د طالبانو د لوګر والي: یوناما دې د افغانستان عیني واقعیتونه نړۍوالو ته انتقال کړي

ښاغلي عزیزي رویټرز ته ویلي، چې په افغانستان کې د درې واړو هېوادونو د استازو تر منځ د تېرې اونۍ له غونډې وروسته به تخنیکي ټیم په دوو میاشتو کې د دغه مرکز د رسمي طرحو یا پلانونو په اړه هوکړه لیک ترتیب کړي او بیا به له شپږو میاشتو خبرو وروسته درې واړه هېوادونه پکې پانګونه وکړي.
عزیزي ویلي دي، چې دغه مرکز د افغانستان له ستراتیژیک موقعیت څخه د ګټې اخیستنې د پراخو هڅو یوه برخه ده، چې یو وخت د ورېښمو لرغونې سوداګریزه لار پرې تېره وه او اوس هم د سویلي او منځنۍ اسیا ترمنځ پروت او له چین او ایران سره ګډه پوله لري.

د نوموړي په خبره، د ترکمنستان او قزاقستان له چارواکو سره د خبرو له مخې دا لجسټیک قطب یا مرکز به هرات کې جوړېږي چې شمالي اسیا له سوېلي اسیا سره نښلوي.

هغه وايي، طالبان دې ته سترګې پر لار دي چې د نوي مرکز له لارې به روسیه په راتلونکو کلونو کې پر سوېلي اسیا په تېره پاکستان میلیونونه ټنه تېل پلوري.

ښاغلی عزیزي وايي، دې درې واړو هېوادونو د نوي سوداګریز مرکز جوړولو سره د دې ټکي د ثابتولو تر ټولو غوره هڅه کړې چې افغانستان د وصل نقطه ده

د طالبانو د سوداګرۍ او صنعت وزیر وايي، افغانستان تر پاکستان د رسېدو تر ټولو غوره لار ده او دوی غواړي د نوي مرکز له لارې روسیه خپل تېل د هرات له لارې سوېلي اسیا ته ولېږي او قزاقستان هم پلان لري چې توکي له دې لارې سوېلي اسیا ته ولېږدوي.

د قزاقستان سوداګرۍ وزارت هم یوه بیان کې رویټرز ته ویلي چې غواړي د یو مهم لوجسټیک مرکز له لارې سوېلي اسیا او خلیج ته د رسېدو لپاره د افغانستان سړکونو او پټلۍ ته پراختیا ور کړی.

ترکمنستان، روسیې او پاکستان تر اوسه د طالبانو د دې پلان په هکله څه نه دي ویلي.

د تاس خبري اژانس د راپور له مخې، ښاغلي مرمن په افغانستان کې د انساني حقونو د حالت ارزونې غونډه کې زیاته کړه: «نړیواله ټولنه باید د متحده ایالتونو او د ناټو د نورو ځواکونو هغه جنایتونه هېر نه کړي چې په افغانستان کې د خپل شل کلن حضور پر مهال وکړل، تر اوسه دا ټول سم نه دي څېړل شوي.»

د روسي استازي دا خبرې په داسې مهال دي چې تېره اونۍ سي اېن اېن د خپلو موندنو له مخې وویل، له افغانستان د امریکا د وروستیو ځواکونو د وتلو په درشل کې پر کابل هوايي ډګر د داعش برید کې ځینې کسان د دغو ځواکونو په ډزو وژل شوي دی.

دغه تلوېزون د امریکايي ځواکونو، عیني شاهدانو او ډاکټرانو له قوله ویلي، چې تر ځانمرګي برید وروسته امریکايي او بریتانوي ځواکونو پر خلکو ډزې کړې دي.

د افغانستان بد اقتصادي حالت

د روسیې استازي ایلیا برمن په پرونۍ غونډه په افغانستان کې بد اقتصادي حالت ته په اشاره زیاته کړه چې طالبان د سرچینو د کمښت له امله د اقتصادي او ټولنیز حالت په سموالي کې له ستونزو سره مخ دي.

برمن د افغانستان اوسنی بدن اقتصادي حالت هم د امریکا د سیاست له امله وباله چې په وینا کې افغان شتمني یې کنګل کړې او له طالبانو د امتیاز ترلاسولو لپاره یې بشري مرستې د انساني حقونو مسله پورې تړلې دي.

روسیه د چین، ایران او پاکستان په څېر له طالبانو سره نږدې اړیکي پالي او د هغو محدودو هېوادونو په ډله کې راځي چې په کابل کې یې سفارت پرانیستی دی.

د طالبانو د صنعت او تجارت وزیر پرون د یوه پلاوي په مشرۍ چې د نیمروز ولایت سوداګر هم پکې دي د ایران سیستان بلوچستان ته لاړ.

نورالدین عزیزي نن د ایران ایسنا خبري اژانس ته ویلي، چې غواړي د چابهار بندر له لارې د افغان ټرانزېټ سوداګري سل سلنه پلې شي.

د ښاغلي غزیزي په خبره، په دې برخه کې عملي کارونه پیل شوي دي.

نوموړی دا هم وايي، چې له ایران سره تر لس میلیار ډالرو پورې کلنۍ سوداګري زیاتول غواړي.

د طالبانو د صنعت او تجارت وزیر نن د سیستان بلوچستان له والي سردار محمد کرمي او د افغانستان لپاره د ایران له ځانګړي استازي حسن کاظمی قمي سره د خپلمنځي سوداګري پر پراختیا او ستونزو غونډه درلوده.

د طالبانو د اعلامیې له مخې، نوموړي په دې غونډه کې د افغان سوداګرو لپاره د بېلې شوې ځمکې د بیو د پرېکنده کېدو، د چابهار له لارې د ټرانیزیټي مالومو لپاره د لارې او امتیاز پر مالومولو او په دې برخه کې د اړینو اسانتیاوو برابرولو ټینګار وکړ.

طالبان د سیستان بلوچستان د والي کرمي له قوله وايي، چې د دې ستونزو دحل لپاره یې اړوند چارواکو ته اړینې لارښوونې وکړې.

دوی زیاتوي چې په اخر کې د سوداګرۍ د پراختیا او د چابهار بندر له لارې د ټرانزېټ د پیاوړتیا لپاره د ولایت په کچه د ګډې تخنیکي کمېټې پر جوړېدو هوکړه وشوه.

دا کمېټه به له مرکزي کمېټې سره د چابهار بندر اړوند موضوعات څاري.

سبا د جمعې ورځ د غويي ۱۳مه د مې درېیمه چې د رسنیو د خپلواکۍ د نړۍوالې ورځې سره برابره ده، د افغانستان د خبریالانو مرکز په تېر یوه کال کې د افغانستان د رسنیو او خبریالانو پر وضعیت راپور خپور کړی او په دغه هېواد کې یې د رسنیو پر ازادۍ د لګېدلو بندیزونو له امله خواشیني څرګنده کړې ده.

د افغانستان د خبریالانو د مرګز موندنې ښيي، چې د ۲۰۲۳ کال د مې له میاشتې راهیسې تر دې مهاله د طالبانو له‌خوا په خبریالانو او رسنیو بندیزونه زیات شوي او د هغوی حقونه تر پخوا زیات تر پښو لاندې شوي.

دغه مرکز وايي، په تېر یوه کال کې د رسنیو او خبریالانو پر خپلواکۍ د لګول شویو بندیزونو ۱۳۶ پېښې یې ثبتې کړې چې ۷۳ یې خبریالانو ته د ګواښونو او ۶۴ نورې یې د خبریالانو د نیولو پېښې دي؛ خو په راپور کې ویل شوي، چې له ښه مرغه په دغه موده کې هیڅ یو خبریال ته مرګ ژوبله نه ده اوښتې.

راپور کې ویل شوي، چې پر خبریالانو او رسنیو د ټولو لګول شویو بندیزونو بنسټ د طالبانو هغه ۱۷ سپارښتنې دي چې واک ته تر رسېدو وروسته یې پر رسنیو منلي او د هغوی د ډېرو هڅو مخه یې ډب کړې ده.

په دغو سپارښتنو کې د ملي ټلویزیون په اډانه کې د ښځینه‌و پر کار کولو بندیز، د لاریونونو او اعتراضیه غونډونو په خبري پوښښ بندیز، د ځینو خبرونو په خپرولو بندیز، طالبان د افغانستان د حکومتي چارواکو په نومونو یادول، د موسیقۍ په خپرولو بندیز لګول، د ښځینه خبریالانو لپاره جبري پوښښ، په تفریحي خپرونو او ډرامو کې د ښځېو پر څرګندیدو بندیزونه، د نړۍوالو رسنیو په خپرونو بندیزونه او نورې داسې سپارښتنې چې ورسره د خبریالانو په چارو کې بربنډه لاسوهنه یاده شوې.

د افغانستان د خبریالانو مرکز وایي، هغه خبریالان او رسنۍ چې له دغو سپارښتنو په څنګ تېر شوي ګواښل شوي، بندیان شوي او یا یې هم رسنۍ په لنډمهاله یا دایمي توګه تړل شوې دي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز پر دې هم اندېښنه ښودلې، چې د رسنیو د سرغړونو د کمېسیون پر ځای دمګړۍ د طالبانو استخباراتي او د نهې عن المنکر ادارې هم د رسنیو په چارو کې لاسوهنې کوي او په خپل سر د خبریالانو نیولو، ربړولو او زنداني کولو ته یې ملا تړلې.

د دغه راپور په وروستۍ برخه کې ویل شوي، چې طالبان له رسنیو سره له مرکو ډډه کوي او که خبریالان د خپلواکو کارپوهانو څخه د اړونده موضوع په تړاو نظر اخلي هم خبریالانو او هم سیاسي شنونکو ته ګواښونه پېښېږي او د زندان د تورو تمبو شا ته استول کېږي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز پر واکمنو طالبانو غږ کوي، چې د رسنیو خپلواکۍ ته دې د درناوي تر څنګ رسنیو ته اجازه ورکړي چې د رسنیو او اطلاعاتو ته د لاسرسي له قانونونو سره سمې خپرونې بیا له سره پیل کړي.

دغه سازمان وايي چې د پنجشیر په هر کیلو مترۍ کې ۱۵۰ طالب ځواکونه ځای پر ځای کړي دي.

زرغون بهیر چې د پخواني ولسمشر د مرستیال امرالله صالح له خوا اداره کېږي، د خپلو څېړنیزو راپورونو د لړۍ په دوام کې په پنجشیر ولایت کې د طالب وساله والو د اکمالاتو کچه څېړلې ده.

زرغون بهیر ویلي، چې د طالبانو په رسمي اسنادو کې دغه تشکیلات د «فوق العاده لېوا» په نوم یاد شوي دي.

د زرغون بهیر د نوي راپور له مخې؛ ۱۲زره او ۸۰۰طالبان د دفاع وزارت او ۶زره نور طالبان د کورنیو چارو وزارت، د استخباراتو ریاست او د طالبانو په غیر رسمي ډلو پورې اړه لري.

زرغون بهیر د راپور په دوام لیکلي، چې «د پنجشیر دره شاوخوا ۱۳۰کیلومتره اوږدوالی لري او اوس په هر کیلومتر کې ۱۵۰طالب وسله وال ځای پر ځای شوي دي.»

د دغه راپور له مخې، طالبانو ښوونځيو، کورونو، جوماتونو، د احمدشاه مسعود مقبره، د پنجشېر پوهنتون، د پنجشېر تخنيکي انستيتوت او د کليو په منځ کې خپلې نوې جوړې شوې پوستې جوړې کړې دي.

له خلکو سره د طالبانو تاوتریخوالی

زرغون بهیر په پنجشېر کې له ځايي خلکو سره د طالبانو د چلند په اړه د خپل نوي راپور په دوام کې ویلي، چې طالبانو د دغه ولایت په بېلابېلو سیمو کې «وحشیانه جنایتونه لکه شکنجه، قتل، لوټاو سپکاوی» کړی دی.

د دغه راپور له مخې؛ ډېری طالبان د ځايي خلکو له ژبې سره بلدتیا نه لرياو له عامو خلکو سره "خبرې اترې" کمې ترسره کیږي.

زرغون بهیر تر دې مخکې د طالبانو د استخباراتو، د دفاع وزارت او د دې ډلې د کورنیو چارو وزارت د جوړښت او مهمو غړو په اړه راپورونه خپاره کړي وو.