
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې د جرمني استازي په افغانستان کې د بشري حقونو پر زوال د نیوکې ترڅنګ وویل، چې طالبان د بشري حقونو په سرغړونه کې په نړۍ کې بې ساري دي.
ایران:
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې د ایران استازي وویل، چې له هر اړخیزې او ټولګډونه حکومتولۍ پرته په افغانستان کې باثباته سوله نه شي راتلی او طالبان باید خپل تبعیضي سیاستونه لغوه کړي.
د ایران استازي له لویدیځو هېوادونو وغوښتل، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت تر ښځو پورې محدود نه کړي.
روسیه:
د بشری حقونو په شورا کې د روسیې استازي د ریچارډ بېنېټ د راپور په نه هر اړخیز والي نیوکه وکړه او ویې ویل، چې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د ځانګړی راپور ورکوونکي راپور کې په افغانستان کې د امریکا د حضور پایلې، د دې هېواد بېړني وتل او د افغانستان پر وړاندې د مسوولیت نه منل پکې له پامه غورځېدلي دي.
هغه وویل؛ په افغانستان کې سوله او ټیکاو د روسیه لومړیتوب دی.
امریکا:
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو په شورا کې د امریکا استازې وویل، چې طالبان باید په افغانستان کې له بشري حقونو سرغړونې پای ته ورسوي او نړۍواله ټولنه په دې اړه باید یو غږ پاتې شي.
د امریکا استازې په عام محضر کې د طالبانو له خوا د افغانانو پر اعدامولو او وهلو نیوکه وکړه.
ترکیه:
د بشري حقونو په شورا کې د ترکیې استازي په افغانستان کې د بشري وضعیت په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړه. هغه وویل، چې په ۲۰۲۴ کال کې به د افغانستان نیمايي نفوس بشري مرستو ته اړتیا ولري.
د ترکيې استازي له طالبانو وغوښتل، چې د نجونو پر زده کړو بنديز دې لغوه کړي او په افغانستان کې د يوه ټول شموله حکومت جوړ کړي.
انډونیزیا:
انډونیزیا هم په افغانستان کې د ښځو او نجونو د حقونو پرله پسې سرغړونې د اندېښنې وړ بللي او ویلي یې دي، چې د دغه بهیر مخه باید ونیول شي.
د دغه هېواد استازي زیاته کړه، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي په خپل راپور کې ځينې داسې اصطلاحات کارولي چې تر اوسه پرې موافقه نه ده شوې.
د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا په غونډه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري وضعیت د ارزونې ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د افغانستان د بشري وضعیت په اړه خپل راپور وړاندې کړ.