په کابل کې د ایران سفارت خبر ورکړی، چې د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ځانګړي استازي توماس نیکولسن په کابل کې د ایران سفارت له مرستیال غلام رضا نجاري سره وکتل. د خبرپاڼې د معلوماتو له مخې؛ په دې کتنه کې د افغانستان په اړه د دوحې د درېيمې ناستې په اړه خبرې وشوې.
تر دې مخکې د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې ځانګړي استازي په کابل کې د طالبانو د بهرنيو چارو له وزير اميرخان متقي سره کتلي او د دوحې د درېيمې ناستې په اړه يې ورسره خبرې کړې وې.
په دوحه کې درېیمه غونډه د ملګرو ملتونو په کوربه توب د روان هجري لمریز کال (د چنګاښ ۱۰مه او ۱۱مه) نېټه په قطر کې جوړیږي.
طالب چارواکو د دې غونډې په دویم پړاو کې ګډون نه و کړی؛ خو په دې وروستیو کې د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیر په دې غونډه کې د طالبانو پر «معنا داره ګډون» ټینګار کړی دی.
هغه ویلي، چې تر کتنې او څېړنې وروسته به دوی د دوحې په درېيمه ناسته کې د ګډون او نه ګډون په اړه خپل دريځ اعلانوي.
یو شمېر کسان په شعوري او غیر شعوري توګه دا مساله مطرح کوي، چې طالبان بدیل نه لري او دا یو واقعیت دی چې باید ومنل شي. راځئ چې د (بدیل) او (واقعیت منلو) دغه دوه مسالې سره تحلیل او تجزیه کړو، چې دا سمې دي او که نه؟
که خبره د واقعیتونو د منلو وي؛ نو د ظاهرشاه پادشاهي هم یو واقعیت و، خو ولې داوود خان کودتاه وکړه؟
د داوود خان جمهوریت هم یو واقعیت و، نو ولې خلقیانو کودتا وکړه؟
د خلقیانو حکومت هم یو واقعیت و، ولې مجاهدینو یې په ضد جهاد وکړ؟
مجاهدین هم یو واقعیت و، ولې طالبانو یې په ضد جګړه وکړه؟
جمهوریت هم یو واقعیت و، ولې طالبانو د جمهوریت او ولس په ضد انتحار او انفجار کاوه؟
د طالبانو دا دویمه دوره هم یو واقعیت دی، ولې ترې میلیونونه افغانان کرکه لري او له وطن څخه وځي؟
شیطان هم یو واقعیت دی، ولې یې ملایان هره ورځ په ضد تبلیغ کوي؟
دلته خبره د واقعیتونو د منلو او نه منلو نه ده.
اصلا خبره دا ده، چې د دغه ټولو واقعیتونو پر ضد مبارزه، جګړه او بل هر نوم چې ورکوی، له دې امله و چې یوه ډله یا یو شخص حاکم شو او دغه شخص او ډلې د نورو د نفي او د قدرت د انحصار سیاست رامنځته کړ.
د قدرت د نیولو لپاره به خامخا روایت جوړوي، د خپلو او پردیو ملاتړ به تر لاسه کوي، وېره او کرکه به جوړوې، ناروا کارونه به روا ګڼې او روا کارونه به نا روا ګنې.
همدا د قدرت د نیولو او ساتلو لپاره به یوه خبیثه دایره رامنځته کوې، چې د ځنګل قانون حاکم شي.
په ځنګله کې زمری هم یو واقعیت دی، خو د ځنګله نور حیوانات ترې تښتي او یا ورسره مبارزه کوي.
په ځنګله کې زور کمزوري داړي او وژني او کله چې د ځنګله زمری کمزوری شي، نو بیا بل زورور را پیدا او تېر زورور څنډې ته کړي او یا یې له منځه یوسي.
دا نوی زمری تر هغې خپله حکمراني کوي، تر څو بل زورور راپیدا او هغه له منځه یوسي.
د افغانستان وضعیت په تېرو پیړیو کې او په ځانګړې توګه بیا په تېرو پنځو لسیزو کې په همدا شان و.
اصلي مساله همدا ده، چې ایا افغانان د ځنګله قانون ومني او که د قانون په چوکاټ کې ټول افغانان یو ځای ژوند وکړي؟
که خبره د واقعیتونو د منلو وي نو طالبان باید د تېرو پنځو لسیزو لنډ تاریخ هم ومني او نظر ورته واچوي، ځکه هغه هم یو واقعیت دی.
طالبانو پخپله همدا تریخ واقعیت تجربه کړی هم دی او قدرت ترې اخیستل شوی دی، نو دا چې په تېرو دوو یا درېو لسیزو کې په دوی څه تېر شول، باید د ځنګله له قانون څخه راووځو.
د قانون په چوکاټ کې باید ټول افغانان ژوند، کار، روزګار او سیاست وکړي.
د نفي او انحصار د قدرت سیاست باید له منځه ولاړ شي.
له تېرو ترخو تجربو څخه افغانان باید یو څه زده کړي، چې د ځنګل قانون دوام نه شي کولاې او خامخا یو بل داړونکی زمری راپیدا کیږي، چې هم خپل ولس وداړي او هم مخکنی زمری له منځه یوسي.
دویمه مساله د بدیل مطرح کیږي.
دا خبره هم د پردیو سوژه ده، چې د افغانانو په خوله له کلونو راهیسې په بېلابېلو ډولونو زمزمه کیږي.
په دغه سوژه کې د ځنګله د قانون په اساس د درنده حیوان اوصاف بیانیږي، چې فلانی خان ډېر باتور قوماندان و، ښه تورزن و او ډېر کسان یې ووژل، نو د هغه جوړه نشته.
یاره بل داسې زوی به مور و نه زېږوي، چې د هغه ځای ونیسي او داسې نور.
څو ورځې مخکې ما په یوه لیکنه کې لیکلي و، چې افغانان له یوې سوړې څخه څو ځلې وچیچل شول، خو بیا یې هم لا سر خلاص شوی نه دی.
دلته ځینې افغانان د وېرې، پیسو ګټلو، قدرت او څوکۍ د ترلاسه کولو لپاره د ژوندي داړونکي حیوان صفت کوي.
د دغه حیوان په مدح کې شعرونه وایي، لیکنې کوي، تبلیغ ورته کوي، په ټلویزونونو او راډیو ګانو کې د تېرو دورو غیبت کوي.
د دوی خبرې ځیني یې واقعیتونه او ځیني نور بیا تورونه او بهتانونه هم وي.
دا شعرونه، لیکنې، خبرې او مدحې په دېرو او حجرو کې خلک تکراروي، تر څو یو غیر واقعي او کاذب روایت د تورې او میړانې او د موجوده واقعیت د منلو رامنځته کړي.
دا ډول مدحې، حماسي شعرونه او سندرې، د وروسته پاتې او بدوي ټولنې مشخصات دي، ځکه په بدوي او وروسته پاتې ټولنه کې حماسي سندرې او شعرونه بازار لري.
که د افغانستان تاریخ ته وګوری نو د ټولو قومونو په منځ کې د هغه چا زیات صفتونه شوي، چې وطن یې ډېر وران کړی او ډېر خلک یې وژلي دي.
د هغو کسانو په اړه کم ویل شوي، چې د وطن د جوړېدو لپاره یې څه کړي دي.
په متمدنه او پرمخ تللو ټولنو کې هم د بدیل مسله مطرح وي، خو هلته بدیل د قانون په چوکاټ کې سیستم رامنځته کوي.
دا په ولس پورې اړه لري، چې ښه بدیل رامنځته کوي او که بد بدیل.
که ښه بدیل یې رامنځته کړ، نو هغه سیستم ښه چلیږي او که بد بدیل یې رامنځته کړ، هغه سیستم خراب چلیږي.
د افغانانو په منځ کې د بدیل د مسلې مطرح کول اصلا سمه خبره نه ده، ځکه هیڅوک د هیچا بدیل نه شي کیدلی.
همدا د بدیل مساله مونږ د ظاهرشاه، داوود خان، ترکي، امین، ببرک کارمل او د ډاکتر نجیب په وختونو کې هم مونږ اورېدله.
د بدیل خبره مو د کرزي صیب په وخت کې هم اورېدله او همدا د بدیل خبره مو د ډاکتر صیب اشرف غني په وخت کې هم واورېدله، چې دوی بدیل نه لري.
د بدیل خبره مو د ملا عمر په وخت کې هم اورېدله، چې بدیل نه لري او چې مړ هم و بیا هم ویل کېدل، چې بدیل نه لري، خو د هر یو بل بدیل په خپل وخت کې پيدا شو.
د طالبانو او شیخ هبت الله (که هماغه د کچلاغ شیخ هبت الله وي) خامخا بدیل پیدا کیږي.
د بدیل نه لرو لفظ په خپل بطن کې څلویښت میلیونه افغانانو ته توهین دی، چې په څلویښت میلیونو افغانانو کې یو کس نه پيدا کیږي، چې د یو بل بدیل شي.
اصلی سوال دا دی، چې ایا د دوی بدیل باید د ځنګله د قانون په اساس رامنځته شي، چې بل داړونکی پیدا او دوی له منځه یوسي، یا ټول د قانون د سیوري لاندې ژوند، کار، روزګار او سیاست وکړي او یو د بل بدیل د قانون په چوکاټ کې رامنځته شي؟
په افرادو او بدیل بحث کول اصلا سمه خبره نه ده، ځکه د افغانستان تېر تاریخ دا ثابته کړې، چې د ځنګله په قانون کې یو هم د بل ښه بدیل نه وي.
ښه خبره همدا ده، چې د افرادو پر ځای په سیستم او قانون بحث وشي، چې د ځنګله د قانون نه راووځو تر څو پروسه، سیستم او قانون بدیل پیدا کړي.
د قانون له درلودو وروسته دا بیا ولس پورې اړه لري، چې څه ډول بدیل ټاکي.
د قانون په چوکاټ کې باید د نفي او انحصار د قدرت سیاست نه وي.
قدرت تل هغه ډله نیسي، چې منظم وي.
که طالبان منظم و، د ولس په خوښه به قدرت ونیسي ځکه ولس به همدا دول کسان غواړي او که نور منظم و، نو نور کسان به قدرت ونیسي او د قانون په چوکاټ کې به ټول د ژوند، کار، روزګار او سیاست حق ولري.
په همدې دلیل د جمهوري غوښتونکو خوځښت د ټولګډونه، انډیوالۍ، فراګیر او نورو ډولونو د حکومت کولو مخالف دي، خو پر ځای یې د اساسي قانون په چوکاټ کې د ټولګډونه پروسې ملاتړ کوي.
په ټولګډونه حکومت کې ملت نه، بلکې يو څو کسان مطرح وي او څو کسان د ملت په سهم باندې خېټه اچوي.
په ټولګډونه پروسه کې ملت مطرح وي، نه افراد او اشخاص.
د اساسي قانون په چوکاټ کې بیا د ټولګډونه پروسې په پایله کې ثبات، د ټولو افغانانو د حقوقونو خونديتوب، د جګړو مخنیوی او ښه حکومتولي رامنځته کېدای شي او باالاخره افغانان ارامه ساه اخستی شي.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د نیویارک پولیسو د شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د بروکلين په موزیم کې د فلسطین په ملاتړ د جمعې د ورځې د مظاهرې په تړاو لږ تر لږه ۲۹ کسان نیولي دي. د پولیسو په وینا؛ په نيول شويو کسانو کې يې شپږ تنه د ځورونې او جنايي جرمونو په تور نیولي دي.
د بروکلين د موزيم وياند له مظاهرې وروسته رسنيو ته وويل: «په موزيم کې د هنري اثارو او د دغه موزيم په میدان کې ځينې نوي نصب شوي اثار زيانمن شوي دي.»
د موزيم د دغه مسوول په خبره مظاهره کوونکي د بروکلين ودانۍ ته له ننوتلو وروسته د ودانۍ له ځینو امنیتي کارکوونکو سره فزیکي ناوړه چلند وکړ.
فلسطین پلوه مظاهره چیانو د جمعې په ورځ په نیویارک ښار کې د بروکلین د هنر د میوزیم ځینې برخې ونیولې.
دوی بیا د میوزیم د ودانۍ بهر کې د « فلسطين ازاد کړئ» او «نسل وژنه بنده کړئ» بېنرونه ونښلول.
په همدې حال کې د امریکا په متحدو ایالتونو کې له غزې سره د اسراییل د جګړې پر ضد لاریونونه په وروستیو ورځو کې تر ډېره په پوهنتونونو کې پیل شوي دي.
د فلسطین په ملاتړ د مظاهرو له امله د ځینو پوهنتونونو نظم ګډوډ شوی او د پوهنتونونو یو شمېر استادانو له دندو استعفا کړې ده.
د امریکايي رسنیو د راپورونو له مخې؛ په تازه پېښه کې د شنبې په ورځ د شیکاګو پوهنتون لسګونه محصلینو او د پوهنتون استادانو د فراغت په مراسمو کې کار بند کړی دی.
د ایران دولتي رسنیو د یکشنبې په ورځ راپور ورکړی، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت په تهران کې د چین سفیر احضار کړی، چې په خلیج کې د درېیو ټاپوګانو د مالکیت په اړه د چین او متحده عربي اماراتو د څرګندونو په اړه اعتراض وکړي.
متحده عربي امارات او ایران دواړه د دغو درېیو ټاپوګانو د ملکیت ادعا کوي.
دواړه هېوادونه د ابو موسی او ګرېټر او لیسر تونب په نوم د دغو درېیو ټاپوګانو د ملکیت ادعا کوي؛ خو د ۱۹۷۱ کال راهیسې د ایران په واک کې دي.
د ایران دولتي رسنیو ویلي: "د متحده عربي اماراتو او چین په ګډه اعلامیه کې د چین له خوا د دغو بې اساسه ادعاو د ملاتړ په اړه د ایران اعتراض په تهران کې د چین سفیر ته وړاندې شوی دی."
چین له تېرو لسیزو راهیسې د ایران یو له سترو سوداګریزو شریکانو څخه دی.
د ایران دولتي رسنیو ویلي: "د ایران د بهرنیو چارو وزارت ټینګار کوي چې درې ټاپوګان د دې هیواد د خاورې ابدي برخه ده او موږ تمه لرو چې چین به په دې مساله کې خپل دریځ بدل کړي."
د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو یو مرستیال د یکشنبې په ورځ تایید کړه، چې اسراییل د غزې د جګړې د پای ته رسولو لپاره اسراییل هغه تړون منلی، چې اوس د متحده ایالاتو د ولسمشر جو بایډن له خوا پرمخ وړل کیږي؛ خو ویلي یې دي چې دغه پلان نیمګړی دی او ډېر کار ته اړتیا لري.
د برېتانیا د سنډی ټایمز مجلې سره په مرکه کې د نتنیاهو د بهرنۍ پالیسۍ مشر اوفیر فالک وویل، چې د بایډن وړاندیز "هغه معامله ده چې موږ پرې موافقه کړې؛ خو دا یوه ښه معامله نه ده، مګر موږ ډېر زیات غواړو چې یرغمل شوي ټول خوشې شي".
هغه وویل: "د معاملې ډېر جزییات دي چې باید کار پرې وشي. د یرغمل شویو خوشې کولو او د نسل وژنې ترهګریز سازمان په توګه د حماس له منځه وړلو" په اړه د اسراییل شرطونه نه دي بدل شوي.
بایډن چې اوس د اسراییل له ملاتړه په غزه کې د ملکي مرګ ژوبلې په غندونکې بدل شوی، د جمعې په ورځ یې د اسراییل د دولت له خوا د جګړې د پای ته رسولو لپاره یو درې مرحله يي پلان خپور کړ.
بایډن وايي، چې د دغه پلان په لومړي پړاو کې به اوربند کیږي او د حماس له خوا نیول شوي ځینې یرغمل شوي کسان به خپلو کورنیو ته راستنیږي.
وروسته به دواړه لوري په دویم پړاو کې د جګړې د پای ته رسولو او د پاتې یرغمل شویو کسانو د خوشې کولو په اړه خبرې وکړي.
له دې معاملې داسې ښکاري، چې حماس به د مصر او قطر په منځګړیتوب په زیاتیدونکې توګه په خبرو اترو کې وڼډه ولري او اسراییل سره یوه احتمالي نښته کېدای شي د حماس د له منځه وړلو لپاره د اسراییل د جګړې د بیا پیل سبب شي.
بایډن په تېرو څو میاشتو کې د اوربند بېلابېل وړاندیزونه ستایلي دي، چې هر یو هغه ته ورته وو، چې د نوموړي د جمعې په ورځ بیان کړ؛ خو له دغو وړاندیزیونو یو هم تر اوسه پلي شوي نه دي.
د فېبرورۍ په میاشت کې هغه وویل، چې اسراییل موافقه کړې چې د روژې په میاشت کې جګړه ودروي؛ خو داسې کوم اوربند هېڅ کله رامنځته نه شو.
د اسراییل لومړنی شرط دا دی، چې د حماس د له منځه وړلو پورې به یوازې د لنډمهاله اوربند په اړه خبرې وکړي.
خو حماس چې د له منځه تللو کومه نښه یې نه لیدل کیږي، وايي چې یوازې د جګړې د دایمي پای ته رسولو په بدل کې به یرغمل شوي کسان خوشې کړي.
په بغلان کې د طالبانو د والي ویاند عالم مجیدي وايي، چې په پلخمري کې د اسماعیلیانو د استوګنې سیمه د حکومت ملکیت دی او په پام کې ده، چې هلته یو «لوی د بسونو تم ځای جوړ شي.»
په ورته وخت کې نوموړي د شاوخوا ۷۰ اسماعيلي کورنيو د جبري بې ځايه کېدو اړوند راپورونه «بې اساسه» وبلل.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د باختر خبري اژانس د يکشنبې په ورځ د (غبرګولي ١٣مه) ادعا وکړه، چې د بغلان اسماعيليان چمتو دي، چې خپلې استوګنې سيمې طالبانو ته وسپاري.
په بغلان کې د طالبانو د والي ویاند عالم مجیدي ونه ویل، چې دوی به چېرته لېږدول کیږي او د کورونو د ویجاړېدو په بدل کې به تاوان ورکړي که نه.
تر دې وړاندې په ايټاليا کې د افغانستان سفارت د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ٩مه) يوه اعلاميه خپره کړه او خبر يې ورکړ، چې طالبان پلان لري له پلخمري ښار څخه ٧٠ اسماعيليه کورنۍ په زوره وباسي.
د دغه سفارت په اعلاميه کې راغلي، چې طالبانو دغو کورنیو ته د «لوی اختر» تر درېیمې نېټې پورې د خپلو کورونو د پرېښودو ضرب الاجل ټاکلی دی.
په دغه اعلاميه کې راغلي دي، چې طالبان د دغو فشارونو په پلي کولو سره غواړي د اسماعیلي مذهب پیروان دې ته اړ کړي، چې «سني مذهب ته يې واړوي»
په ايټاليا کې د افغانستان د سفارت د معلوماتو له مخې؛ دغه اسماعيلي کورنۍ «له ٣٠ کلونو راهيسې د پلخمري ښار په مربوطاتو کې ژوند کوي.»
په ايټاليا کې د افغانستان سفير خالد ذکريا وويل: «دا کورنۍ په خراب اقتصادي حالت کې دي او نه شي کولاى چې بل ځاى ته ولاړ شي.»