د امریکا د کورني امنیت وزارت د جان‌شاه ساپي په نوم یو بل افغان د داعش د ملاتړ په تور نیولی

کریسټي نوم د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۲مه) د کابینې په ناسته کې وویل، چې د غېرقانوني کډوالۍ کمول د حکومت له اساسي لومړیتوبونو څخه دي او د کډوالۍ او ګمرک اداره لس زره نوي مامورین ګوماري، چې لسو ورځو کې به خپل کار پیل کړي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ۲۰۲۵ کال په جنوري کې واک ته له ستنېدو راهیسې د کډوالۍ سختې پالیسۍ پلي کړې دي، چې په دې پالیسۍ کې د غېرقانوني کډوالو د نیولو او اېستلو زیاتوالی، د پولو سخت کنټرول او د ۱۹ هېوادونو د وګړو په اړه د سفر بندیز پراخول شامل دي.

د سپینې ماڼۍ رسمي پاڼې د سې شنبې په ورځ د ډونالډ ټرمپ یو انځور خپور کړی، چې هغه د امریکا او مکسیکو د پولې دېوال ته نېږدې ولاړ دی او ویلي یې دي، چې د کډوالو پراخ اېستل دوام لري.

دوی لیکلي، له هغه وخت راهیسې چې بایډن «د سرحدي ناورین» واک ټرمپ ته وسپاره دوه میلیونه غېرقانوني کډوال له امریکا څخه اېستل شوي دي.

په ورته وخت کې ورکړل شوې شمېرې بیا له رسمي احصایو سره برابرې نه دي. د امریکا د کډوالۍ او ګمرک د ادارې د شمیرو پر بنسټ، تېر کال ۳۲۰ زره کسان اېستل شوي، چې یوه برخه یې د بایډن دورې پورې اړه لري. دغه ادارې همدارنګه ویلي، چې یوازې د اکټوبر او نومبر په میاشتو کې ۵۶ زره کسان اېستل شوي دي.

د کارپوهانو په وینا، د «دوو میلیونو» په شمېر کې هغه کسان شامل دي، چې پرته له رسمي اېستلو څخه په خپله خوښه له امریکا تللي دي.

له امریکا څخه د کډوالو د اېستلو په اړه بحث وروسته له هغه زیات شو، چې یو افغان د امریکا د ملي ګارډ پر دوو سرتېرو برید وکړ.

له دې پېښې وروسته ډونالډ ټرمپ د ټولو افغان کډوالو د دوسیو د پروسس بهیر وځنډاوه او زیاته یې کړه: «د هغو ټولو افغانانو دوسیې به بیا وڅېړل شي، چې په تېرو کلونو کې امریکا ته راغلي دي.

ټرمپ د افغانانو لپاره د ویزې صادرول هم د نامعلومې مودې پورې ځنډولي دي.

د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د چهارشنبې په ورځ ویلي، چې د یاد هېواد د بهرنیو چارو وزارت سره له مشورې وروسته یې پرېکړه کړې، چې د تورخم او سپین بولدک ـ چمن لارې به افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د لېږد په موخه پرانېزي.

د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د ملګرو ملتونو د بشري مرستو لپاره د لارو پرانېستل په افغانستان کې د خوراکي توکو او درملو د کمښت د سخت وضعیت د مخنیوی په موخه یاد کړی دی.

د پاکستان د سوداګرۍ وزارت ویلي، چې د ګمرکونو ریاست د پاکستان د ټرانزیټ او سوداګرۍ عمومي ریاست ته دنده سپارلې، چې افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د انتقال لپاره پروسه پیل کړي.

په یادو مرستو کې د یونېسف اړوند ۷۴ کانټینرونه، د خوړو نړۍوال پروګرام ۶۷ کانټینرونه او د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق دوه کانټینرونه شامل دي.

ټاکل شوې ده، چې یاد توکي به په درېیو پړاونو کې افغانستان ته ورسېږي، خو د لارو د پرانېستلو په اړه یې دقیقه نېټه نه ده په ډاګه کړې.

د پاکستان د سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، په لومړي پړاو کې به د خوړو نړۍوال پروګرام اړوند د خوراکي توکو کانټیرونه افغانستان ته ولېږدول شوي او په دویمو او درېیمو پړاونو کې به درمل، طبي وسایل او ورپسې به د یونېسف اړوند کانټیرونه چې د درسي موادو بار دی، افغانستان ته ولېږدول شي.

له پاکستان څخه افغانستان ته د ملګرو ملتونو د بشري مرستو بار کانټینرونو لېږد ته پر داسې مهال اجازه ورکړل شوې، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د لانجو له امله له نږدې دوو میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ ټولې سوداګریزې لارې د هر ډول سوداګرۍ او تګ راتګ پرمخ تړل شوې دي.

په ورته مهال د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو ګډې خونې د نومبر په ۱۷مه ویلي و، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ په دوامداره توګه د لارو بندېدو له امله د سوداګرۍ حجم له ۵ میلیاردو دالرو څخه ۱ میلیارد ډالرو ته راټېټ شوی دی.

د سنټکام په وینا، دغه اقدام وروسته له هغه شوی چې څلور میاشتې وړاندې د امریکا د جګړې وزیر پېټ هېګسټ د «غوره ډرون» نوښت په چوکاټ کې د پنټاګون له خوا د ټیټ لګښت ډرونونو پېرود، ځای پرځای کولو او ګړندۍ کولو امر وکړ.

دغه بې‌پېلوټه ډرون سیستم په کم لګښت اوږد واټن وهي، خپله او د انسانانو په ډېرې کمې مرستې الوتنه کولای شي.

د سنټکام د قوماندان په وینا، د دغه پرمختللي سیستم د جوړولو موخه د ګواښ د عاملینو مخنیوی ښودل شوی.

رېچارډ بېنېټ د چهارشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۲مه) د معلولینو د نړۍوالې ورځې په مناسبت پر اېکس پاڼه لیکلي: «زه د هغو میلیونونو افغان معلولینو سره خواخوږي او اندېښنه شریکوم، چې سترې ستونزې لري.»

نوموړي‌ زیاته کړې، چې د همدې کسانو په خاص ډول د معلولو ښځو لپاره د جګړو ژور ټپونه، محدود روغتیايي او تعلیمي امکانات لویې ننګونې دي.

بېنېټ همدې امکاناتو ته د ټولو یو ډول لاسرسی د افغانانو د عزت لپاره مهم یاد کړی.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت (یوناما) بیا ویلي، شاوخوا ۱.۵ مېلیونه افغانان د جدي معلولیت سره ژوند کوي، چې ډېری یې د څو لسیزو جګړو پایله ده. یوناما ویلي، د دغه معلولیت لرونکو لویه برخه ماشومان دي.

اخوا، ملګرو ملتونو په خپل یوه راپور کې ویلي، چې په افغانستان کې هره میاشت ۵۴ کسان د ماینونو او د جګړې د پاتې شونو له امله وژل کېږي، چې له دې دلې ۷۷ سلنه یې ماشومان دي.

د یاد کمېسیون د ورځني راپور له مخې، دغه کډوال د کندهار د سپین بولدک، د ننګرهار د تورخم، د هرات د اسلام کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

په راپور کې ویل شوي، چې د یادو کدوالو له ډلې ۲۲۵۱ تنه د سپین بولدک له لارې، ۱۱۴۰ د تورخم له لارې، ۱۰۸ د اسلام کلا له لارې او ۱۳۱ تنه هم د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون ویلي، چې تازه ستانه شویو کډوالو سره یې د څه باندې ۶ میلیونه نغدو پیسو مرسته کړې ده او یو شمېر کورنۍ یې په وړیا دول خپلو اصلي سیمو ته لېږدولي دي.

دا په داسې حال کې ده، په پاکستان او ایران کې افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. دواړه هېوادونه د افغانانو د کډوالۍ د محدودولو لپاره اقدامات پراخ کړي او د افغانانو د نیولو او جبري ستنولو لړۍ یې چټکه کړې ده.

په یادو دواړو هېوادونو کې مېشت افغان کډوال د پولیسو له ناوړه چلند څخه هم شکایت کوي او وایي، چې غېرانساني چلند ورسره کېږي. د بشري حقونو څارونکي او د کډوالو ملاتړو ادارو له دواړو هېوادونو غوښتي، چې د کډوالو خونديتوب ته پام وکړي.