د کندوز_مزار پر لویه لار په ټرافیکي پېښه کې پنځه کندهاري مېله‌وال مړه شوي دي

اغلې نوري د لومړي ځل لپاره د اوشن ګلوب سیالیو په دویم پړاو کې سفر وکړ.

هغې په فبرورۍ میاشت کې په خپله فیسبوک پاڼه کې د دغه سفر په اړه ولیکل:« خوشحاله یم، چې په دغه نه باورېدونکي سفر کې چې ټولې نړۍ ته یې لرم، د نجونو د زده‌کړو مهم پیغام له ځانه سره لېږدوم.»
هغې زیاته کړه:« د افغانستان په ښایسته غرونو کې رالویه شوې او د میدن په بېړۍ چلولو کې له تمې خلاف او زړه راښکوونکی سفر کوم.»

میدن فکټور د اډوارز ټریسي بېړۍ نوم دی. هغې په ۱۹۸۹-۱۹۹۰ کال کې «د ویتنبرد د نړۍوالو سیالیو بهیر» کې د هغې بېړۍ مشري کوله، چې ټولې کارکوونکې یې مېرمنې وې.

د ټولو مخالفتونو او جنسیتي توپیر سره، سره ټریسي او د هغې ډلې د ټولو سختو شرایطو په منلو د نړۍ د بېړۍ چلولو په سیالیو کې دویم مقام ګټلی و.
دا د بېړۍ چلولو سیالیو کې د مېرمنو لپاره تر ټولو سخت پیل و.
له هغې وروسته میدن چې اوس‌مهال یې په نوم دغه سازمان هم جوړ شوی، د نجونو د ځواکمنولو لپاره په ټوله نړۍ کې په یو ستر بنسټ بدل شوی او له نړۍوالو څخه د نجونو د زده‌کړو لپاره پیسې راټولوي.

هغې د میدن په بېړۍ کې یوه سپینه دړه په لاس کې نیولې، چې په کې لیکل شوي: «نوروز مبارک، د افغانستان او د هېواد د مېرمنو د ازادۍ په هیله.»
نجیبه نوري په قوم هزاره او د افغانستان د بامیانو ولایت اوسېدونکې ده، چې دا مهال کډواله شوې.

هغې په کډوالۍ کې دا موکه موندلې، چې د بېلابېلو هېوادونو له مېرمنو سره ګډ سفر وکړي؛ خو د هغې په شان نورې نجونې په افغانستان کې په ډېرې سختۍ سره کولای شي له کوره بهر لاړې شي او د زده‌کړو او کار کولو حق هم نه لري.
د میدن بېړۍ د هغو ۱۴ بېړیو څخه یوه وه، چې د سپټمبر په ۱۰مه یې خپل سفر له بریټانیا څخه پیل کړ.

دغې بېړۍ ۴۳ زره کیلو مټره لار ووهله او د پنځمې بېړۍ په توګه وروستۍ کرښې ته ورسېده.

د افغانستان د تکواندو ملي فدراسیون د سې شنبې په ورځ (د وري ۲۸مه) په خپلې فیسبوک پاڼې لیکلي، چې استاد محمد شفیع رستمي د پاریس د ۲۰۲۴ پارالمپیک سیالیو کې د هېواد یوازینی استازی ټاکل شوی دی.

د پاریس المپیک او پارا المپیک سیالی د ۲۰۲۴ اوړي کې په پاریس کې ترسره کیږي؛ د فرانسې پلازمېنه د درېیم ځل لپاره د دې سیالیو د کوربه په توګه غوره شوې ده.

د المپیک سیالي د اسد له څلورمې شروع کیږي او د اسد تر شلمې دوام کوي.

دې سیالیو کې به ۱۰ زره ۵۰۰ ورزشکاران، ۳۲ سپورټونو کې لوبیږي، چې په ۳۲۹ سیالیو کې به مډالونه وویشل شي.

د پارالمپیک لوبې به د سنبلې په ۶مه پیل او د سنبلې تر ۱۷مې نېتې پورې په ۲۲څانګو کې د ۴۴۰۰ ورزشکارانو په ګډون ترسره شي او ورزشکاران به په ۵۴۹ څانګو کې د مډالونو لپاره سیالي وکړي.

دغې جبهې پر خپلې اېکس پانې لیکلی، چې دا برید د سې شنبې په ماښام د کابل ښار د څلورمې امنیتي حوزې اړوند د پروان سې په سیمه کې شوی دی.

د دغه برید د ویډیو په خپرولو سره دغې جبهې ویلي، چې د طالبانو رینجر موټر یې په نښه کړی دی.

د طالبانو مخالفې وسله والې ډلې په داسې حال کې په کابل ښار کې د نوي برید اعلان وکړ، چې د ازادۍ جبهې هم پرون په کابل کې د طالبانو پر اهدافو چریکي بریدونه پیل کړل.

دغې ډلې ویلي وو، چې د روژې په میاشت کې به خپل بریدونه ودروي.

تر اوسه طالبانو د یاد برید په تړاو رسنیو ته څه نه دي ویلي.

علي حسیني د دې ادعا په کولو سره چې «افغانستان له ۲۰ ټنو څخه کم زعفران تولیدوي او ۷۰ ټنه صادروي» وویل: «د ایران زعفران له هغه ځایه صادریږي.»

ایسنا خبري اژانس د سې شنبې په ورځ د (وري ۲۸مه) د ښاغلي حسيني له قوله راپور ورکړی، چې د زعفرانو عمده واردونکي ایران، افغانستان، متحده عربي امارت، هسپانيه او چين دي.

په دې معنا چې افغانستان د ایران د صادراتو بازار نیولی او د ایرن زعفران هند، سعودي عربستان او امريکا ته صادروي.

د هغه په ​ خبره؛ پخوا د نړۍ تر ٩٠ سلنې زيات د زعفرانو توليدول له ایران څخه وو؛ خو اوس دغه فيصدي کمه شوې ده؛ ځکه په ايران کې د زعفرانو توليد کم شوى او بيه يې د پنځو مياشتو په پرتله څلور برابره لوړه شوې ده.

د دغه راپور له مخې؛ ښاغلي حسیني وویل، چې د زعفرانو د بیې لوړېدل ښايي تولیدونکو او بزګرانو ته ګټه ورسوي؛ خو په یوه وخت کې به ایران خپل بازارونه او پېرېدونکي له لاسه ورکړي.

د ایران د زعفرانو د ملي شورا دغه غړی زیاته کړه: «ایران په نړۍ کې د زعفرانو لومړی تولیدوونکی دی؛ خو افغانستان، هند، یونان، مراکش او هسپانیه هم د تولید ډګر ته داخل شوي دي.»

ايسنا په خپل خبر کې ليکي، چې نوموړي دې ته په اشارې سره چې د ايران زعفران له هېواد څخه صادرېږي او بيا د نورو هېوادونو په نوم صادرېږي وويل: «هند له ايران څخه د زعفرانو د پېرلو لپاره درنه تعرفه ورکوي له همدې امله ايراني زعفران افغانستان ته داخلېږي او بيا د افغانستان په نوم دغه زعفران هند ته ځي.»

ښاغلي حسیني زیاته کړه، چې د زعفرانو د تولید او بسته بندۍ په برخه کې پر ستونزو سربېره د صادراتو په برخه کې هم له خنډونو سره مخ دي او حکومت باید د صادراتو دغه خنډونه لرې کړي.

هغه ټینګار وکړ، چې حکومت باید د کرنیزو محصولاتو صادرونکي د مالیې له ورکړې معاف کړي.

ښاغلي حسیني وویل: «موږ باید پلټنې وکړو ترڅو معلومه کړو چې ستونزه چیرته ده او ولې تولید کم شوي دي.»

د ایران د زعفرانو د ملي شورا غړي ویلي، چې په ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ کلونو کې په هر هېکټار ځمکه کې له ۶ تر ۷ کیلو زعفران تولیدېدل؛ خو اوس دغه شمېر دوه کیلو ته رسېدلی دی.

هغه زياته کړه: « په هر متر مربع ځمکه کې بايد يو ګرام وچ زعفران توليد شي؛ خو اوسمهال په هر هکتار کې ٢٠٠ ملي ګرامه توليدېږي. که چيري بزګران وکولای شي له هر هېکټار څخه له ۶ تر ۷ کیلو زعفران وکري، موږ کولای شو له نړۍ سره سیالي وکړو.»

دغې سرچینې د امنیتي ستونزو له امله د نوم له ښودلو ډډه کړې او ویلي یې دي، چې د چارو ادارې د ۹۶۴ کسانو له تشکیل څخه په تدریجي ډول ۴۷۱ پخواني مامورین له دندو ګوښه شوي دي.

سرچینه زیاتوي، چې په دغو کارکوونکو کې ۸ مافوق، ۲۱ فوق، ۹۳ لومړی، ۲۱۱ دویم او ۱۳۸ درېیم، څلورم او پنځم بستونو لرونکي مامورین له دندو ګوښه شوي او یا هم په جبري ډول مجبور شوي چې دنده پرېږدي.

سرچینه وايي: "په دغو کارکوونکو کې یې اکثره د جمهوري نظام له راتګ وړاندې په چارو اداره کې کارشناسان او مرستیال کارشناسان وو، چې د نظامدارۍ پر ټولو بېروکراټیکو اصولو بلد او لسګونه کاله یې کار کړی و".

په ګوښه شویو مامورینو کې یې یو پي ایچ ډي ډاکتر، ۱۴۷ ماستران او پاتې ۳۲۳ کسان لېسانس وو، چې پر ځای یې ۱۲ لېسانس او ۴۵۹ کسان له مدرسو فارغ طالبان په دندو ګومارل شوي دي.

د چارو ادارې دغه سرچینه زیاتوي، چې د دغو ټولو پخوانیو مامورینو پر ځای طالبان پر دندو ګومارل شوي دي، چې د چارو ادارې د کارشناسۍ له دندو سره بشپړ نااشنا دي.

د یادې سرچینې په خبره؛ د جمهوري دولت له سقوط وروسته د چارو ادارې د رییسانو، مرستیالانو او یو شمېر نورو کارشناسانو په ګډون ۱۲۷ کسانو په خپله خوښه دنده پرېښې چې اکثر یې له هېواده وتلي دي.

په افغانستان کې د طالبانو د بیا واک ته رسېدا سره سم دغې ډلې اعلان وکړ، چې پخواني ټول دولتي کارمندان په خپلو دندو کې کار ته ادامه ورکولی شي؛ خو د افغانستان د وزارتونو سربېره په ګڼو ولایاتو کې پخواني کارکوونکي له دندو ګوښه شوي او پر ځای یې کم لوستي طالبان پر دندو ګومارل شوي دي.