د ایران ملاتړې حزب الله ډلې مشر حسن نصرالله د دغه هېواد د قدس ځواکونو له مشر سره لیدنه کې غوښتنه کړې چې له اسراییل یا امریکا سره جګړې ته ور ګډ نه شي. حسن نصرالله د اسراییل او حماس د جګړې له پیلېدو راهیسې په لیدنو کې ویلي چې حزب الله به پخپله په یو نه یو ډول دا جګړه وکړي.
رویټرز اژانس د ایرانیو سرچینو له قوله وایي، حسن نصرالله د ایران د قدس ځواکونو مشر اسماعیل قااني ته وویل: دا زموږ جګړه ده.
نوموړي دا خبره تېره پروري بېروت ته د اسماعیل قااني د سفر پر مهال ور سره کړې ده، چې هغه مهال یې د حزب الله پرضد د اسراییل د حملې ډېر ګواښ لیده.
د دې جګړې له پیلېدو راهیسې حزب الله پر اسراییل او اسراییل هم د حزب الله پرضد بریدونه کړي، چې پکې د دې ډلې دوه سوه غړي او تر پنځوسو ولسي وګړي په لبنان کې وژل شوي او د حزب الله بریدونو کې هم د اسراییل لسګونه سرتېري او شپږ ولسي وګړی وژل شوي دي.
د پاکستان پټلۍ په خپل تاریخ کې په یو ځل د خورا ډېر بار وړلو لپاره د تر ټولو اوږده اورګاډي د چلښت ریکارډ جوړ کړ. د پټلۍ اداره وايي، د دې ریکارډ لپاره یې له ۵۰ ډېرې ډبې سره تړلې وې چې دوه نیم زره فوټه یا له یو کیلومتر ډېر اوږدوالی یې درلود او تر ۳ زرو ټنو ډېر بار یې ولېږداوه.
د پاکستاني رسنیو د راپور له مخې، دې اورګاډي له کراچۍ تر کوټري پورې ۱۲۷ کیلومتره لار ووهله.
دې اورګاډي چټکتیا هم په ګړۍ یا یوه ساعت کې ۶۰ کیلومتره لار وهلې ده.
د دې اورګاډي د چلښت لپاره تر ټولو ځواکمن انجن یا جي اې یو- ۴۰ کارول شوی چې ۴۵۶۳ اس ځواک یا هرس پاور په اندازه قوت لري.
پخپله د دې اورګاډي وزن هم ۴۱۳۲ ټنه ښودل شوی دی.
د پاکستان دولتي رادیو داسې ویډیو هم خپره کړې چې پکې دا اورګاډی ښکاري او داسې اېسي چې کوله یا د ډبرو سکاره لېږدوي.
د پاکستان پټلۍ اداره وايي، دا یې د تر ټولو اوږده اورګاډي ازمایښتي سفر و او له مخې یې غواړي چې پر سړک بیروبار کم او د چاپېریالي ککړتیا په کمولو کې مرسته وکړي.
په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر مشر سهیل شاهین په هند کې د تابعیت د جنجالي قانون په اړه غبرګون وښود. ښاغلي شاهین د وایر هندي رسنۍ ته ویلي، چې د هند نوی قانون باید په ټولو لږکیو چې د ځور او کړاو سره مخامخ دي یو شان پلې شي.
د هند د کورنیو چارو وزارت په دې وروستیو کې ویلي، د مذهبی لږکیو کډوالو د منلو لپاره چې د ځورونې سره مخامخ دي او تر ډېره د افغانستان، بنګله دېش او پاکستان اوسېدونکی دي دغه قانون پلې کړي؛ خو مسلمانان په کې نه راځي.
دغه قانون چې د «مسلمانانو ضد» یاد شوی، په ۲۰۱۹ کال کې تصویب شوی و چې ګڼ غبرګونونه یې له ځانه سره لرل. خو اوس هند د سرتاسري ټاکنو په درشل کې ویلي، چې هغه به پلې کوي او له وړو کسانو یې غوښتي چې خپل غوښتنلیکونه په ان لاین بڼه وړاندې کړي.
په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر مشر د وایر رسنۍ ته د دغه لانجمن قانون په اړه ویلي، چې دغه قانون باید پر ټولو مسلمانانو، هندوانو او سېکانو یو شان پلې شي، هغه غبرګون چې د دغې ډلې د لومړي غبرګون په توګه مخې ته راغلی دی.
واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته هند له ۳۰۰۰ زیات افغان سېکان او هندوان هغه هېواد ته ولېږدول، چې د وایر هندي رسنۍ د راپور له مخې له دغې ډلې ډېرو یې په لویدیځو هېوادونو کې پناه واخیسته.
دغه راز ښاغلي شاهین ویلي، چې په افغانستان کې هندوان او سېکان د هیڅ ډول ځورونې سره نه دي مخامخ شوي، هغوی خپل دیني او مذهبي رواجونه نمانځلی شي او د نورو اوسېدونکو سره برابر حقونه لري.
هغه هیله څرګنده کړه، چې په هند کې هم باید د مسلمانانو سره ورته چلند وشي او دغه مذهبي ډله باید د هیڅ ډول ځورولو او کړولو سره مخامخ نه شي.
هند دا مهال له طالبانو سره د تعامل له سیاسته کار اخلي او د ډیپلوماټانو یوه ډله یې کابل ته استولې او په دوامداره توګه د طالبانو له حکومت سره په اړیکه کې دي.
په نوي ډیلي کې د افغانستان سفارت هم د طالبانو د بهرنیو چارو له وزارت سره په همغږۍ او تعامل کې دی.
یوې هندۍ مېرمنې افغانستان ته د بس پر مټ خپل سفر په ویډیويي بڼه مستند کړی، چې په دغه جګړه ځپلي هېواد کې د ژوند په اړه یو ځانګړی لیدلوری وړاندې کوي. دغه ویډیو د انلاین لیدونکو ترمنځ د افغانستان په اړه لیوالتیا راپارولې ده.
په داسې حال کې چې په افغانستان کې د ۱۴۰۰ کال د زمري په میاشت کې د طالبانو له خوا د واک بیا ترلاسه کولو وروسته د ښځو د حقونو په اړه په دغې ډلې نړۍوال فشارونه ډېر شوي، پر ټولنیزو رسنیو داسې یوه ویډیو خپره شوې، چې د هند د بهار ایالت څخه د یوه ښځه انځوروي چې د افغانستان په سړکونو کې د بس پر مټ سفر کوي.
دا ویډیو په یوه داسې هېواد کې چې د جګړې او بې ثباتۍ له امله ځپل شوی، د افغانانو ورځنی ژوند او سرګرداني ښيي.
دغه ویډيو چې پر ټولنیزو رسنیو د نړۍ خلکو خوښه کړې، د نړۍ په کچه د بشري حقونو ته د لاسرسۍ په اړه یې هم یو خورا مهم بحث ته لاره هواره کړې ده.
یو ویرونکی حقیقت؛ د بس ټکټ د اخیستو لپاره هلې ځلې:
د کریتي په نوم پېژندل شوې مېرمن چې عصري کوچۍ ده، په افغانستان کې د مېړه یا نارینه “محرم” پرته د بس ټکټ ترلاسه کولو لپاره خپله تجربه شریکوي.
هغه د ښځو لپاره د ټولنیزو ننګونو د یوې برخې په توګه هغه ستونزې په ګوته کوي چې مېرمنې په افغانستان کې په خپلواکه توګه ترانسپورټي خدماتو ته د لاسرسي په برخه کې ورسره مخامخ دي.
ښايي له افغانستانه بهر کله هم دا پوښتنه مطرح نشي چې ایا مېرمنې په خپلواکه توګه ترانسپورټي خدماتو ته لاسرسۍ لري که نه؟ خو د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې، مېرمنو ته ډېره سخته او کله هم ناشونې ته چې پرته له خاوند یا د کورنۍ نږدې غړي په یوازې سر سفر وکړي.
د ویډیو په جریان کې کریتي د بس تمځای کې د چارواکو سره خپلې خبرې بیانوي او د طالبانو له خوا پر ښځو په یوازې سر د سفر له امله د لګیدلو بندیزونو سربېره، د ټکټ د ترلاسه کولو پر مهال د خلکو درناوي او مرستې یادونه کوي.
د هغې دغه ویډيو په افغانستان کې په عامه ځایونو د ګرځېدو پر مهال د مېرمنو پر تجربو رڼا اچوي.
کریتي په دغه ویډیو کې د خپل ۱۸ساعته بس سفر په اړه معلومات ورکوي او وايي، چې د دې لپاره چې د طالبانو له خوا احتمالي ستونزو سره مخامخ نه شي؛ د ټول سفر پر مهال یې خوب کړی او یا یې داسې ښودلي چې ویده ده.
د کریتي تجربه هغه پیچلي واقعیتونه ښيي چې مسافر او په ځانګړې توګه مېرمنې د افغانستان په څېر جنګ ځپلي او بې ثباته هېواد کې ورسره مخامخ دي.
په افغانستان کې په یوازې سر د یوې مېرمنې سفر او احتمالي خطرونه:
د کریتي ویډیو د ټولنیزو رسنیو د کارکوونکو بیلابیل غبرګونونه راوپارولي دي. ځینو د هغې د سفر ترشا د انګیزو په اړه پوښتنې کوي او د هغې د خوندیتوب په اړه یې اندېښنه څرګنده کړې.
بل لور ته ځینو د هغې زړورتیا ستایلې؛ خو نورو بیا په ناامنه سیمو کې یوازې سفر کول د هغې شخصي پرېکړه بللې.
کریتي وايي، چې افغانستان ته به یې سفر په هغې اوږدمهال اغیز ولري، چې په افغانستان د ښځو د ژوند د واقعیتونو په اړه یې ډېر څه لیدلي او پوهېدل به پرې ښايي ډېر وخت ته اړتیا ولري.
چینایي موټر جوړونکي چې په نړۍوال کچه د ودې په لټه کې دي په بهرنیو هېوادونو کې د موټرو د جوړولو لا ډېرې فابریکې جوړوي؛ ځکه چې یو شمېر هېوادونو په چین کې د جوړو شویو برېښنايي موټرو د وارداتو د مخنیوي لپاره ځینې تدابیر نیولي دي.
رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې؛ د چیري اټو په نوم د چینايي موټر جوړولو شرکت د ایټالیا له حکومت سره په هغه هېواد کې د موټرو د تولید په اړه خبرې پیل کړي دي.
که دغه خبرې بریالۍ شي، چیري اټو به لومړنی چینایي د موټرو جوړولو شرکت وي، چې اروپا کې به موټرې جوړوي.
د چین د موټرو صادراتو ډېرېدو د متحده ایالاتو او اروپا سره د دغه هېواد د ټکر لامل شوی دی.
خو اوس چینايي موټر جوړونکي پلان لري، چې په تایلینډ، برازیل، هنګري او ازبکستان کې د موټرو فابریکې جوړوې کړي.
د بي وای ډي په نوم چینايي شرکت په ازبکستان کې د موټرو تولید د جنوری په میاشت کې پیل کړ.
دغه کمپنۍ په پامې کې لري، چې په کال کې درې لکه موټر جوړ کړي. همدغه شرکت په له یو ټایلنډي شرکت سره په ګډه په ټایلنډ کې د کال یو نیم لک موټرې جوړوي.
په پام کې ده، چې د بې وای ډي شرکت د ټایلڼډ څانګه خپل تولید د روان میلادي کال په وروستیو کې پیل کړي.
د چینايي موټرو د تولید دغه کمپنۍ به په برازیل کې هم خپل فعالیت د روان کال په وروستیو میاشتو کې پیل کړي او په پام کې لري چې په کال کې یو نیم لک موټر هلته هم تولید کړي.
په همدې حال کې بې وای ډي چنايي شرکت په هنګري هیواد کې د موټر د تولید پیل د روان کال په ډسمبر میاشت کې اعلان کړی، او ویلي یې دي چې د دوی د تولید له پیل سره به زرګونو خلکو ته نوې دندې پیدا شي.
دغه کمپنۍ ویلي، چې په چین کې هم د موټر د فابریکې د جوړولو لپاره د یو ځای په لټه کې دي، چې هر کال به یو نیم لک موټرې جوړوي چې یوازې د همدې هیواد د خلکو لپاره به پلورل کیږي.
پې وای ډي چینايي کمپنۍ، یوازې په چین کې هر کال د څلور میلیونه موټرو د جوړولو ظرفیت لري. په ۲۰۲۳ کال کې په بهر کې د دغې کمپنۍ تر ټولو ستر مارکیټ ټایلنډ، برازیل، اسراییل او اسټرلیا وو.
د اوکراین ولسمشر د چهارشنبې په ورځ د اوکراین ولس ته په یوه دودیزه وینا کې وویل، دا ډېره مهمه ده چې زموږ خلک د روسیې له بریدونو وروسته دردونو او ستونزو کې یوازې نه دي بلکې ټول حکومت ورسره دی.
ښاغلي زېلنسکي دا وینا؛ وروسته له هغه وکړه چې د چهارشنبې په ورځ روسیې د اوکراین په سومي او دونیتسک سیمو بریدونه وکړل.
ولادیمیر زېلنسکي وویل: «د روسیې د بریدونو او د سیمې د قربانیانو په اړه راپورونه لرو، چې روسیي ډرون «شهید» په سومي کې د استوګنې یوه ودانۍ په نښه کړه، له هغه وروسته د روسیه هوایي برید دونیتسک سیمه کې په ځانګړې توګه میرنوهراد ښار کې یوه بله ودانې په نښه کړه چې هر یو برید مرګ ژوبله لرله.»
زېلنسکي د قربانیانو کورنیو ته چې خپل عزیزان یې له لاسه ورکړي، تسلیت وړاندې کړ او ویې ویل: «تاسو په دې غم او درد کې یوازې نه یاست بلکې د اوکراین حکومت درسره دی.»
سیمه ییزو چارواکو د چهارشنبه په ورځ ویلي وو، چې د اوکراین په شمال ختیځ سومي او ختیځ دونیتسک سیمو کې د شپې په اوږدو کې د روسیې بې پیلوټه الوتکو او بمي بریدونو کې څلور کسان وژل شوي دي.
همدا راز؛ د سیمې والي وادیم فلاشکین د ټیلیګرام ټولنیز اپلیکیشن له لارې ویلي وو، چې روسي ځواکونو د دونیتسک په سیمه کې د میرنوهراد ښارګوټي کې بم غورځولی چې دوه تنه یې وژلي او پنځه تنه نور یې ټپیان کړي دي.