د یمن د حوثي ملیشو مشر عبدالمالک حوثي وايي، په تیرو دریو میاشتو کې په یمن کې د دغې ډلې پر مرکزونو د امریکا او بریتانیا د ۴۲۴ هوايي بریدونو په ترڅ کې شاوخوا ۳۷ حوثيان وژل شوي او ۳۰ نور ټپیان شوي دي.
د ایران ملاتړې ډلې مشر په دې اړه په یوه ټلویزیوني وینا کې ویلي، چې د غزې د جګړې په غبرګون کې په سور سمندرګي کې پر سوداګریزو بېړیو د دغې ډلې د بریدونو له پیل راهیسې، یې ۹۰ بېړۍ په نښه کړې دي.
په غزه کې د روانې جګړې له پیل سره سم حوثيانو په سور سمندرګي کې خپل بریدونه زیات کړي او ویلي یې دي چې دوی دغه بریدونه په غزه کې له فلسطینیانو سره د پیوستون په موخه ترسره کوي.
په دغه سیمه کې د نړیوالو باري کښتیو د تګ بهیر له ګډوډۍ وروسته ، د بار وړلو شرکتونه دې ته اړ شوي، چې خپلې کښتۍ د سویلي افریقا له اوږدې او خورا ګرانې لارې تېرې وکړي.
امریکا او برتانیا د دې بریدونو د مخنیوي لپاره له نورو متحدینو سره یو ایتلاف جوړ کړ.
د حوثي ملیشو د مشر له خوا د نویو احصایو تر اعلان لږ وروسته، امریکايي ځواکونو اعلان وکړ، چې په یمن کې یې د حوثي یاغیانو تر کنټرول لاندې سیمه کې د بېړۍ ضد توغندي له منځه وړي دي.
د متحده ایالاتو مرکزي قوماندانۍ (سنتکام) د معمول په څیر په دې وروستیو ورځو کې په دې اړه خبر ورکړ او په خپل کې لیکلي، چې دا برید د پنجشنبې په ورځ شوی.
سنتکام زیاته کړې، چې د متحده ایالاتو کښتیو، ایتلافي ځواکونو یا سوداګریزو کښتیو ته کوم زیان یا زیان ندی رسیدلی.
له دې مخکې جنرال مایکل ایرک کوریلا د امریکا ولسی جرګې د وسله والو ځواکونو د کمیټې په استماعیه غونډه کې یو ځل بیا په سیمه کښې له خپلو نیابتی ځواکونو سره د ایران پراخ ملاتړ ته اشاره وکړه او ویې ویل په امریکا د حوثیانو بریدونه په سور سمندر کې د جنګي بېړیو او نړیوالو کښتیو او همدارنګه په عراق او سوریه کې پر امریکايي ځواکونو د ایران د متحدو ملیشو بریدونه د ایران د ګواښ "مستقیمه پایله" ده چې په تدریجي ډول پراخېږي.
دغه جګپوړي امریکايي جنرال زیاته کړه، چې د فبرورۍ په لومړیو کې په منځني ختیځ کې پر ایراني پراکسي ځواکونو د امریکا بریدونو په عراق او سوریه کې د ملېشو ډلې په امریکايي ځواکونو د برید مخه ونیوله، خو په یمن کې د حوثي یاغیانو پر وړاندې اغېزمن نه وو.
خو د ایران په چارو کښې د امریکې د خاص استازی مرستیال ابرام پیلی له ایران انټرنشنل سره په مرکه کښې ټینګار وکړ: امریکا په ایران کښې د بشری حقوقو له خلاف ورزیو څخه نیولې د حوثیانو تر ملاتړ پورې د ایران له ټولو ګواښونو سره د مقابلې لپاره ژمنه ده. د نړیوالو بېړیو پر لیکو برید کول، ترهګري او اټومي تاوتریخوالی به له ټولو موجودو وسایلو څخه کار واخلي او له میز څخه به هیڅ انتخاب لرې نه کړي.
د برتانیا د دفاع وزیر ګرانټ شاپس هم خبرداری ورکړی، چې هېواد به یې د حوثي یاغیانو له بریدونو سره په مستقیم ډول مخامخ شي.
په ملګرو ملتونو کې د اسراییل استازي ګیلاد اردان د ایران حکومت غندلی او ویلي یې دي: «هغه څوک چې د حماس، حزب الله او حوثیانو ملاتړ کوي او د هغوی لاسپوڅي بادار دی، ایران دی».
امریکايي چارواکي په داسې حال کې په بېړې سره افغانستان ته د تخلیې له پاره تللي وو، چې په دغه هېواد کې د اضطراري وضعیت له پاره کوم پلان له وړاندې نه و جوړ شوی.
په کابل کې د امریکا پخواني سفیر جان باس په کابل کې د امریکا د سفارت پخوانی مرستیال جیم ډی هارټ او پخوانۍ امریکايي ډېپلوماته جین هاویل هغه درې چارواکي وو، چې له خپلو دندو ویستل شوي او د افغانستان په اړه د پراخې تجربې له امله طالبانو ته د کابل له سقوط څو ساعته وروسته هلته استول شوي وو.
د استازو جرګې د بهرنیو چارو کمېټې سره د دغو درې چارواکو د مرکو متن، چې په ځانګړي ډول د سي ان ان له خوا تر لاسه شوي، چې د مایکل مکال په مشرۍ دغې کمېټې له خوا په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د راوتلو په اړه د روانې څېړنې یوه مهمه برخه ده.
د امریکايي ځواکونو د وتلو پرمهال؛ پر کابل هوايي ډګر د داعش له خوا یو ځانمرګی برید شوی و، چې ۱۳ امریکايي سرتېري پکې وژل شوي وو.
ښاغلی مکال په پامې کې لري، چې د روان کال په وروستیو کې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه یو راپور خپور کړي، چې پکې د ۱۲ امریکايي چارواکو سره چې په دغه برسۍ کې دخیل وو، د مرکو لڼډیزونه شامل دي.
د بایډن د ادارې چارواکي تمه لري، چې دغه راپور به د سیاسي انګېزې سره خپریږي، ترڅو د ولسمشرۍ ټاکنو پر مهال، له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو موضوع بیا راپورته کړي.
د افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه نوي جزیيات د کابل له هوايي ډګر څخه بهر د ګډوډۍ په اړه جزییات ورکوي، چې تر ډېره د تخلیې یوه برخه وي.
امریکايي جنرالانو ویلي، چې که د ملکي تخليې پلان له وړاندې جوړ شوی وی، د دغې ګډوډۍ مخه نیول کېدای شوه.
جنرال مارک میلي چې اوس تقاعد شوی او هغه مهال د امریکا د ګډو ځواکونو لوی درستیزانو و، تېره میاشت یې د امریکا د استازو جرګې بهرنۍ کمېټې ته ویلي: "دا زما ارزونه ده چې دا پرېکړه (د افغانستان څخه د تخلیې) ډېره ناوخته شوې."
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د ملکي خلکو د تخلیې او د جګړې د پای ته رسولو په اړه له خپلې پریکړې دفاع کړې ده.
د بهرنیو چارو وزارت یوه ویاند د امریکايي چاروا سره د استازو د جګرې د غړو د مرکو په اړه ویلي: "د کمېټې له خوا مرکه شوي اوسنيو او پخوانیو چارواکو هر یو د بهرنیو چارو وزارت او اردو د زرګونو نورو کارکوونکو سره یوځای کار کړی ترڅو نږدې ۱۲۴ زره امریکایي وکړي، افغان متحدین او نړۍوال همکارانو له دغه هېواده وباسي. دغه کار یو لوی او خورا ننګونکی نظامي، ډېپلوماتیک او بشردوستانه ماموریت و، چې په غیر معمولي شرایطو کې ترسره شو. "
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند سي ان ان ته د چهارشنبه په ورځ وویل: "دا سمه پرېکړه وه، چې په افغانستان کې شل کلنه جګړه پای ته ورسوو، چې د امریکا په تاریخ کې تر ټولو اوږده جګړه ده او خپل سرتېري خپل هېواد ته راستانه کړو. دې پرېکړې امریکا ته اجازه ورکړې چې د اوسني او راتلونکي بهرني سیاست ننګونې، په اوکراین او منځني ختیځ کې روانې شخړې په ګډون، په ښه توګه حل کړي."
د تخلیې پلان نه شتون
په کابل کې د امریکا پخوانۍ سفیر جان باس په کابل کې د امریکا د سفارت پخوانی مرستیال جیم ډی هارټ او پخوانۍ امریکايي ډيپلوماته جین هاویل، د طالبانو له خوا د پلازمېنې د نیولو په درشل کې کابل ته ورغلل او ان کابل ته پر لار یې په الوتکه کې د تخلیې د پلان پر جوړولو کار کاوه، هغه څه چې وروسته د کابل د شرایطو او واشنګټن ډي سي څخه د راتلونکو لارښونو له امله په پرلپسې توګه بدلیده.
هغو چارواکو چې د امریکا په سفارت کې کار کاوه د دغې کمېټې پلټونکو ته په جلا مرکو کې ویلي، چې د ملکي کسانو د تخلیې لپاره دوی د اپریل او می په میاشتو کې پلان جوړ کړی و؛ خو هغه امریکايي چارواکي چې د کابل د سقوط په درشل کې هلته رسېدلي، ویلي چې د تخلیې لپاره هېڅ واضح پلان نه و جوړ شوي.
په ټوله نړۍ کې د متحده ایالاتو هر سفارت باید د ملکي خلکو د تخلیې لپاره یو ولري، چې د بېړنۍ تخلیې په حالت کې کارول کېدی شي؛ خو دغو چارواکو ویلي، چې د کابل په هوایي ډګر کې موجود خطرناکه وضعیت او ډېره ګڼه ګوڼه هر ډول مخکې جوړ شوي پلانونه بې اغیزې کړي و او دوی مجبور و چې پرځای یې نوی پلان جوړ کړي.
