په افغانستان کې د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د بودیجې د کمښت او د مالي بحران له امله به یوازې د ۲۰۲۴ کال تر اکتوبر میاشتې پورې یو میلیون خلکو ته خوراکي توکي وویشي. دغه سازمان ټینګار کړی، چې دا مهال په افغانستان کې ۱۲ میلیونه وګړي د ژوندي پاتې کېدو لپاره مرستو ته اړتیا لري.
د ملګرو ملتونو اړوند دغه سازمان نن وویل، چې خلکو ته د مرستو رسولو لپاره بيړني کومک ته اړتيا لري.
د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د افغانستان تر ۹۰ سلنه ډېر خلک د خوراک لپاره کافي خواړه نه لري.
دغه بنسټ خبرداری ورکړی، چې لوږه د ځينو کورنيوو د له منځه تللو لامل کېږي او يو شمېر کورنۍ د ژوندي پاتې کېدو لپاره د خپلو کورونو د توکو پلورلو ته اړې شوي دي.
د پاکستان دولتي راډیو وايي، بلوچستان کې سرحدي ځواکونو له افغانستان سره پر ډيورنډ کرښه د شیشې او اپینو په ګډون د نشه یي توکو سلګونه کڅوړې نیولېې دي. د دغو نیول شويو نشه يي توکو بیه له ۳۴۰ میلیونه کلدارو زیاته اټکل شوې ده.
ويل کيږي، چې دغه توکي دبلوچستان په نوکنډي سيمه کې د عملياتو پر مهال ترلاسه شوي دي.
د پاکستان د سرحدي ځواک د راپور له مخې، په دغو نیول شويو توکو کې د ۳۳۹ میلیونو کالدارو په ارزښت ۲۹۵ د شیشې او د ۱.۶۸ ميلیونو کلدارو په ارزښت۱۶ کڅوړي تریاک شامل دي
په دې عملیاتو کې مرمۍ، دوه میله کلاشینکوف او عصري مخابراتي وسایل هم نیول شوي دي.
د پاکستان د نشه يي توکو په وړاندي د مبارزې ادارې په دې وروستیو کې په کراچۍ کې په يوې کښتۍ کې د ۲۲۴ کیلو ګرامه میتامفیتامین د نیولو خبر ورکړ، چې غوښتل یې بلجیم ته قاچاق شي.
د افغانستان ګاونډي او د منځنۍ اسیا ډېری هېوادونه له افغانستان څخه خپلو هېوادونو ته د نشهيي توکو د قاچاق له دوام اندېښمن دي.
ملګري ملتونه وايي، افغانستان کې د تریاکو پر تولید د طالبانو له بندیز سره نشه یانو مصنوعي نشه يي توکو ته مخه کړې چې لا د مخه اروپا کې مرګوني وو. پر ۲۰۲۲ کال د طالبانو د مشر په فرمان پسې تېر کال په افغانستان کې د تریاکو کښت ۹۵ سلنه کم شوی، چې هیرویین یا پوډر ترې جوړېږي.
د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمو اداره نن د نشه يي توکو د نړیوالې ورځې په مناسبت خپل کلني راپور کې وايي، په افغانستان کې د تریاکو یا اپینو دغه بې ساري کمېدل به د افغانستان، ټرانیزیټي او مقصدي هېوادونو لپاره ګڼې پایلې ولري.
دا اداره وايي، د طالبانو بندیز سره به د نشه يي توکو مارکېټ کې د نګه یا سوچه هیروین یا پوډر هم کم شي.
ملګري ملتونه وايي، که څه هم سږ کال په ځینې سیمو کې د تریاکو د تولید زیاتېدو نښې شته، خو پخوانۍ کچې ته رسېدلی نه شي.
دغه اداره وايي، د روان ۲۰۲۴ کال لومړیو کې د اروپا، منځني ختیځ او سوېلي افریقا په مارکېټونو کې د افغان نشه يي توکو ریښتونی کمښت نه دی لیدل شوی، خو که افغانستان کې پرې بندیز روان وي، نو دا حالت به بدل شي.
ملګري ملتونه وايي، د دې توکو د تولید کمښت سره به د هغوی اړوند درملنه هم اغېزمنه او پوډر یا هیروین کاروونکي به نورو صنعتي نشه يي توکو ته مخه کړي.
په راپور کې راغلي چې په دغسې حالت کې به د روغتیا لپاره پام وړ خطرې زیاتې او د نیتازین په څېرځینې ځواکمنو نشه يي توکو په ګډون د مختلفو مخدره موادو کارېدل زیات شي.
د نیتازین په څېر ځینې پرمختللي نشه يي مصنوعي توکي دې وروستیو کلونو کې په اروپا کې دود شوي دي.
د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو ادارې سرڅېړونکې انجلا مي وايي، په ایرلنډ، بریتانیا، استونیا او لیتویا کې له دې نشه يي توکو د ډېرو کسانو د مړه کېدو خبر هم و رکړل شوی دی.
ملګري ملتونه وېره ښيي چې د بدیلو نشه يي توکو کارولو سره امکان ډېر دی چې ورته مړینې لا زیاتې شي.
د امریکا په یرغل پسې افغانستان د نړۍ د نشه يي توکو په تر ټولو ستر صادروونکي بدل شو، خو د طالبانو واکمنېدو پسې د دې ډلې مشر په ۲۰۲۲ کال د دې توکو پر کر، تولید او تجارت بندیز ولګاوه.
د دغه بندیز د یو کال تېرېدو سره افغانستان د نشه يي توکو د تولید نوملړ کې خپل ځای میانمار ته پرېښود.
خو د ملګرو ملتونو د نشه يي توکو او جرمونو اداره وايي، په میانمار کې د افینو یا تریاکو د تولید ۳۶ سلنې زیاتېدو سره بیا هم هیرویین یا پوډر په نړیواله کچه ۷۵ سلنه کم شوي دي.
طالبان وايي، د لومړۍ میاشتې پرتله د کال په دویمه میاشت کې ۹۰ مېلیون ډالره د صاراتو او ۳۰۰ مېلیون ډالره د وارداتو کچه ډېره شوې ده.
دغه ډله وايي، په غويي میاشت کې یې تر ټولو ډېر صادرات پاکستان، هند او عربي اماراتو ته کړي؛ خو تر ټولو ډېر واردات یې بیا له ایران، چین او پاکستان ته کړي دي.
د طالبانو تر واک لاندې د احصایې او معلوماتو ملي ادارې د چهار شنبې په ورځ د (چنګاښ ۶مه) د ۱۴۰۳ کال د وري او غويي په میاشتو کې له افغانستانه د صادراتو او وارداتو په اړه تحلیلي راپور خپور کړی.
په دغه راپور کې ویل شوي، چې په غويي میاشت کې د څه باندې ۱۱۴.۶ مېلیونه ډالرو په ارزښت صادرات او ۹۵۰.۵ مېلیونه ډالرو په ارزښت واردات شوي دي.
د احصايې او معلوماتو ادارې د راپور له مخې، د روان کال د وري په میاشت کې د هېواد د صادراتو ټول ارزښت ۹۵.۶ مېلیونه ډالره و؛ خو په غويي میاشت کې د وري پرتله په صادارتو کې ۱۹ مېلیونه ډالر زیاتوالی راغلی.
همدارنګه په راپور کې ویل شوي، چې په وري میاشت کې افغانستان ته د ۶۵۰ مېلیونه ډالرو په ارزښت واردات شوي وو؛ خو په غويي میاشت کې د وري میاشتې پرتله په وارداتو کې ۳۰۰.۵ مېلیونه ډېروالی راغلی دی.
د احصايي او معلوماتو اداره وايي، د روان کال په غويي میاشت کې تر ټولو ډېر صادرات یې پاکستان، هند او متحده عربي اماراتو ته کړي دي.
خو په راپور کې ویل شوي، چې تر ټولو ډېر واردات بیا له ایران، چین او پاکستان څخه شوي دي.
د دغه راپور له مخې ۵۴.۵ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات پاکستان، د ۳۰.۱ مېلیون ډالرو په ارزښت هند او ۴.۶ مېلیون ډالرو په ارزښت صادرات یې متحده عربي اماراتو ته کړي دي.
طالبان په داسې حال کې پاکستان ته د ډېرو صادراتو په اړه ادعا کوي، چې په دې ورستیو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي اړیکي خورا ترینګلې شوې او ېیر وختونه د سپین بولدک او تورخم دروازې د سوداګرۍ پر مخ تړلې پاته کېږي.
له بل پلوه تر اوسه د طالبانو د دغو راپورونو په اړه خپلواکو سرچېنو څه نه دي ویلي او نه طالبان په دې اړه داسې ادارو ته اجازه ورکوي، چې په خپلواکه بڼه د دوی د ورکړل شویو راپورونو کرهوالی روښانه کړي.
د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډله چې د لومړي ځل لپاره د نړۍوال جام نیمه پایلوبې ته لاره پېدا کړې، چې دې بریا د نړۍ مشهور کرېکټ لوبغاړي حیران کړي دي.
د کرېکټ د نړۍوال جام د دویم پړاو سیالۍ چې شپږ ورځې وړاندې د اتو غوره لوبډلو ترمنځ پیل شوې، د یو شمېر هېوادونو د تمې خلاف افغانستان وکړی شو، چې نیمه پایلوبې ته ورسېږي.
د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې نننۍ تاریخي بریا د زرګونو افغانانو زړونو ته خوښي ور وبخښله او یو ځل بیا یې د افغانستان نوم د نړۍوالو رسنیو د سر ټکی کړ.
د پاکستان د کرېکټ ملي لوبډلې پخواني لوبغاړي او لوبډلمشر شاهد افریدي د نړۍوال جام پایلوبې ته د افغانستان د ملي لوبډلې وتل ستایلی او زیاته کړې یې ده، چې دا بریا د افغان لوبډلې لپاره تاریخي لاسته راوړنه ده.
د نوموړي په خبره؛ راشد خان د ټیم ښه لوبډلمشري او نوین الحق بیا غوره توپ اچونه کړې ده.
له دې سره؛ یو بل پاکستاني لوبغاړي احمد شهزاد په خپل اېکس کې لیکلي: «افغانستان چې د لومړي ځل لپاره د نړۍوال جام پایلوبې ته وتلی دا یې په بشپړ ډول حق و او د دوی د پیاوړي کېدو بېلګه ده.»
هندوستان بیا یو له هغو هېوادونو څخه دی، چې د کرېکټ په لوبو کې د سیمې په کچه پیاوړې لوبډله لري او په روانو سیالیو کې هند یوازینی هېواد و، چې لوبه یې له افغانستانه وګټله.
د هند د کرېکټ ملي لوبډلې پخواني توپوهونکي سچن ټنډولکر هم د افغان کرېکټ ملي لوبډلې له نننۍ بریا وروسته په خپل اېکس کې لیکلي: «د نیوزیلاینډ او اسټرالیا په څېر لوبډلو ته په ماتې ورکولو سره د نړۍوال جام نیمه پایلوبې ته وتل د حیرانتیا وړ وه.»
نوموړي زیاته کړې ده، چې په روانو لوبو کې د افغانستان د ملي لوبډلې بریا د دغې لوبډلې د وړتیاوو د لوړېدو ښکارندویي کوي.
د هند د کرېکټ د ملي لوبډلې پخواني لوبغاړي هربجن سېنګ هم د نړۍوال جام نیمه پایلوبې ته د افغانستان وتل ستایلی دی او زیاته کړې یې ده: «افغان لوبډلې په زړه پورې لوبه وکړه.»
دغه راز د پاکستان د ملي لوبډلې پخواني توپ اچوونکي عمر ګل هم د نړۍوال جام سیالیو پایلوبې ته د افغان لوبډلې وتل ستایلې او زیاته کړې یې ده، چې افغان لوبډلې ثابته کړه چې په لېوالتیا سره هر څه ممکن دي.
افغانستان په داسې حال کې د نړۍوال جام نیمه پایلوبې ته وځي، چې د نړۍوال جام له پیلېدو مخکې د وېسټ انډیز پخواني لوبغاړي براین لارا وړاندوینه کړي وه، چې د افغانستان ملي لوبدله به نیمه پایلوبې ته لار پېدا کړي.
د اسټرالیا او بنګله دېش پر وړاندې د افغانستان د کرېکټ لوبډلې وروستۍ بریاوې د میلیونو افغانانو د خوشالۍ لامل ګرځیدلې دي او د هېواد په بېلابېلو سیمو کې زرګونه خلک واټونو ته راووتل او دا تاریخي بریا یې ونمانځله.
سره له دې چې د طالبانو له خوا په هېواد کې هر ډول ساز او سرود بند دی؛ خو افغانانو له ساز پرته پر واټونو نڅا وکړه او خپله خوشالي یې ونمانځله.
بل خوا په کندهار کې بیا د دې بريا د خوښي پر نمانځلو بنديز لګول شوی او د دې ولایت اوسېدونکو ته خبرداری ورکړل شوی، چي په ښار، بازار او هوټلونو کې د دې خوښي د نمانځلو لپاره دې نه سره راټوليږي.
د طالبانو د اقتصاد وزارت مرستیال په ویانا کې د دې ډلې د مخالفانو غونډه «له محتوا خالي، د لار نقشې پرته او یوه ساعتیري» بللې ده.
عبداللطیف نظري ادعا وکړه، چې طالبان بدیل نه لري، امنیت یې برابر کړی، فساد یې له منځه وړی او په افغانستان کې یې جبر او د واک ټاپوګانو ته د پای ټکی اېښې دی.
دغه طالب چارواکي په اېکس کې لیکلي، چې خلک په تېرو فاسدو څېرو باور نه کوي.
د یوه ډېموکراټیک افغانستان لپاره د ویانا څلورم کنفرانس د دوشنبې ورځ د چنګاښ په څلورمه پیل شو.
په دې غونډه کې د افغانستان د ملي مقاومت جبهې د مشر احمد مسعود او د جمهوري غوښتونکو خوځښت د سیاسي مشر شاه محمود میاخېل سربېره د افغانستان د پخواني حکومت د امنیت شورا د سلاکار رنګین دادفر سپنتا په ګډون د طالبانو ۷۰ سیاسي مخالفانو برخه اخیستې.
په غونډه کې د جمهوري غوښتونکو په نماینده ګۍ شاه محمود میاخېل ویلي، چې د افغانستان منازعه په یوې بلې منازعې د حل وړ نه ده.
د افغانستان د ملي مقاومت جبهه وايي، د غونډو دا لړۍ هڅه کوي چې د افغانستان د راتلونکي لپاره د لار نقشه جوړه کړي.