له پاکستانه له اېستل کېدونکو کډوالو سره تړلې اندېښنې

په داسې حال کې چې تر اوسه په دې اړه کومه وروستۍ پریکړه نه ده شوې، خو د طالبانو او روسیې د مخ په زیاتیدونکو دوستانه اړیکو یوه بله بیلګه دا ده چې روسیې په می میاشت کې د دغه هیواد په کازان ښار کې په جوړیدونکي نړیوال اقتصادي کنفرانس کې طالبانو ته د ګډون بلنه ورکړې ده.

کرملین له دې مخکې هم له طالبانو سره خبرې پیل کړې وې او روسیه یو له هغو څو هېوادونو وه، چې د طالبانو له خوا د افغانستان د واک د بیا ترلاسه کولو پر مهال یې کابل کې ډیپلوماټیک حضور درلود.

خو د افغانستان سیاسي او اقتصادي کړکېچ او د اوکراین د جګړې له امله پر روسیې د لوېدیځ بندیزونه په دې مانا دي، چې روسیې او طالبانو ترمنځ غښتلې اړیکې د دواړه لورو په ګټه دي.

په ۱۹۹۹ کال کې، د ملګرو ملتونو امنیت شورا د یو پریکړه لیک په تصویبولو سره، طالبان د "نړیوالو ترهګرو لپاره د پټنځیو او روزنې چمتو کولو" مسوول وبلل.

څو میاشتې وروسته، ولادیمیر پوتین د ملګرو ملتونو د پریکړه لیک د پلي کولو لپاره یو فرمان لاسلیک کړ او پر طالبانو یې بندیزونه ولګول.

په ۲۰۰۳ کال کې د روسیې سترې محکمې د طالبانو غورځنګ د یوه تروریستي سازمان په توګه وپېژنده او ویې ویل، چې په چیچنیا کې یې له ناقانونه وسله والو سره اړیکې ساتلې او په ازبکستان، تاجکستان او قرغزستان کې یې د واک د نیولو هڅه کړې ده.

روسیې په ۲۰۱۷ کال کې د یو سیمه ییز ابتکار د رامنځ ته کولو په لړ کې، د کابل حکومت او طالبانو ترمنځ د خبرو د کوربه توب هڅه وکړه.

د دغو خبرو اترو موخه د افغانستان کړکېچ ته د حل لارې وړاندې کول وو او تر ډیره د چین، ایران، پاکستان او د منځنۍ اسیا د جمهوریتونو په ګډون سره ترسره کېدې.

روسیې د ترورېستي ډلې په توګه د طالبانو د نومولو سربېره، له هغوی سره تماسونه ساتل.

که پر طالبانو لګیدلي نړیوال بندیزونه لیرې شي، افغانستان به د لاجورد د مهم سوداګریز دهلیز له لارې له استانبول او اروپا سره ونښلوي او د ازبکستان-افغانستان-پاکستان د اورګاډي کرښې له پراختیا څخه به اقتصادي ګټه پورته کړي.

د روسیې له خوا د ترهګرو له نوملړ څخه د طالبانو ایستل به د دغې ډلې لپاره په نړیواله کچه د رسميت پېژندنې په لور لومړی ګام وي.

روسیه هم له طالبانو سره له خپلې همکارۍ ګټه پورته کوي. له دې کار څخه د روسیې موخه دا ده، چې ځان د سیمې د امنیت برابرونکي په توګه وړاندې کړي، په ځانګړې توګه کله چې دا وضعیت په افغانستان کې د ثبات د رامنځ ته کولو په برخه کې د امریکا له ناکامۍ سره په پرتله شي.

جانان سایق د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي راډیو ټلویزیون ته وویل، چې د سېلاب له امله تر دوه زره ډېر کورني څاروي هم له منځه تللي دي.

د طالبانو له پېښو سره د مبارزې وزارت د چهارشنبې په ورځ وویل، چې په وروستیو ورځو کې د ورښتونو او سیلابونو له امله په ۲۳ ولایتونو کې دوه زره او ۶۲۷ کورونه ویجاړ شوي دي.

د طالبانو د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې وزارت په خبرپاڼه کې ویلي، چې د کندهار د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ریاست د مرستندویه موسسو په همکارۍ له ۵۰سیلاب ځپلو کورنیو سره د ۹۲۰۰ افغانیو نغدي مرسته وکړه.

طالبانو ویلي چې مرستندویه موسسو ژمنه کړې چې د هغو کورنیو لپاره به دایمي کورونه جوړوي چې کورونه یې وران شوي دي.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، په داسې حال کې چې افغانستان د اقلیم د بدلون له اړخه د نړۍ شپږم زیان منونکی هېواد دی، خو د اقلیم د بدلون له امله د رامنځته کېدونکو ګواښونو پر وړاندې تر ټولو لږ چمتووالی لري.

په وروستیو کلونو کې پرله پسې طبیعي افتونه لکه وچکالي، زلزله او سیلابونه د افغانستان په زیانمنونکو سیمو کې د خلکو د ژوند ژواک، کورونو او زیربناوو د ویجاړیدو لامل شوي دي.

نوموړی په وروستیو کلونو کې په پاکستان کې د دیني مدرسې پر جوړولو سربېره د طالبانو د کوټې د رهبرۍ شورا غړی هم و.

د ۱۴۰۰ کال د اسد په میاشت کې د افغانستان د بیا واک تر لاسه کولو وروسته، طالبانو د کندهار ولایت میخانیکي عالي لېسه په یوه جهادي مدرسه بدله کړه او مولوي محمد عمرجان اخوندزاده یې مشر شو.

دا مدرسه منډیګک ماڼۍ ته څېرمه موقعیت لري، چې ویل کیږي د طالبانو مشر یې د خپل دفتر په توګه کاروي.

د افغانستان انټرنشنل سرچینې وایی چی هبت الله اخوندزاده به خپل مجلسونه د دغه شیخ الحدیث په واسطه د قرانکریم د څو ایتونو په تلاوت سره پیلول او غونډې به یې هم د دغه په دوعا پای ته رسولې.

د سرچینو په وینا، ښاغلی اخوندزاده په اختر کې له خپلې کورنۍ او ملګرو سره د لیدو لپاره کوټې ته تللی و.

تر اوسه کوم کس یا ډلې د هبت الله اخوندزاده د باوري کس د وژنې پړه پر غاړه نه ده اخیستې.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د جمعې په ورځ د وري په ۳۱مه د محمد عمرجان اخوندزاده د وژل کېدو په اړه د طالبانو له ادرسه رسمي اعلامیه خپره کړه.

په دې اعلاميه کې په دې اړه ډېر جزيات او معلومات نه دي په ډاګه شوي چې دغه لوړپوړی طالب چارواکي څنګه، کله، چېرته او د چا لخوا وژل شوی دی.

د هبت الله اخوندزاده باوري کس چا وژلی؟

طالبان په خپل جوړښت کې تر ټولو سخت اختلافات لري او له تنظیمي جوړښت څخه بهر هم ډېر دښمنان لري.

سرچینو افغانستان انټرنیشنل ته ویلي چې ممکنه ده هبت الله اخوندزاده ته نږدې دغه کس د طالبانو په ډله کې د ناراضو ځواکونو له خوا وژل شوی وي.

له بلې خوا دغه ډله د تحریک طالبان پاکستان په ګډون له بهرنیو جهادي ډلو سره هم له نږدې کار کوي، چې په استخباراتي لوبو کې یې لاس لري.

د سرچينې په وينا، "د استخباراتو او جهاديانو سره کار کول هم ډېر خطرونه لري."

که څه هم د طالبانو د مشر د باوري کس د وژلو تر شا د چا د لاس لرلو په اړه باوري سرچينې نشته، خو د محمد عمرجان اخوندزاده وژنه د طالبانو له مشرتابه یا هغه کس سره چې ځان هبت الله اخوندزاده معرفي کوي، بې تړاوه نه ده.

ځکه دا پوښتنه هم شته چې وسلوال د محمد عمرجان اخوندزاده په وژلو سره د طالبانو مشر هبت الله اخندزاده ته کوم پیغام رسوي که څنګه؟

د مثال په توګه د روان کال په لومړیو دریو میاشتو کې د بلوڅو بیلتون خوښو جنګیالیو درې شپیته بریدونه کړي، چې پکې د پوځي او ملکي افرادو په ګډون پنځه شپیته کسان وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي.

شنونکي وايي چې د تیر کال سره په مقايسه په بلوچستان کې د خشونت سطح ۹۶ فیصده لوړه شوې ده.

د دغو بریدونو زیاته برخه د بلوچستان په جنوبي سیمه مکران کې او یا یې په شاوخوا سیمو کې شوي دي او د دغو بریدونو مسولیت د بلوچستان لبریشن ارمي یا د بلوچستان ازادۍ بخښونکي پوځ او بلوچستان لبریشن فرنټ یاد بلوچستان ازادۍ بخښونکې جبهې نومې بیلتون خوښو سازمانونو په غاړه اخستی دی.

د بلوڅانو واکمني

د پاکستان د تاسیس نه وړاندې د بلوڅانو د قلات په نوم څو سوه کاله زوړ خپل دولت درلود چې د قلات د ریاست او ترې چاپیره پرتې د بلوڅانو نورې قبیلې د قلات د خان د واکمنۍ منونکې وې.

د انګلیسانو امپراتورۍ چې په ۱۸۵۷ کې هند په رسمی توګه ونیو، نو په نولسمه پیړۍ کې یې خپله امپراتوري د شمال او غرب په لور د غځولو په سلسله کې د قلات ریاست هم اشغال کړ او بیا یې هم په دغه لار په افغانستان بریدونه وکړل، خو له دې سره سره د قلات ریاست یوه اندازه داخلي خودمختاري لرله.

په ۱۹۴۷ کې چې انګلیسان د هند نه وتل، نو د قلات خان میر احمد یار خان له انګلیسانو سره استدلال وکړ، چې کله هغوی هند نیو نو قلات د هند برخه نه و، نو اوس چې انګلیسان د هند نه وځي، باید چې د قلات د دولت مستقل حیثیت ومني.

جالبه دا وه چې د پاکستان بنسټګر محمد علي جناح، چې یو مسلکي حقوق دان هم و، له انګلیسانو سره یې په دې دعوه کې د قلات د خان وکالت وکړو.

د ۱۹۴۷ نه تر ۱۹۴۸ پورې یو کال د قلات ریاست مستقل پاته شو، خو بیا پاکستان خپل فوج ور واستاوه او قلات یې په زور ونیو.

د پاکستان پرضد لومړنی پاڅون

د پاکستان دغه ګام ته په عکس العمل کې د قلات د خان کشر ورور شهزاده عبدالکریم د پاکستان په ضد د وسله وال قیام په نیت غرونو ته وخوت.

دا د پاکستان په ضد د بلوڅو ملت پالو وړومبی وسله وال پاڅون و، چې د پاکستان پوځ یې سرکوب کړ. په ۱۹۶۹ کې بلوچستان د پاکستان په صوبه بدل کړی شو چې په شمالي سیمه کې یې پښتانه اوسي او په جنوبي سیمه کې یې بلوڅان میشت دي.

بلوچستان له افغانستان او ایران سره پوله لري. په ۱۹۵۸ کې بلوڅان د نواب نوروز خان په مشرۍ دویم ځل غرونو ته لاړل.

د پاکستان حکومت هغوی د روغې جوړې په نوم وغولول او له غرونو یې راکوز کړل، خو وړوسته یې د نواب نوروز خان دوه زامن اعدام کړل او نوروز خان او نور ملګري یې بندیان کړل.

د بلوڅانو دریم وسله وال قیام د کال ۱۹۷۳ نه تر ۱۹۷۳ پورې هغه مهال ادامه وکړه چې د پاکستان مرکزي حکومت د بلوچستان د انتخاباتو له لارې راغلی جمهوري حکومت په غیر قانوني توګه منحل کړ.

د بلوڅو څلورم پاڅون په ۲۰۰۶ کې هغه وخت پیل شو چې د پاکستان پوځي دکتاتور جنرال پرویز مشرف د بلوڅانو یو نومیالی سیاسي او قومي مشر نواب اکبر بګټي په عملیاتو کې وواژه.

په تیرو اتلسو کلونو کې د بلوڅو وسله واله مبارزه په تدریج سره پراخه شوې ده او د پاکستان پوځ هم د هغوی په ضد عملیاتو ته ادامه ورکړې ده .

تر ټولو پراخه صوبه

د بلوچستان نفوس د پاکستان د ټولو نفوس ۶.۲ فیصدي تشکیلوي، چې د پاکستان تر ټولو کم نفوسه صوبه ده، خو د رقبې په لحاظ د پاکستان تر ټولو غټ ایالت دی او د پاکستان د ټولې رقبې په سلو کې ۴۳.۶ فیصدي د بلوچستان رقبه ده.

بلوچستان د طبیعي منابعو غټې زیرمې لري چې پکې نفت، ګاز، سره زر، کرومایټ یا سپین کاڼي، زغال سنګ او د نورو ډیرو قیمتي شیانو معدنونه شامل دي.

پر دې برسیره بلوچستان ۸۰۰ کیلومتره نه زیات د بحر هند ساحل هم لري، چې خورا ډیر ستراتیجک اهمیت لري.

په ایران کې هم د بحرهند د ساحل په زیاته برخه بلوڅ میشت دي.

په کال ۲۰۱۴ کې چې د پاکستان او چین تر مینځه د اقتصادي او تجارتي کارادور کار رون شو، نو د بلوچستان اهمیت نور هم سیوا شو،ځکه چې دغه کارادور د چین شنجیان یا سنکیانګ ایالت د بلوچستان له ګوادر بندر سره وصلوي.

د دغه کارادور جوړیدل به د شرق میانه سره د چین تجارت ته لاره هواره کړي او په بحرهند کې به د امریکا او هند سره د پوځي سیالۍ لپاره یو اهم بحري بندر هم په لاس ور کړي.

له بلې خوا امریکا او د هغې متحدین نه غواړي چې چین دې په بلوچستان کې دغه تجارتي او ستراتیجک امکانات تر لاسه کړي.

د بلوڅ وسلوالو پخواني او اوسني مرکزونه

په بلوچستان کې په عنعنوي توګه د پاکستان د دولت په ضد د وسله والو مبارزو مرکزونه له سیبۍ سره نزدې د ځواکمنې بلوڅ قبیلې مري سیمه وه او یا د خضدار په سیمه کې پرته د مینګل قبیلې ساحه وه.

د دغو دواړو قبیلو سردارانو د پاکستان په ضد سیاسي او وسله واله مبارزه کوله، خو اوس د بلوڅ جنګیالیو فعالیت جنوب ته د مکران سیمه کې زیات شوی دی.

په مکران کې د قبائیلو په ځای د درمیانه اقشارو باسواده بلوڅ ځوانانو وسله راپورته کړې ده.

د دغو ځوانو بلوڅ جنګیالیو جګړه زیاته منظمه او پلانیزه شوې ده او دوی په مهمو او حساسو پوځي مرکزونو حملې کوي چې د پاکستان پوځ د تلفاتو کچه لوړه شوې ده.

بلوڅ جنګیالي، چې په بلوڅۍ ژبه کې ورته سرمچار یعنې سر ښندونکي وايي، اوس ځان مرګی بریدونه هم کوي.

د پاکستان پوځ او استخبارات یې چې په هر چا شک لري، نو هغه بغیر د محکمې یا د قضا له امر پرته تري تم کوي چې تر اوسه زرګونه بلوڅ ځوانان تري تم شوي دي او د هغوی د کورنیو خلک د خپلو بچو د خلاصون لپاره پراخ تظاهرات او لاریونونه کوي.

په دې ډول زرکونو بلوڅو ښځو په انقلابي سیاسي مبارزه کې برخه اخستل پیل کړي دي.

د تیرکال دسمبر کې بلوڅو ښځو د خپلو غوښتنو د منل کیدو لپاره د بلوچستان د تربت نه د پاکستان د مرکز اسلام اباد پورې یو نیم زر کیلومتر لاریون کړی و چې یوه میاشت یې ادامه درلوده.

د بلوچ پیوستون د شورا په نوم د دغه نهضت مشريډاکټر ماهرنګ بلوڅ او سمي دین بلوڅ په غاړه ده، چې په بلوڅو کې خورا ډیر محبوبیت او پلویان لري.

یادونه: پورته مقاله د لیکوال خپل نظر څرګندوي، افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د چا د نظر ملاتړ نه کوي.

راځئ، د بېلګې په دود څه هغه افغان مېرمنې او تاریخي پېښې وپېژنو، چې مېرمنې يې اصلي اتلانې او د پېښې یې د تاریخ زرینې پاڼې دي.

هرکله چې د افغان ـ انګریز جګړو پرمهال فکر و خبرې کوو، تر هرڅه لومړی مو د میوندۍ ملالې دا ټپې تر ذهنونو او غوږونو رارسیږي، چې:

خال به د یار له وینو کېږدم

چې شینکي باغ کې سور ګلاب وشرموینه

که په میوند کې شهید نه شوې

خدایږو لالیه بې ننګۍ ته دې ساتینه

د میوند جګړه ۱۸۸۰ میلادي کې پېښه شوه، د افغاني محاظ لښکر مشر ملي اتل غازي محمد ایوب خان و، سوبه افغانانو وکړه او انګریز مات شو، ګڼ افغان مبارزین شهیدان شول، خو ولې ملاله او د هغې لنډۍ د دې سترې حماسې تر ټولو مشهوره او ځلنده روایت دی؟

ځکه د میوند جګړه هغه مهال بریا ته ورسېده، چې ملالې او نورو افغان مېرمنو غازیان په جوش راوستل او د وطن په ننګ یې وننګول. ملي جنډه ملالې هسکه کړه او سنګر ته اوبه او خواړه افغان ملالیو ورسول.

جانانه جنګ ته ځان تیار کړه

سنګر ته پاس به اوبه زه درخېژومه

ولې افغان عاطفي مېرمنې د استقلال جګړو ته تللې او خپل نارینه یې هم هڅول؟ ځکه جګړه سپېڅلې وه، حماسه وه، ویاړ وه او مېړانه وه، هغه مهال هېڅ افغان بل افغان نه واژه ، جګړه یوازې د انګریز پر ضد وه او بس. جګړه د وطن د پت او دافغان مېرمنې د عزت او شرافت جګړه وه.

په افغان ــــ انګریز جګړو کې ملالۍ یوازې نه وه، ګڼې نورې پیاوړې مېرمنې د تاریخ په زرینو کرښو کې تلپاتې دي، چې هرې یوې یې حماسې پنځولي او که افغان لیکوال و شاعران ورته کیني، نو له هرې یوې به ګڼې شهکار حماسې وپنځوي:

غازي سرداره :

يا به پرنګ له ملکه باسو

يا به خو به ږدو پر خپل وطن باندې سرونه

 د ميوند په جګړه کې يوه بله زړوره مېرمنغـازي بی بی سرداره نورزۍ ده. د میوند د جګړې پر ورځ د اور او وینو په دغه ډګر کې ځينې افغان زړورې مېرمنې هم ليدل کېږي، چې ځينو يې تږیو جنګياليو ته اوبه ورکولې او ځينو يې کارتوس و باروت ور لېږدول همدارنګه ځينو يې د جنګياليو د مورال او جرئت لپاره حماسي لنډۍ او ترانې ويلې. غازي سرداره په خپل کور کې وه او د کلي لس مېرمنو ته يې دنده ورکړې وه،چې د ميوند جنګيالو ته ډوډۍ او خواړه پاخه کړي. لا لمر نه و پرېوتی، چې د خپل کلا پر برج پورته شوه او د ميوند د جګړې ننداره يې کوله، ناڅاپه يې پام شو چې غازيانو د دښمن د توپونو او وسلو د شدت له امله ناچاره په شا شوي او خپلو سنګرونو ته پناه وړي. غازي سردارې دا سخته شېبه پخپلو سترګو ليده، نو ریې زغم پای ته ورسېد، خپلې کلا ته دننه شوه، وسله يې راواخيسته، خپل سر يې په پړوني وتاړه او د جګړې ډګر ته يې ځان ورساوه. غازي سردارې غازيانو ته د دوښمن پر وړاندې کلک مورال ورکړ، کله چې لمر په لوېدو و، د انګریزان مات شول اوژوندیو پاتې شویو یې تېښته پیل کړه. ماښام مهال چې غازي سرداره د جګړې له ډګره بېرته راستنېده، د دښمن يو ميل وسله او يو آس يې له ځان سره د غنيمت په توګه کلا ته راوړل. دغه وسله تر ډېرې مودې د هغې له کورنۍ او اولادې سره د يو سپېڅلي يادګار په توګه ساتل کېده او د نوموړې افغان مېرمنې د زړورتيا يو نښه وه.

غازي ادې
د غازي ادې اصلي نوم الماسه او دکټواز سلېمانخېله وه، مشرانو به له نازه الماسۍ بلله، خا وند یې حبیب نومیده چې دکلي خلکو حبیب اکا باله ، دالماسۍ او حبیب اکا یوازې یو زوی و چي ښایسته نومېده ، ځکه نوالماسه ادې په کلي کي کشرانو د ښایسته خان مور بلله.

انګرېزانو چي په ۱۲۹۴ هـ ق کال پرپېواړ برید وکړ غازي ادې په دغه جنګ کي برخه اخیستې ده، دتور پوړني پلو به یې تر ملا راتاو کړي وو، چاړه به يې په ملا کې ټومبلې وه اوبه به ېې په ژیو کي دغازیانو سنګرونو ته رسولې او کله به یې په ګوډو کي نینې وروړلې ، کله به داسي پېښه شوه چي په کوم سنګر کې به دغازیانو جبه خانه لږ سوه الماسۍ وه چې پر خپلو اوږو به یې دوی ته ګولۍ او باروت رسول .

دپیواړ په جنګ کي ددې مېړه حبیب اکا او ځوان زوی ښایسته خان دواړه شهېدان شول، تر دې ورځې روسته دې مېړنۍ افغانې دځوانیمرګ زوی ښایسته خان کتاروزمه تر ملا وتړله ، دهغه نامراده توپک یې غاړي ته واچاوه او دغازیانو په صف کي دیوه صفاهی په توګه ودرېدله . له دغي ورځي څخه دالماسۍ وسلواله مبارزه پيل سوله، دې ښه نښان ویشت او دغلیم وتلي سپاره یې په وینو رنګول، دلوګر دخوشۍ ، چا رآسیاب او سنګ نوشتي په جنګونو کي یې په ډېره مېړانه برخه واخیستله او د دې مېړاني او له ننګه ډکو خبرو ډېر ځوانان خونړ یو جنګونو ته لمسول .

الماسۍ د جګړو پرمهال په غازي ادې مشهوره سوې وه او عمر یې شپېتو کالو ته نژدې و، چې ځان يې دغازي محمد جان خان لښکر ته ورساوه . دقلعه قاضي په غزا کي دغازې ادې توري او شهامت او بې ساري مېړاني پر غازیانو باندي د کوډو په شان اغېزه وکړ او دپرنګیانو پوځ یې ماتي ته اړ یوست.

په دې جنګ کي دغازي ادې نوم په ټول لښکر کي په توره او شهامت ولاړ، پخواتر دې یوازي پکتیاوالو او کټه وازیو پېژندله خو تردې روسته دا دټول لښکر غازي ادې شوه .

وایي جرنیل محمد جان خان غازي چي دغازي ادې داتوره اوجهاد ولید، دایې خپل حضور ته وروغوښتله او یو آس یې وروباښه او ورته ویې ویل : ته پلی جهاد کوې له پېواړه تر دې ځایه دې ټول مزلونه پلي وهلي دي او په ټولو جنګو کې دې پرپښو غزا کړې ده داآس واخله لږ څه به هوساشې، پروړه او اوربشي به یې زما د کمند سپاهیان در رسوي.

غازي ادې دجرنیل له پېرزویني څخه کورودانی ووایه خو آس یې ونه مانه او یې ویل : ( زه به مېړه او زوی ته په کوم مخ ورځم، دوی به وایې تاتر موږ پوري مزل پرپښو نه شووهلای، پرآس سپره راغلې، زه دا پېغور نه منم ).

په قلعه قاضي کي چي پرنګیان مات سول، غازې ادې چي دجرنیل محمدجان خان غازي له پوځونو سره د کروغ دغره له خوامخ پر کابل را روانه وه، دالنډۍ به یې ویلې:

توره کوئ بری به خپل کرئ

که بری نه وځوانان تل په تورو مرینه

توري په خرچ وهئ خوانانو !

وطن مو خپل دئ په سرو وینو یې ساتو نه

چوڼۍ په توپو نه ړنګیږي

غازي ځلمیان یې په توپکو ړنګوینه

جنګ دکابل په جوش راغلی

ځوانان څنګلي لګوي کابل ګټینه

دغازي محمدجان خان پوځونه چي واصل آباد ته راورسېدل په دغه وخت کي دغازي محمد عثمان خان ساپي لښکري پر اسمايي غره راښکاره شوې، پرنګیانو دهغو خواته مخه وګرځوله چي ځانونه شېر پور ته ورسوي.

غازي محمد جان خان خپل پوځونه پردووبر خوو وېشل ، یو پوځ یې دتخت شاه دغره نیولو ته وګماره اوبل پوځ یې وګماره چي د آسمايي دغره پرکلا برید وکړي. غازي ادې هم په دغه دوهم پوځ کې وه.

دالله اکبر ږغ یې دغلیمانو زړونه لړزول او دغازیانو ویني یې پر جوش راستلې .

په جګړه کې یو افغان غازي قیام الدین خان تره کی ویلي دي: موږ پر کلا په ډېر جوش برید وکړغازي ادې دمخ په صفونو کي وه .

درې سوه ګامه به کلا ته پاته وه چي غازي ادې ولګېدله و موږ چي پرراغلو داپرته وه تر ټټر او خولې یې ویني بهېدلې او په دغه حال کي یې هم دالله اکبر ږغ په خوله کي واوغالباً دغه ږغ سره یې ساوختله.

بي بي مهرو

د کابل د خلکو تر منځ د یوې بلې اتلې نوم هم مشهور دی، چې هغه بي بي مهرو ده، دا مېړنۍ ښځه د افغان انګریز دوهمې جګړې پر مهال له خپل خاوند عزیز خان سره یوځای د واده په شپه چې د انګریزانو په وړاندې د کابلي غازیانو له سرتاسري پاڅون سره هممهاله و، د دې پرځای چې د بخت تخت ته ورشي، نو له خپل غازي خاوند سره یې یوځای ملا وتړله او دواړه له پاڅونوالو سره ملګري شول، روایت دا دی، چې دواړه زوم او ناوې په دغې ملي غزا کې شهیدان شول. د بي بي مهرو زیارت اوس د کابل د خلکو د احترام او درناوي وړ دی.

د جګړې په ډګر کې د ګڼو داسې نورو معلومو او نومورکیو اتلو مېرمنو د حضور ګڼې کیسې د افغانستان په هره سیمه کې پاتې دي. چې ښايي د ملي حماسو په توګه راټولې شي.

په سیاسي، فکري او فرهنګي عرصه کې هم د استقلال د جګړې، د مشروطیت نهضت او ملي مبارزې ډګر د مېرمنو له حضور څخه تش نه دی.

• پخپله د اعلیحضرت غازي شاه امان الله ویاړلې مور سراج الخواتین سرور سلطانه بېګم چې د خپل مشروطه غوښتونکي او ځوان زوی کلک ملاتړ یې کاوه، د مشروطیت نهضت په اړه ګڼ څېړونکي په دې باور دي، چې د دغې مدبرې او ځواکمنې شاه مېرمنې ( ملکې) اراده او هوډ و، چې په دربار کې یې مشروطیت ضد دسیسې شنډې کړې او ځوان شاه امان الله یې له ګواښونو وژغوره. که د دغې مېرمنې مېړانه او تدبیر نه وای، ځوان غازي او مشروطه غوښتونکي ملګري یې د هېواد د سیاسي خپلواکۍ د بېرته ګټلو تر درشله نه رسېدل.
• پیاوړې ملکه ثریا خو نو ټول پېژنئ، چې د افغانستان د خپلواکۍ ګټونکي پاچا اعلیحضرت غازي امان الله د بریاوو تر شا یې پیاوړی حضور همیشه احساسیږي. ملکه ثریا د ستر مشروطه غوښتونکي علامه محمود طرزي لور، د ارشادالنسوان بنسټ اېښوونکې، د مېرمنو د نهضت سرلارې او د روښانتیا، ویښتیا او بدلون بلنده ډېوه وه. د ښځو د زده کړو، روغتیا، مدني حقونو، ژورنالیزم، ټولنیز حضور او سیاسي ارادې راپیلوونکې دغه مېرمن د افغانستان د استقلال په کلونو کې د ګڼو روښانفکري نهضتونو په سر کې ولاړه وه.

• مېرمن اسما رسمیه طرزي د علامه محمود طرزي مېرمن او د شاه مېرمن ثریا مور پخپله یوه لوستې، مدبره او فعاله مېرمن وه، د علامه طرزي، شاه امان الله غازي، شاه مېرمن ثریا او نورو مشروطه غوښتونکیو د فعالیتونو په بریا کې یې ونډه د پام وړ ده.

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.