ایسنا خبری اژانس: طالبان له ایران سره د لس میلیارده ډالرو تجارت په لټه کې دی

د ننګرهار د کوټ ولسوالۍ یو بزګر چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د غنمو لو یې روان دی؛ خو طالبان پټي په پټي ګرځي او بزګرو ته عشر د ټولونې خبر ورکړي.

نوموړي زیاته کړه: "ما لا غنم نه دي تهریشر کړي؛ خو د طالبانو د خپل عشر بوجۍ راولېږلې، یو خو بارانونو زموږ ټول غنم خراب کړي او ورپسې دوی عشر غواړي موږ ته به څه پاتې شي."

د دغه بزګر په خبره؛ طالبانو ورته ویلي، کوم بزګر که عشر نه ورکوي؛ نو ولسوالۍ ته به یې بیايي.

هغه زیاته کړه: "دا یوازې موږ نه یو، کوټ، بټي کوټ، شینواري، لعلپوره او دې نېږدې څومره ولسوالیو څخه چې خبر یم دوی ظالمان له دهقانانو عشر ټولوي".

همدا راز د لغمان د قرغیو ولسوالۍ یو بل بزګر چې د امنيتي ستونزو له امله رسول جان خپل مستعار نوم ښيي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د غنمو سربېره د سبزیجاتو عشر ترې غوښتل شوی دی.

هغه زیاته کړه: "یو افت خو باران و، چې زموږ ټوله خواري یې راخرابه کړې ده، دویم افت طالبان دي، چې په زوره عشر غواړي".

نوموړی وايي، چې دی یې دوه ځله ولسوالۍ ته غوښتی او ورته یې ویلي، چې عشر دې پر خپل وخت ورکړي.

هغه زیاته کړه: "خبریال صیب! ما سره هېڅ نه شته که یې مړ کړم دا غږ مې بیا نشر کړه، زه عشر مشر نه لرم او نه یې ورکوم".

بل خوا د کونړ د څوکۍ ولسوالۍ یو بزګر اسماعیل افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې د دوی په سیمه کې یو شمېر بزګرو ته د طالبانو له خوا د عشر بوجۍ ورکړل شوي او ځینو ته لا خبر نه دی ورکړل شوی.

نوموړی وايي: "بس مجبور یو باید عشر ورکړو، ټول سل منه غنم وي په هغه کې چې ذکات، مصارف او د طالبانو عشر وباسې اخر کې موږ ته شل منه هم نه پاتې کیږي".

اسماعیل زیاتوي، چې تېر کال یې یو نېږدې خپلوان عشر نه و ورکړی، د طالبانو له خوا بندي شو او د عشر سربېره یې ترې لس زره کلدارې هم واخیستې.

دا مهال د افغانستان په ګرم سېرو ولایتونو کې د غنمو لو روان دی او په ځینو سیمو کې د سختو بارانونو له امله فصلونه خراب شوي دي.

د طالبانو په بیا واکمنېدو سره دغې ډلې د نورو درنو ټېکسونو تر څنګ عشر ټولول هم پیل کړل او بزګران یې مکلف کړل، چې د خپلې سیمې حاکمو طالبانو ته د فصلونو عشر ورکړي.

متفي ویلي، چې دوحه راتلونکې ناسته کې د مخدره موادو پرخلاف مبارزه، مالي او بانکي مسایل او اقلیمي بدلون اغېزو په اړه بحث ښه موارد کېدلی شي.

د طالبانو تر واک لاندې د بهرنیو چارو وزارت ویاند نن یکشنبه (د غويي ۳۰مه) په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې په دغه ناسته کې د سرمنشي مرستیالې وویل، چې دوحه ۳ ناسته کې به د غړو هېوادونو او نړۍوالو سازمانونو د استازو ترڅنګ دا ځل د نړۍوال بانک او اسیايي بانک استازي هم ګډون کوي.

په خبر پاڼه کې راغلي چې اغلې روزمېري ډیکارلو وویل، چې دوحه ۳ ناسته کې به د بحث محورونه پر مالي او بانکي موضوعاتو، مخدره موادو پر خلاف مبارزه او کروندګرو ته بدیل معیشیت او همدا راز د اقلیم بدلون او ترې افغانستان ته راټوکېدلو زیانونو په اړه خبرې اترې وشي.

خبرپاڼه زیاتوي؛ مرستیالې وویل، چې د دوحې په راتلونکې ناسته کې د افغانستان حکومت سره تعامل غواړي او ښايي واضح بحثونه او د دواړو لوریو پر غوښتنو او اندېښنو په اړه خبرې اترې ولري.

د طالبانو په خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې اغلې ډیکارلو وویل، چې د دوحه درېیمه ناستې اساسي هدف افغانستان سره د نړۍوالې ټولنې اړیکې عادي کول دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې متقي وویل اوس دغه ډله له یوناما سره په کابل کې ښې اړیکې لري او متقي ټينکار کړی چې په ملګرو ملتونو کې باید د افغانستان واقعي استازی د نظام استازیتوب وکړي او په دې اړه پراته خنډونه باید لرې شي.

متقي په دغه لیدنه کې د دوحې تېرې غونډې ته په اشارې سره وویل، چې د دوحې په دویمه ناسته کې هم معناداره ګډون غوښت او د نوموړي په وینا یوازې تشریفاتي ګډون ګټور ونه بلل شو.

په دغه لیدنه کې متفي ویلي؛ د دوحې په درېیمه ناسته کې د پورتنیو د بحث مواردو ترڅنګ ښايي د ترکیب په اړه یې هم هوکړې ته ورسېږي.

سیاسي چارو کارپوهان په دې باور دي، چې د دوحې ناستې څخه د طالبانو وېره دا ده، چې نړۍ په دغه ناسته کې د افغانستان لپاره ځانګړی استازی وټاکلي، هغه څه چې د طالبانو د مشر ملا هبت الله اخوندزاده ورسره کلک مخالفت څرګند کړی دی.

د دوی په باور نړۍ غواړي په دوحه کې له طالبانو سره د افغانستان په اساسي موضوعاتو بحث وکړي، چې له هغې جملې څخه له شپږمه پورته د انجونو پرمخ ښوونځي او پوهنتونونو پرانېستل، ښځو ته د کار اجازه او په افغانستان کې د یو ټولشموله حکومت جوړل دي.

د پروان ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رياست نن یکشنبې د يوې خبرپانې په خپرولو سره د خبريالانو او رسنیو له استازو سره د ناستې خبر ورکړی دی.

په دې ناسته کې د طالبانو د اطلاعاتو او استخباراتو مسوولينو برخه درلوده.

په اعلامیه کې راغلي، چې خبريالانو د طالبانو له ولایتي مسولينو څخه معلوماتو ته د پر وخت لاس رسي او همکارۍ غوښتنه کړې ده.

په دې ناسته کې طالب مسولينو له خبريالانو غوښتي، چې «اسلامي شریعت پلی او د د دوی اصول درک او عملي» کړي.

د طالبانو استخباراتو په ډېرو ولایتونو کې له خبريالانو ورته غوښتنې کړې او په شفاهي ډول يې ورته ويلي، چې که د دوی له اصولو خلاف، منفي او انتقادي موضوعاتو ته انعکاس ورکړي د دوی له غبرګون سره به مخ شي.

واک ته د طالبانو په رسېدو دې ډلې پر رسنيو او خبريالانو سخت بنديزونه لګولي او چا ته اجازه نه ورکوي، چې تر ډېره د خلکو ستونزې او غوښتنې انعکاس شي.

طالبانو په تېرو درېيو کلونو کې د يو شمېر رسنیو د بندولو ترڅنګ ځيني خبريالان وهلي، بندي کړي او شکنجه کړي دي.

د رسنيو بنسټونو د طالبانو دا ډول کړنې د بیان د ازادۍ ضد یادې کړي او له دې ډلې يې غوښتي، چې پر رسنيو او خبريالانو دې شته بنديزونه لېرې کړي؛ خو دې ډلې لا تر اوسه په عملي ډول په خپلو چارو کې مثبت بدلون ندی راوستلی.

تسنیم خبري اژانس راپور ورکړی، چې په دې چورلکه کې د ولسمشر ملګري په دې وتوانېدل چې له مرکز سره تماسونه ټینګ کړي او له مرګ ژوبلې پرته دغه پیښه پای ته رسېدلې ده.

دغې رسنۍ څرګنده کړې ده، چې په دغه کاروان کې «درې چورلکې موجودې وې».

د دغه راپور له مخې؛ "دوه چورلکې چې یو شمېر وزیران او چارواکي هم په کې وو، په خوندي توګه خپل منزل ته رسېدلي دي."

تسنیم د خپلو راپورونو پر بنسټ لیکلي چې "د ولسمشر په لېږدونکې چورلکه کې ایت الله الهاشم، د تبریز د جمعې امام او د ایران د بهرنیو چارو وزیر امیر عبداللهیان هم موجود وو."

خو د ایران د اسلامي جمهوریت خبري اژانس (ایرنا) په یوه راپور کې لیکلي، چې د ولسمشر د سپرلۍ چورلکه د ورزقان په عمومي سیمه کې له سختې ناستې سره مخامخ شوې ده.

د ایرنا په رپوټ کښې ویل شوی دی چې په دغه کتنه کښې د تبریز د امام جمعه او د اسلامی جمهوریت د خارجه وزیر په شمول د ختیځ آذربایجان له والي ابراهیم رییسی او یو شمېر نورو کسانو سره وو.

دغه سازمان چې له ملګرو ملتونو سره تړاو لري وايي، د اقلیم بدلون، شخړې، نابرابري، بې وزلي او د کرونا ناروغۍ پایلې په نړۍ کې د دغو خلکو د لوږې له لاملونو څخه دي.

دې سازمان دا هم لیکلي: "دا عوامل د اړمنو خلکو د لاسرسي لګښتونه ډیر کړي چې په ملیونونو زیان منونکي خلک د خوړو خوندیتوب ته اړ کړي. د خوړو نړۍوال پروګرام د لوږې د حل لپاره فعالیتونه ترسره کوي."

د خوړو نړۍوال پروګرام وايي، ۶۰ سلنه وږي کسان په جګړه ځپلو سیمو کې ژوند کوي.

د دې نړۍوال مرستندویه سازمان په وینا، دا شخړې د لوږې له لسو سختو بحرانونو څخه د۸ اصلي لامل دی.

د جګړې ترڅنګ، د اقلیم بحران په نړۍ کې د لوږې د چټک زیاتوالي یو له اصلي لاملونو څخه دی. د اقلیم بدلون ژوند، فصلونه او معیشت له منځه وړي او د ځان د تغذیه کولو وړتیا کمزورې کوي.

په دې وروستیو کې ملګرو ملتونو په یوه راپور کې ویلي، چې په ټوله نړۍ کې ۷۸۳ میلیونه وګړي له لوږې سره مخ دي.