ایران: د نیواکګرو له امله افغانستان وروسته پاتې او له اقتصادي ستونزو سره مخ دی

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزیر عبدالمنان عمري د سن پترزبورګ په اقتصادي فورم کې د ګډون لپاره د یوه پلاوي په مشرۍ روسیې ته تللی دی.

الکساندر پانکین د دې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا د روسیې او طالبانو ترمنځ به دوه اړخیزه ناسته وشي، وویل: «نه، موږ به د کار د وزیر او د پلاوي د مشر په شتون کې په یوه غونډه کې خبرې وکړو.»

عبدالمنان عمري سن پترزبورګ ته د خپل سفر په ترڅ کې وویل، دا ډله چمتو ده، چې له روسیې سره د امنیتي اړیکو پر پراخولو خبرې وکړي.

هغه زیاته کړه طالبان دې ته انتظار باسي، چې د روسیې د ترهګريزو سازمانونو له نوملړ یې نوم لرې شي.

روسیې له دې مخکې ویلي و، چې د دغه هېواد د ترهګرو سازمانونو له لېست د طالبانو د نوم پر ایستلو غور کوي.

الکساندر پانکين د تاس خبري اژانس سره په مرکه کې وړاندي وکړ، چې د طالبانو ډله دي يوازي د افغانستان په نوم ياد شي.

د ده په وینا دا يو حقیقت دی، چې طالبان پر افغانستان کنټرول لري.

د بشري حقونو د څار بنسټ د نجونو پر زده‌کړو د لګول شوي بندیز په اړه په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې افغانستان به تر ډېره ښځینه مسلکي کدرونه و نه لري او دغه ستونزه به تر ډېره د دغه هېواد بنسټیزې چارې نورې هم ویجاړې کړي.
په کابل کې په مستعار نوم عزیزه چې په ۲۰۲۱ کال کې د لسم ټولګي زده‌کوونکې وه افغانستان انټرنشنل پښتو ته یې د ټیلیفون په لیکه وویل، چې که طالبانو دغه بندیز نه و لګولی؛ نو هغه به اوس د کابل یا کوم بل پوهنتون کې زده‌کړیاله وای او لوړې زده‌کړې به یې کولې.

هغه وړاندې وايي، طالبانو د ټولو نجونو هیلې له خاورو سره خاورې کړې، دوی په ټوله کې د پرمختګ، علم او پوهې دښمنان دي.
له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو د طالبانو له‌خوا لګول شوي بندیز یو شمېر کورنۍ اړ اېستې، چې د خپلو ماشومانو د هېلو د پوره کېدو لپاره ګاونډیو هېوادونو ته کډه وکړي؛ خو دغه کډوال په نورو هېوادونو کې هم نهیلي شول او د دوی هیلې پوره نه شوې.
په اسلام اباد کې افغان کډواله مریم افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: موږ د دې لپاره هجرت وکړ، چې زه او زما دوه نورې خویندې له تعلیمه بې برخې پاتې نه شو؛ خو دلته هم زموږ لپاره د درس او تعلیم زمینه نه ده برابره، لومړی خو مهاجرو ته اجازه نه شته چې د پاکستان په ښوونځیو کې زده‌کړې وکړي او په هغو ښونځیو کې چې ورته اجازه ورکړل کېږي، هلته بیا میاشتیني فیسونه دومره لوړ دي چې زموږ په شان خلک یې د ادا کولو وس نه لري.
په ټوله کې افغان نجونې نهیلي شوې او ډېرې یې په رواني ناروغیو هم اخته شوې دي.

په اسلام اباد کې یوه پخوانۍ افغانه ښوونکې زرلښته وايي، دلته هره افغانه نجلۍ چې زه ورسره مخامخ شوې یم په یو ډول رواني ناروغۍ اخته شوې او د ژورو فکرونو له امله خوشاله ژوند نه لري.
مېرمن زرلښته وايي، دلته مېشت افغانان تر اوسه په دې نه دي توانیدلي چې نړۍوالو بنسټونو ته قناعت ورکړي چې له تعلیمه د پاتې شویو نجونو لپاره د تعلیم زمینه برابره کړي،.

هغه وايي، دلته له افغانستانه ګڼې ښوونکې او نارینه ښوونکي کډه شوي؛ خو تر اوسه د دوی لپاره داسې اسانتیا نه ده برابره شوې چې د نجونو لپاره د ښوونځیو په جوړولو د هغوی مړاوې هیلې راژوندۍ کړي.
که څه هم چې طالب چارواکو تل د نجونو د ښونځیو د تړل کېدو لپاره راز، راز پلمې کړې؛ خو داسې ښکاري چې د دغې ډلې په واکمنۍ کې به دغه تړل شوي ښوونځي نه پرانېستل کېږي، خو د هر کال په تېریدو سره افغانستان د ښځينه کدرونو له فارغېدو بې برخې پاتې کېږي چې د دغې تشې ډکول بیا ډېرو کلونو ته اړتیا لري.

دغه سیاسي غورځنګ ویلي، چې د تهران غونډې ګډونوال باید د ټولو افغان سیاستوالو نظرونه په پام کې ونیسي.

د تماس ډلې دویمه ناسته د مسکو په فارمټ کې د ایران، پاکستان، چین او روسیې د استازیو په شتون د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۹مه) په تهران کې ترسره کیږی. تمه ده د ملګرو ملتونو په کوربه توب د دوحې درېیمه غونډه د افغانستان په چارو کې د هېوادونو د ځانګړو استازو په حضور کې د چنګاښ په ۱۰مه او ۱۱مه ترسره شي.

د سولې او عدالت د ملي غورځنګ مشر جلیل شمس د جمعې په ورځ په تهران کې د مسکو د غونډې او د دوحې درېیمې ناستې ته په اشارې سره ویلي دي، چې د تهران او دوحې د غونډې ګډونوال باید د ملګروملتونو د امنیت شورا د پرېکړه لیک له مخې خپلې دیپلوماتیکې هڅې پر مخ یوسي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دغه سازمان له عمومي منشي څخه غوښتي و، چې د افغانستان د سولې لپاره ځانګړی استازی وټاکي.

د تېر حکومت یو شمېر چارواکي لکه د بهرنیو چارو پخوانی وزیر حنیف اتمر، د مذاکراتي ټیم مشر معصوم ستانکزی او یو شمېر نور سیاستوال د سولې او عدالت د ملي غورځنګ غړي دي. دا غورځنګ په ۱۴۰۱ کال کې له افغانستان څخه بهر رامنځ ته شو.

د سولې او عدالت ملي غورځنګ وايي، طالبان باید د سولې، امنیت، بشري حقونو په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او قومي او مذهبي اقلیتونو د حقونو په برخه کې خپل نړۍوالو مکلفیتونو پوره وکړي.

دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې د دغو دوو غونډو ګډونوال باید د افغانستان لپاره د دغه سازمان د ځانګړي همغږي کوونکي فریدون سینیرلي اوغلو ارزونې په پام کې ونیسي.

په دې لیک کې راغلي، چې د دوحې ناسته د افغانستان په اړه یوازینې نړۍواله پروسه ده.

د سولې او عدالت ملي غورځنګ مشر ټینګار کړی، چې د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له پرېکړه لیک څخه انحراف منفي او نه جبرانېدونکې پایلې لري.

د سولې او عدالت ملي غورځنګ د افغانستان په تړاو غونډو په ځانګړې توګه د دوحې په ناسته او د مسکو فارمټ کې د افغان سیاستوالو او مدني ټولنې د استازو پر نه ګډون نیوکه کړې ده.

د دغه غورځنګ په وینا، له سیاسي بهیرونو څخه د دغو ډلو اېستل به په افغانستان کې د وروستي او مطلوب حالت د لاسته راوړلو مخه ونیسي.
دغه سیاسي جریان وړاندیز کړی، چې په دغو ناستو کې د افغان ښکېلو اړخونو د ګډون لپاره باید لومړی له دوو مخالفو اړخونو سره په ورته اجنډا کې جلا جلا ناستې وشي او دا بهیر دې تر هغه دوام وکړي چې د افغانانو خپلمنځي خبرو ته زمینه برابره شي.

د راپورونو له مخې د روسیې په ایوانوا ښار کې د جعلي ودونو د تنظیمولو یوه ډله هم نیول شوې او دوه تنه یې اوس په کورونو کې نظر بند دي.

د ايوانوا ځايي خبري اژانس نن د دغو کسانو د نيولو ويډيو خپره کړه.

په راپور کې راغلي، چې د ۲۰۲۳م کال له سپټمبر تر ۲۰۲۴م کال پورې ۹ جعلي ودونه په ګوته شوي دي.

دا هم ویل شوي، چې د دغه ۴۳ کلن افغان پر ضد جنايي قضیه هم ثبت شوې ده.

عبدالمنان عمري د روسیې له تاس خبري اژانس سره په مرکه کې ویلی، د طالبانو غړي د دغه هېواد ترهګرو سازمانونو له لیست څخه د وتلو په تمه دي.

نوموړي ویلي، چې د طالبانو غړي د ترهګرو سازمانونو له لیست څخه د وتلو په تمه دي.

هغه وويل: "موږ دې پرېکړې ته په تمه يو. موږ د دې نيت ډېر ستاينه او هرکلی کوو. دا د افغانستان لپاره يو پر مختګ دی."

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د پنجشنبې په ورځ ویلي، چې د طالبانو د ډلې سره د اړیکو ټینګولو ته اړتیا ده.

نوموړي تر دې وړاندې ویلي و، چې روسیه باید په افغانستان کې د طالبانو له حکومت سره اړیکې جوړې کړي. پوتین ویلي، چې په افغانستان کې ثبات د روسیې او ازبکستان لپاره مهم دی.