د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د هیواد په ځینو ولایتونو کې په راتلوونکو دریو ورځو کې د بارانونو له امله د سېلابونو د راوتلو اټکل کړی دی. دغه وزارت د سيندونو پر غاړه میشتو خلکو ته خبردارۍ ورکړی، چې د ځان ساتلو لپاره دې تدابير ونیسي.
دغه وزارت د شنبې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ خپړې کړي اعلامیه کې ليکلي، چې د یکشنبې، دوشنبې او سې شنبې په ورځو کې به په سمنګان، بلخ، سرپل، ميمنه، بادغيس، هرات، فراه او هلمند ولایتونو په ګډون په خاشرود، ارغنداب، کوشک او کاشان او ترنک سېمو کې د اوبو کچه لوړه شي او ښايي سېلابونه راووځي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې د ناڅاپي اورښتونو او سېلابونو د راوتلو ډېر احتمال د «شمال، هریرود او هلمند» په حوزو کې شتون لري.
د طالبانو دغه وزارت له خلکو او په ځانګړې توګه سيندونو ته نژدې د کورونو له اوسېدونکو غوښتي، چې سیندونو ته نژدې دې له تګ راتګه ډډه وکړي او خپلې کورنۍ دې خوندي ځايونو ته انتقال کړي چې د تلفاتو مخنیوی وشي.
په افغانستان کې په ژمي کې د سیلابونو راوتلو ځکه اندېښنې راپارولي، چې په لسګونه زره افغان کډوال چې په دې وروستیو کې له ايران او پاکستانه په زوره ویستل شوي دي، د افغانستان په بیلابېلو سيمو کې بې له سرپناه ژوند کوي.
بل خوا، په افغانستان کې د پرمختللو عامه تاسیساتو د نشتوالي له امله، سیلابونه ویجاړونکي زیانونه اړولی شي.
واشنګټن پوسټ ورځپاڼې راپور ورکړی چې طالبان د دې ډلې د واک له ترلاسه کولو وروسته په افغانستان کې د وضعیت د ښه ښودلو لپاره له بانفوذه کسانو څخه کار اخلي. دغې امریکايي ورځپاڼې لیکلي، چې که کوم بانفوذه کس د طالبانو د خوښې خلاف عمل ترسره کړي، د کار جواز به ترې واخیستل شي.
په راپور کې راغلي چې طالبان هڅه کوي د یوټیوبرانو څخه په ګټه اخیستنې د دې ډلې تر واک لاندې د افغانستان مثبت تصویر خپور کړي.
یوټیوبران چې ملیونونه لیدونکي لري کولی شي د افغانستان په خلکو کې پراخه نفوذ ولري.
په دې راپور کې راغلي، طالبان حتی هغه یوټیوبرانو ته چې د دې ډلې په ګټه تبلیغات کوي ، وزارتخانو ته د ننوتلو اجازه ورکوي.
همدا راز، ځینو یوټیوبرانو واشنګتن پوسټ سره په مرکه کې تایید کړې چې دوی د طالبانو له خوا له ټاکل شویو اصولو تر سرغړونې وروسته نیول شوي او ترې پوښتنې شوي دي.
واشنګټن پوسټ لیکلي، چې طالبانو د خواله رسنیو بانفوذه کسانو سره د دواړو لورو لپاره "د ګټې" اړیکې جوړې کړې دي. په افغانستان کې د یوټیوب چینلونو ځینې چلوونکي وايي، چې بریالي چینلونو د بهرنیو تبلیغاتو له لارې د هرې ویډیو په بدل کې په زرګونه ډالر ترلاسه کړي. دغه پیسې په هغه هېواد کې چې میاشتنۍ څو سوه ډالري تنخوا، ډیرې پیسې دي، ښې ګټه بلل کیږي.
د افغانستان بانکي سیستم د نړۍوالو بندیزونو لاندې دی او یوټیوبران خپلو پیسو ته مستقیمه لاسرسي نه لري، خو ځینو افغان یوټیوبرانو په متحده ایالاتو یا اروپا کې د یوټیوب نه د خپلو پیسو د ترلاسه کولو لپاره ملګري په دنده ګمارلي دي.
په افغانستان کې د انټرنیټ سرعت محدود دی. له همدې امله، یوټیوبران شاو خوا هغه شپږ میلیونه افغانان چې له هېواده بهر ژوند کوي، په نښه کړي دي.
واشنگټن پوسټ لیکي، چې ډیری تولید شوي مواد په فارسي ژبه خپریږي چې په افغانستان کې تر ټولو عام ژبه ده.
دغه راپور زیاتوي، چې په بهر کې میشت افغانان ډیره د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د خپل هېواد د وضعیت د بدلون په اړه ویډیوګانو ته لېواله دي.
د بېلګې په توګه، په ځینو مواردو کې یوټیوبران د طالبانو چارواکي تعقیبوي او ښيي چې طالبان خراب شوي یا تاریخ تیره خواړه سوځوي.
د ګوګل ویاند جک مالون، چې د یوټیوب مشر دی وايي، چې دوی یو شمېر افغاني چینلونه چې «د تاوتریخجنو تراژیدیو ستاینه کوي یا یې هڅوي» بند کړي دي.
جک مالون په افغانستان کې د یوټیوب چینلونو د فعالیت په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: "یوټیوب د افغان طالبانو په وړاندې د امریکا د بندیزونو په ګډون د ټولو بندیزونو او نړیوالو سوداګریزو قوانینو مراعاتولو ته ژمن دی." هغه زیاته کړه: « که موږ داسې یو حساب ومومو چې ګومان کیږي له افغان طالبانو سره تړاو لري، موږ به یې بند کړو. پردې برسیره، زموږ پالیسي هغه څه منع کوي چې تاوتریخوالی هڅوي."
مخکې له دې چې طالبان د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې واک تر لاسه کړي، په افغاني ټولنیزو رسنیو کې په ورځو ورځو د بمي چاودنو او جګړو ویډیوګانې خپریدې. خو افغانانو د بیان ازادۍ فرصت لروده.
خو اوس وضعیت په پراخه کچه بدل شوی دی. یو شمېر ویډیو جوړونکو ویلي، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې حکومت په ویډیوګانو کې موسیقي بندده کړې او ښځینه ویاندویانو یې اړ کړي چې ماسک او حجاب ولري.
په کابل کې یوې ۲۰ کلنې یوټیوبرې ویلي، چې وروسته له هغې چې طالبانو د ښځو لپاره ښوونځي او پوهنتونونه وتړل، هغې د ویډیوګانو خپرولو ته یې مخه کړه.
هغه په خپل چینل کې، داسې ویډیو ګانې خپروي چې په افغانستان کې د شیعه ټولنې په منځ کې محبوبیت لری او په پراخه کچه یې په ویډیو ګانو کې د طالبانو له خوا د جامو اغوستلو قوانین تر پښو لاندې کړي دي. هغه هیله منه ده چې طالبان ونه شي کړی چې هغه پیدا کړي.
خو، د یوټیوب یو شمیر لیدونکو په ډېرې غوسې د هغې ویډیو ګانو ته غبرګون کې نومړې ګواښلې چې د طالبان چارواکو ته به یې ور وپیژني.
هغې چې ونه غوښتل نوم یې واخیستل شي وویل: «زه مې له خپل کار سره مینه لرم او نه غواړم چې بند یې کړم.»
واشنګټن پوسټ وايي، چې داسې نښې نښانې شته چې طالبان پلان لري پر هغو بنفوذه کسانو باندې چې د دوی له اصولو سره سم عمل نه کوي، خپل کنټرول زیات کړي.
د بانفوذه کسانو خبرداری
یو شمېر بانفوذه کسانو تایید کړې چې په وروستیو اونیو کې ډېرو یوټیوبرانو اخطارونه ترلاسه کړي او یا هم د طالبانو له خوا د نږدې همکارۍ غوښتنه ترې شوې.
د واشنګټن پوسټ په وینا، د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد تایید کړې چې ټولو هغه چینلونه ته چې "له قانون څخه سرغړونه کوي" خبرداری ورکړل شوی او تورن شوي دي.
مجاهد څرګنده کړې، چې یوټیوبران کولی شي په ازاده توګه کار وکړي، مګر "که دوی یوازې منفي اړخ باندې تمرکز وکړي، په دې مانا ده چې هېواد ته خدمت نه کوي."
ویل کیږي چې اجمل حقیقي هغه یوټیوبر دی چې پرېکړه یې کړې وه چې په کابل کې پاتې شي او د خپلو فلمونو خپرولو ته دوام ورکړي. خو له ځینو ګواښونو سره مخامخ شو او بالاخره د قران کریم ته د تمسخر په تور ونیول شو.
اجمل حقیقي چې په دې وروستیو کې پاکستان ته تللی، وايي: «ما غوښتل چې خپل هېواد ته خدمت وکړم. خو څه چې ما ترلاسه کړ ۶ میاشتنی زندان و. حتی په زندان کې د هغه د یوټیوب شهرت سره بخیلي وشوه. ساتونکي او بندیان ورته راغلل او ویې ویل: «ته باید شتمن اوسې.»
د ښځینه یوټیوبرې وژل کیدل
طالبانو د روان کال وږي میاشت کې تایید کړه چې یوه یوټیوبره نجلې حورا سادات وژل شوې ده. په کابل کې د طالبانو د پولیسو ویاند خالد ځدراڼ هغه مهال ویلي وو، چې مېرمن سادات د کابل ښار په ۱۸مه ناحیه کې وژل شوې ده.
خالد ځدراڼ د دغه يوټيوبرې د وژل کېدو د کره وخت له يادولو پرته ویلي و، چې د حورا سادات د وژنې په تور يوه ښځه او دوه نور کسان نيول شوي دي.
د افغانستان کرېکټ بورډ خبر ورکړی، چې د اېرلنډ کرېکټ لوبډلې سره یې دوهمه یوه ورځنۍ نړیواله لوبه د زیات باران او ورښت له کبله لغوه اعلان کړه. افغانستان په متحده عربي امارتو کې درې یو ورځنۍ لوبې لري، چې لومړۍ لوبه افغانستان ګټلې وه.
افغانستان کرېکټ بورډ د شنبې په ورځ خبر ورکړ، چې په شارجه لوبغالي کې د زياتو ورښت له کبله يې د اېرلنډ سره دوهمه یو ورځنۍ لوبه لغوه اعلان کړې.
کرېکټ بورډ وايي، چې د تنخيکي کمېټې د غړو، د لوبې او نورو اړوندو مسولينو سره یې تر ناستې وروسته دغه پرېکړه کړې.
افغانستان کرېکټ لوبډلې له اېرلنډ څخه لومړۍ يو ورځنۍ لوبه د ۳۵ منډو په توپير ګټلې وه.
د دې يو ورځنيو سياليو درېمه لوبه به د راتلونکې سې شنبې په ورځ د (مارچ مياشتي په ۱۲ مه) نېته په متحده عربي اماراتو کې تر سره شي.
له دې لوبو وروسته دواړې لوبډلې د درېيو شل اوريزه لوبو لوبلړۍ هم لري.
طالبانو په کندهار، هرات او فراه ولایتونو کې په جلا جلا پېښو کې په مرموز ډول د يوه کس د وژل کېدو، د يوه ځوان د ځان وژنې او د يوه لاسي بم د چاودنې له امله د يوه ماشوم د وژل کېدو، يو بل ماشوم او دوو ښځو د زخمې کېدو خبر ورکړی.
په کندهار کې د طالبانو د امنيه قومندانۍ ویاند ملا اسدالله جمشيد نن په يوې خبرپاڼه کې ويلي، چې د لاس بم د چاودنې له کبله یو ماشوم وژل شوی او یو بل ماشوم او دوې ښځې زخمي شوي دي.
د جمشيد په خبره، پېښه د کندهار پنجوايي ولسوالۍ د زنګي اباد سېمې په يوه کور کې شوې.
د هغه د معلوماتو له مخي نارنجک ماين، چې له پخوا پاته و د ماشومانو د لوبو کولو پر مهال چاودلی.
د نوموړي په خبره، چې ټپيان یې میرویس حوزوي روغتون ته انتقال کړي دي.
د يوبل خبر له مخي، تېره ورځ ناوخته په هرات کې د یوه کس جسد پيدا شوی، چې په مرموز ډول وژل شوی و.
۴۱ کلن محمد حسن جسد د هرات روغتون ته انتقال شوی او وروسته یې کورنۍ خبره شوې.
د وژل شوي کس کورنۍ وايي، چې نوموړی درې ورځي نادرکه و او تر پلټنو وروسته یې جسد په روغتون کې موندلی.
د کورنۍ د معلوماتو له مخې، چې دوی هېڅ شخصي دوښمني نه درلوده او د پېښې انګېزه هم معلومه نه ده.
د فراه پرچمن په ولسوالۍ کې هم نن يو ۲۱ کلن ځوان ځان وژنه کړې.
د فراه د طالبانو امنيتي چارواکي وايي، چې د محمد داود په نوم دغه ځوان عصابي ستونزه درلوده.
د دې ځوان کورنۍ له مطبوعاتو سره د خبرو کولو ډډه کوي.
واک ته د طالابانو په رسېدو د ځوانانو د ځانوژنې پېښې زياتي شوې.
څه موده مخکې په کندهار کې هم يو ځوان ځان وژنه کړې وه، چې طالبانو دې ټولو پېښو ته د عصابي ناروغۍ نوم ورکړی.
په نېمروز کې د طالبانو د امنيه قومندانۍ مطبوعاتي دفتر وایي، چې په دغه ولایت کې بېګا د دوو موټرانو د ټکر له کبله ۷ کسان مړه شوي او درې نور زخميان شوي دي. طالبانو د ټپيانو روغتيايي حالت د اندېښنې وړ بللی.
د نېمروز د طالبانو امنیه قومندانۍ مطبوعاتي دفتر د معلوماتو له مخي، چې دغه پېښه د دې ولایت د چخانسور په څلور لارې کې د دوو کوچنيو موټرانو د ټکر له کبله رامنځ ته شوې ده.
په مړو کې درې ماشومان هم شامل دي.
طالبانو له ځايي رسنيو غوښتي، چې د ټپيانو د دوستانو په پيدا کېدو کې دي ورسره همکاري وکړي.
د پېښې لامل بې احتياطي بلل شوې ده.
د طالبانو عدلیې وزارت وايي، د دې وزارت اړوند د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسون، په ټول افغانستان کې د هندوانو د غصب شویو ځمکو د څېړنې بهیر پيل کړ. له دې وړاندې هندوانو او سیکانو له طالب چارواکو سره کتنه کې ویلي وو، چې د کابل په شمول په ځینې ولایتونو کې د دوی ډیرې ځمکې غصب شوې دي.
د طالبانو عدلیې وزارت نن په خپله وېپپاڼه کې لیکلي، چې د دې ډلې د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسیون په مرکز او ولایتونو کې د ځمکو د غصب د مخنیوي تخنیکي پلاوو ته لارښوونه کړې ده، چې د اهل هنود هېوادوالو ځمکې چې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې غصب شوې او یا د جعلي وکالت لیکونو په واسطه د هغو د غصب احتمال وي، تثبیت او تشخیص کړي.
د طالبانو د عدلیې وزارت د خبرپاڼې په یو برخه کې لیکلي: «زموږ هیله د اهل هنود هېوادوالو څخه دا ده چې د کمېسیون او د تخنیکي هیئت د اړتیا په صورت کې، خپل اسناد او کره معلومات له ولایتي تخنیکي هیئتونو سره شریک کړي ترڅو لازم اقدامات ترسره شي.»
د طالبانو عدلیې وزارت ټینکار کړی، چې د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسیون او په ولایتونو کې به یې تخنیکي هیئتونه د اهل هنود هېوادوالو د ځمکو د غصب مسله په بشپړ دقت سره بررسي کړي: «ترڅو که غصب شوی وي او یا هم د غصب هڅې وجود ولري، مخنیوی یې وشي او غصب شوې ځمکې د هغو اصلي مالکانو ته راوګرځي.»
طالبان وايي د غصب شویو ځمکو له تثبیت او تشیخص وروسته، د کمېسیون له خوا بررسي کیږي او په دې هکله به لازم تصمیم ونیول شي؛ ځکه چې د لامالک ځمکې یعنې هغه ځمکې چې مالکان يې د هېواد په داخل کې حضور نه لري، حفاظت یې د نظام په غاړه دی.
څه موده وړاندې د هندوانو او سېکانو استازو د طالبانو د رییس الوزراء له سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر سره په لیدنه کې وویل، چې په کابل ښار کې د دوی ملکیتونه غصب شوي دي.
دوی د خپلو ځمکو د بېرته راګرځولو غوښتنه کوي او ټینګار کوي، چې د دوی حقوقي ستونزو ته دې د حل لاره وموندل شي.
په افغانستان کې د جهادیانو واکمنېدو سره د افغانستان مختلفو ولایتونو په تېره کابل، جلال اباد، خوست، ګردېز، مزار، غزني، هرات کې د هندوانو د ځمکو غصب او ولکه پیل او دا لږکي مهاجرت ته اړ شول.
د ۲۰۱۸ کال جولای کې چې پخوانی ولسمشر اشرف غني جلال اباد ته تللی و، د هندوانو او سیکانو استازو غوښتل د خپلو غصب شویو ځمکو له اسنادو سره نوموړی وویني، خو ښاغلي غني ته تر رسېدو مخکې پرې موټربم برید وشو.
هغه وخت باور دا و چې دا ځانمرګی هم پر سیکانو د هغو مافیايي کړیو و چې د دوی ځمکې یې غصب کړې دي.
پر افغانستان د طالبانو واکمنېدو او کابل کې د دوی پر عبادتځي له برید وروسته هم ډیری اهل هنود او سیکان د افغانستان پرېښودو ته اړ شول.
پر دغو لږکیو د طالبانو له واکمنۍ وروسته په افغانستان کې څو ځلې بریدونه شوي دي او د یو شمیر بریدونو مسوولیت هم داعش ډلې په غاړه اخیستی وه.
خو طالبانو بیا بیا دې لږکیو ته د خوندیتوب او د دوی د غصب شویو ځمکو د بیرته ګرځولو ډاډ ور کړی دی.