شپږیزه لیګ؛ د بست لوبډلې پچه وګټله او د امو نهنګانو په وړاندې توپ اچونه کوي

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت وايي، د دایکنډي ولایت د میرامور ولسوالۍ په برکر، میرغلام او سنګرکش برکر کلیو کې یې اووه کانونه موندلي دي.

د دغه راپور له مخې، په دغو اوو کوچنیو کانونو کې مرمر ډبرې، ټراورټین، کرزوپراز، د ډبرو سکاره او درانه فلزات شامل دي.

د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر هدایت الله بدري د چنګاښ په ۱۹مه ویلي و، چې د کانونو په استخراج سره به پر خلکو د مالیاتو بار کم شي. هغه وويل: «موږ پر يوې سترې خزانې ناست يو، خو زموږ خلک لا هم په فقر کې ژوند کوي.»

د چنګاښ په میاشت کې، افغان ویټنس راپور ورکړ چې طالبانو د دریو کلونو څخه په کمه موده کې له ۱۵۰ شرکتونو سره له ۲۰۰ ډیر د کانونو قراردادونه لاسلیک کړي.

د معلوماتو له مخې د افغانستان د معدنی زیرمو ارزښت نږدې یو ټریلیون ډالره اټکل شوی دی. تر دې مخکې فارن پالیسي راپور ورکړی و چې د طالبانو د کانونو له عوایدو څخه ۱۴ القاعده پورې تړلې ډلې ګټه پورته کوي.

د افغانستان د کانونو کېندنه او خرڅلاو د تېر افغان حکومت د چارواکو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی. د افغانستان مخکني ولسمشر محمد اشرف غني ویلي وو چې د طالبانو له لوري د کانونو کېندنه مشروع نه ده او معلومه نه ده چې عواید یې چیرته ځي.

فاکس نیوز د شنبې په ورځ د (زمري۲۷مه) واک ته د طالبانو د بېرته رسېدو د درېیمې کلیزې په مناسبت د طالبانو تر واک لاندې د مخکنیو حکومتي څارنوالانو د وضعیت په اړه راپور ورکړ.

جو مایډا، چې تر ۲۰۱۹ کال پورې په افغانستان کې د امریکا د ځانګړو عملیاتو په قومانداني کې دنده ترسره کړې، فاکس نیوز ته وویل چې طالبان «د ترهګرۍ ضد څارنوالانو په لټه کې دي چې له هغوی غچ واخلي.»

د هغه په ​​وينا، طالبان ښارونو ته د ځانګړو ځواکونو په لېږلو او جوماتونو ته د لیکونو په لېږلو سره د څارنوالانو په لټه کې دي.

سعید (د یوه مخکیني څارنوال پټ نوم) فاکس نیوز ته یوه فایل چمتو کړی چې د ۳۲ افغان څارنوالانو په اړه معلومات لري چې د ۲۰۲۱ کال د جولای له پنځمې راهیسې وژل شوي دي.

د دغو اسنادو له مخې، د درېیو ښځو په ګډون ډېری قربانیان یا په عامه ځایونو او یا هم په کورونو کې د ناڅرګندو کسانو او یا هم د طالبانو له خوا په ډزو وژل شوي دي.

سعيد وايي، چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته سل نور څارنوالان ټپيان شوي او ٥٠ نور د طالبانو په زندانونو کې دي، چې برخليک يې نه دى معلوم.

دغه څارنوال اټکل کړی، چې شاوخوا زر افغان څارنوالان اروپايي هېوادونو ته کډوال شوي او شاوخوا ۱۵۰۰ نور په افغانستان کې بند پاتې دي، چې بیړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د فاکس نیوز د راپور له مخې په امریکا کې مېشت ډېر شمېر وکیلان د افغان څارنوالانو د ملاتړ لپاره کار کوي.

د لویزیانا لویې څارنوالې هیلري مور وویل چې هغه د سلګونو افغان څارنوالانو سره په اړیکه کې ده چې اوس د مرستې غوښتنه کوي. نوموړې اټکل کوي چې د افغانستان شاوخوا شل سلنه څارنوالانې او قاضیانې ښځې دي او په هېواد کې دننه له ګواښ سره مخامخ دي.

طالبانو واک ته له رسېدو وروسته عمومي بښنه اعلان کړه. خو په تېرو درېیو کلونو کې ملګرو ملتونو او د بشري حقونو ډلو د څارنوالانو او پوځي کارکوونکو په ګډون د سلګونو مخکنیو حکومتي چارواکو د وژل کېدو خبر ورکړی دی.

امریکا په افغانستان کې له دوه لسیزو شتون وروسته د ۲۰۲۱ کال په اګسټ میاشت کې ووتله. د امریکا له وتلو سره د افغانستان مخکینی حکومت ړنګ شو او طالبان بېرته واک ته ورسېدل.

د امریکا ولسي جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټه وايي، د بایډن او هریس اداره باید له افغانستانه د ناببره او خونړي وتلو له امله مسووله وګڼل شي. کمېټې زياته کړه چې په سبټمبر کې به د کميټې څیړنیز راپور مسوول کسان ځواب ویلو ته اړ کړي.

د ولسي جرګې د بهرنیو اړیکو د کمیټې مشر مایکل مک‌کال وویل، افغان ولس د «طالبانو د رژیم د اوسپنیزې مټې لاندې» کړیږي.

مک‌کال ټینګار وکړ چې د بایډن اداره پرته له دې چې ډاډ ترلاسه کړي چې طالبان به د دوحې د هوکړې شرایط ومني په خپله سر له افغانستان څخه ووتل.

ذبیح الله مجاهد د شنبې په ورځ د (زمري ۲۷مه) یو ځل بیا د طالبانو پر ژمنې ټینګار وکړ چې د افغانستان خاوره به د پاکستان پر ضد نه کارول کیږي.

هغه وويل:«موږ غواړو چې له پاکستان سره ښې اړیکې ولرو، له ګاونډي هېواد سره پراخې ژبنئ، مذهبي او کلتوري اړيکې لرو.»

د طالبانو ویاند ویلي، که پاکستان د تحریک طالبان پاکستان په اړه اندېښنه لري، له دې ډلې سره دې شریکه کړي.

نوموړي ټینګار وکړ چې «د رسنیو له لارې تورونه بې باوري زیاتوي.»

له دې یوه ورځ مخکې د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند یو ځل بیا له طالبانو وغوښتل چې د تحریک طالبان پاکستان غړي دې ور وسپاري.

په پاکستان کې د ناامنیو له زیاتیدو سره، دغه هیواد په وار وار افغان طالبان ټي ټي پي ته په پټنځایونو ورکولو تورن کړي، طالبانو بیا هر ځل دغه تورونه رد کړي دي.

افغان او پاکستاني طالبان نږدې اړیکې لري.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، طالبانو د تحریک طالبان پاکستان او د پاکستان د پوځ ترمنځ د خبرو اترو څو پړاوونه ترسره کړل.

خو هغه خبرې کومې پایلې ته ونه رسیدې.

له کندهار څخه یو شمېر ځوانانو د جمعې او شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته په لېږلو پيغامونو کې ويلي، چې د طالبانو د امربالمعروف محتسبینو په مېله ځايونو کې ځوانانو ته ګواښ کړی، چې له دې وروسته د لډو لوبه ونه کړي.

د ځوانانو په خبره، چې دغه ډلې لډو لوبه د «وخت ضايع کېدونکې او عبث» کار بللی او په جدي ډول يې د نه کولو امر کړی.

طالبانو په کندهار کې تر دې وړاندي د ځوانانو ترمنځ په نورو محلي لوبو هم بنديزونه لګولي وو.

دغه ډلې په کندهار کې موسيقي، قیلون، قطعه بازي، اوږده ویښتان او ږېره جوړول، د لوبو پر مهال چکچکې او د ځوانانو پر ورته نورو سرګرمیو هم بنديزونه لګولي وو.

په کندهار کې د طالبانو له لوري پر لډو لوبې بنديز په ټولنيزو رسنيو کې د ځوانانو غبرګونه پارولي او ان يو شمېر کسانو د طالبانو پر دغه کړنې ریشخند وهلی.

يوه ځوان ليکلي: « له طالبانو لومړيتوبونه هېر دي او نن يې په کندهار کې تر ټولو ستر کار وکړ، لډو لوبه يې بنده کړه.»

د قاسم په نوم يو بل ځوان پر فېسبوک د لډو له عکس سره يو ځای ليکلي: « یو بام دوې هوا وي، لډو بیا ولي حرام شو؟ او ولي په نورو سېمو کې نه بنديږي.»

ديني عالم بشير احمد الحنفي وايي، هيڅ لوبه شرعا حرامه نه ده، تر هغو، چې یو ناوړه کار ورسره مل نه وي.

هغه د لډو بندولو له امله طالبانو ته په تمسخر ليکلي: «ښه سو چې لډو بند شو، دا د افغانستان په مخ خنډ و، د غزې مسلمانانو ته یې هم نقصان رسوی.»

په کندهار کې طالب پلوه نعمت الله شاکر بیا د طالبانو له دې پرېکړه سره موافق دی.

هغه وايي: « چکه یا لډو د نورو وارد شویو فرهنګونو په شان له منافق هېواد څخه وارده شوې لوبه ده، د لډو جوړولو کار خونې په منافق هېواد کې دي، حد اقل په دې سره به یې عايدات کم شي.»

طالبانو په کندهار کې د نورو ولایتونو په پرتله زيات بنديزونه لګولي، خلګ، ځوانان او د دغه ښار اوسېدونکې يې له سختو ستونزو سره مخ کړي دي.

واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته د کار نشتوالۍ او اقتصادي ستونزې، ځوانانو ته ژوند سخت کړی او د سرګرمیو بندیدیل به هغوی ته ژوند لا ستونزمن کړي.

کندهاري ځوانان وایي، چې طالبانو همېشه په دا ډول بنديزونو له خلګو خوښۍ اخيستي، چې پايلې به يې ښه نه وي.