د ایران د ځمکنیو ځواکونو یوه قوماندان ویلي چې له افغانستان سره د ختیځې پولې د تړلو ۳۳۰ کیلومتره پروژه به د روان کال تر پایه بشپړه شي. سیروس امان اللهي وویل چې د پولې د تړلو پروژه د ایران دننه د امنیت د ټینګښت لپاره ده.
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران د پوځ د شمال ختیځې اډې قوماندان ویلي چې دغه سرحدي پروژه له افغانستان سره په همغږۍ پلې کېږي.
هغه څرګنده کړه چې په خراسان رضوي، سوېلي خراسان او سیستان و بلوچستان کې به د پولې د تړلو چارې تر درېیو کلونو بشپړې شي.
د ایران د شمال ختیځو پولو د بندولو پلان د ۱۴۰۳ هجري ش کال د غوایي په میاشت کې پیل شو. ایران د دغه پلان د عملي کولو لپاره خپلو وسله والو ځواکونو ته درې میلیارډه ډالره ورکړي دي.
ایراني چارواکو ویلي چې دوی د کډوالو د ناقانونه ننوتلو، د ترهګرو او د مخدره توکو د قاچاقبرانو د تګ راتګ د مخنیوي لپاره د دغه هیواد پولې تړلي.
د طالبانو په زندان کې د افغان الاصله امریکايي وګړي محمود شاه حبیبي ورور فاکس نیوز ته ویلي چې د خپل ورور حالت ته اندېښمن دی. احمدشاه حبیبي وویل، سپینه ماڼۍ، د بهرنیو چارو وزارت او یو شمېر سناتوران د «محمود کور ته د راوستلو لپاره ډېر کار کوي.»
محمودشاه حبیبي د ۲۰۲۲ کال د اګسټ په ۱۰ مه د «ای ار ایکس مخابراتي شرکت» له ۲۹ نورو کارکوونکو سره ونیول شو.
د مخکیني افغان حکومت د ملکي هوايي چلند د ادارې مشر حبیبي یوه ورځ وروسته له هغه ونیول شو چې د کابل په شیرپور کې د القاعده پخوانی مشر ووژل شو.
طالبانو دغه شرکت تورن کړی چې د ایمن الظواهري په نښه کولو کې یې د امریکا له حکومت سره مرسته کړې، خو دغې ډلې د حبیبي نیول کېدل نه دي منلي.
احمدشاه حبیبي له فاکس نیوز سره په مرکه کې دا خبره رد کړه چې ورور یې د الظواهري په برید کې لاس درلود او ویې ویل چې ورور یې طالبانو ځکه نیولی چې په تېر حکومت کې یې کار کړی او د امریکا تابعیت لري.
هغه وویل چې هغه په افغانستان کې د سرچینو څخه معلومات لري چې محمود ژوندی دی، خو «د هغه د اوسني حالت په اړه ډاډه نه و.»
د محمود شاه حبیبي ورور زیاته کړه چې کورنۍ یې د هغه د خلاصون لپاره د بهرنیو چارو وزارت، سپینې ماڼۍ، د کلیفورنیا، نیوجرسي او ویرجینیا له سناتورانو او استازو سره کتلي دي.
د احمدشاه په وینا، د هغه ورېندارې د خپلې وړې لور د پالنې لپاره د طب ښوونځی پریښود.
هغه وويل: «یوازې محمود په زندان کې دى، خو زموږ ټوله کورنۍ هم د هغه په څېر زنداني ده.»
تر دې مخکې د امریکا د څېړنو فدرالي ادارې ویلي و چې د هغه په اړه معلومات نه لري، خو د واشنګټن د ایفبيای د دفتر مرستیال ویلي چې د هغه کورنۍ ته د بېرته ستنولو لپاره ډېر کار کوي.
که څه هم طالبانو تر اوسه پورې د حبيبي نيول کېدل نه دي منلي، خو د طالبانو وياند ذبيح الله مجاهد په دې وروستيو کې ويلي و، چې له امريکايي استازو سره يې د بنديانو د تبادلې په اړه خبرې کړې دي.
مجاهد ویلي چې امریکا باید د خپلو وګړو د خلاصون په اړه د دوی غوښتنې ومني چې په کې د ګوانتانامو له زندانه د طالب بندي مهاجر افغان خوشې کول هم شامل دي.
د طالبانو د رییس الوزرا سياسي مرستیال وايي، په تېرو سلو کلونو کې افغانانو د جګړې میدانونه ګټلي او سياست یې بايللی دی؛ خو «طالبانو» په دغو دواړو برخو کې برياوې خپلې کړې. مولوي کبير زياتوي، چې د تاریخ څخه زده کړه پکار ده او باید د «جګړې عوامل، بهرنۍ مداخلې او يرغلونه مشخص» کړو.
د طالبانو د رییس الوزرا سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبير د افغانستان د خپلواکۍ د بېرته اخیستلو ۱۰۵ مې کلیزې نماځغونډه کې وويل: «موږ دا ځل د جګړې او سياست دواړه ډګرونه ګټلي، په شل کلن جهاد کې مو نظامي ډګر، سیاسي او اقتصادي خپلواکي تر لاسه کړې ده.»
هغه وايي، چې په تېرو سلو کلونو کې افغانان د خپلواکۍ په واقعي معنا نه دي پوه شوي او هېڅ واکمن د ستونزو پر اصلي حل کار نه دی کړی.
مولوي کبیر زیاتوي، چې دوی د راتلونکي لپاره په احتياط ګام اخلي او پر هغو عواملو تمرکز کوي، چې جګړه زېږوي او افغانستان د ناامنۍ پر لوري بیايي.
هغه په خپلو څرګندونو کې یو ځل بیا د نړۍ او سيمې له هېوادونو سره د اړيکو د جوړېدو غوښتنه کړې.
مولوي کبير د هېوادونو د نوم يادولو پرته د سېمې له هېوادونو وغوښتل، چې د پارونکو اقداماتو او څرګندونو ډډه وکړي تر څو امنيت، ثبات او د همکارۍ روحيه کمزورې نه کړي.
نوموړي د خبردارۍ په ډول وويل، چې په هر حالت کې د خاوري او خلکو دفاع مسووليت لري
هغه پر غزې د اسراييل بريدونه بیا وغندل او دا یې د نړۍ په سطحه یو لوی ظلم ياد کړ.
مولوی کبير زياته کړه «تر څو چې د غزې پر مسلمانانو د اسرايیل بريدونه دوام ولري، سیمه به امن نه شي.»
د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب هم په دې غونډه کې ويلي وو، په حکومت جوړولو او حکومتي چارو کې د بل چا فرمایش نه مني او نه هم د نورو په خوښه حکومت کوي.
فاکس نیوز په خپل یوه راپور کې لیکلي، چې له افغانستانه د وتلو په درشل کې د امریکا د اطلاعاتي ماتې، د امریکايي پوځیانو وژلو کېدو تر څنګ یوه داسې امنیتي خلا رامنځته کړه، چې د امریکا «دښمنان» لکه چین او روسیه یې اوس ګټه اخلي.
دې شبکې د یکشنبې په ورځ په یوه راپور کې لیکلي، چې متحده ایالات د ترهګرۍ پر وړاندې له خپلې اوږدې جګړې څخه فاصله اخیستې ده؛ ځکه چین او روسیې په سوېلي اسیا او منځني ختیځ کې په زیاتیدونکي توګه خپل نفوذ پراخ کړی دی.
مایکل روبین چې د امریکن انترپرایز انسټیټیوټ څیړونکی او په منځني ختیځ او سویلي اسیا کې د امنیتي مسالو کارپوه دی، فاکس نیوز ته وویل: "موږ نه پوهیږو کله موږ افغانستان شا کړو او یوازې غواړو دروازې وتړو او لاړ شو، موږ هلته یو خلا جوړوو. بل څوک راشي او دا تشه ډکه کړي.»
هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني؛ خو د چین او روسیې په ګډون د سیمې ځینې هېوادونه له دغې ډلې سره نږدې ډېپلوماتیکې اړیکې لري.
فاکس نیوز د چین تیر کال غوښتنې ته په اشارې سره چې طالبان باید له نړۍوالې ټولنې څخه ونه اېستل شي او همدارنګه د روسیې له خوا د ترهګرو ډلو له لېست څخه د طالبانو د اېستلو په اړه غور ته په اشارې سره وویل، چې بیجینګ او مسکو له سیمې څخه ستراتیژیک اهدافو د ترلاسه کولو لپاره کار اخلي.
په راپور کې ویل شوي، چې د غربي ایډیالوژۍ سره د طالبانو مخالفت د روسیې په ګټه دی، چې امریکا ضد احساسات راپاروي.
د راپور له مخې مسکو هم په دې لټه کې دی، چې د لوېدیځ د بندیزونو د مخنیوي لپاره له افغانستان او د سیمې له نورو هېوادونو سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي.
له چین سره د طالبانو د اړیکو په اړه په دغه راپور کې دا هم راغلي، چې تېر کال طالبانو اعلان وکړ، چې دغه ډله د چین د یو کمربند او یوې لارې په پروژه کې د ګډون لپاره لېواله ده.
فاکس نیوز دا هم لیکلي چې بیجینګ په دې لټه کې دی، چې طالبانو ته بې پیلوټه الوتکې ورکړي چې په افغانستان کې د امریکا د "افق سرویلانس" ستراتیژۍ ته زیان ورسوي.
د راپور له مخې؛ پاکستان دا هم ښودلې چې ښايي له روسیې سره د لویدیځ د بندیزونو په مخنیوي کې مرسته وکړي.
په سیمه کې د امنیتي وضعیت د ارزونې په برخه کې د امریکا ماتې ریښې ته په اشارې سره د امریکا د انترپرایز د انسټیټیوټ څېړونکي وویل، چې افغانستان ته په جلا توګه کتل ناسم کار دی. ښاغلي روبین وویل: «موږ غواړو ونې وګورو نه ځنګل.
د شپږیزې کرېکټ لیګ نهم پړاو سیالیو په ۱۲ مه لوبه کې بند امير ښاماران لوبډلې د سپين غر پړانګانو ته د ۱۳ منډو په توپير ماتې ورکړه. د بند امير په لوبډله کې صديق اتل بهترينه توپوهنه وکړه، نوموړي په ۶۱ توپونو ۸۹ منډې وکړې او د لوبې غوره لوبغاړی هم وټاکل شو.
د شپږېزې کرېکټ لیګ د ۱۲مې لوبې پچه د حشمت الله شهيدي په لوبډلمشرۍ د بند امير ښامارانو لوبډلې وګټله او لومړی يې د توپوهنې پرېکړه وکړه.
بندا مير ښامارانو د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۱۴۸ منډې هدف وټاکه.
د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې ظاهر خان ۴ او لوبډلمشر راشد خان په ۴ اورونو کې ۳ لوبغاړي وسوځول او یوازي ۹ منډې یې ورکړې.
د سپین غر پړانګانو لوبډلې دغه هدف پوره نه کړ او د ۸ لوبغاړو په سوځېدو یې ۱۳۴ منډې جوړې کړې.
د سپين غر لوبډلې په توپوهنه کې حسن عیسی خيل په ۳۹ توپونو ۴۵ تر نورو لوبغاړو ډېري مندې جوړې کړې.
د بند امير لوبډلې توپ اچوونکي امير حمزه ۳ لوبغاړي وسوځول.
بند امیر ښاماران لوبډلې د دې لوبې په ګټلو دا درېیمه بریا ده، چې تر لاسه کوي یې.
په دې سياليو کې دا د راشد خان لومړۍ لوبه ده، چې د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې يې تر سره کوي.
د افغانستان د ملي لوبډلې ټول لوبغاړي شپږېزه لیګ سيالیو ته رسېدلي او په خپلو لوبډلو کې به ولوبيږي.
د اکثریت په نوم د کارپوهانو یوه ډله د افغانستان د خپلواکۍ د ۱۰۵ مې کلیزې په تړاو خپره کړې اعلامیه کې وايي، چې امان الله خان تاریخ نه دی؛ بلکې د نن او سبا ژوندی بحث دی.
په دغه اعلامیه کې راغلي، چې د افغانستان د خپلواکۍ ګټونکي امان الله خان یوه پېړۍ وړاندې د تیارې له لښکر سره جګړه پيل کړه او دا جګړه لا هم روانه ده او ګټل غواړي.
د اکثریت ډله وايي، چې له انګریزانو د خپلواکۍ تر اخیستو وروسته امان الله خان په ډېر لږ وخت کې د ټولو محکومو ملتونو او په ځانګړي ډول د هند ازادي غوښتونکو مسلمانانو لپاره د الهام یوه سرچینه شوه.
د دغې ډلې په وینا؛ په هند او برېتانوي مستعمرو کې د شاه امان الله خان محبوبیت او د افغانانو د استقلال اوازو بریتانوي امپراطوري ورخطا کړې وه، نو په افغانستان کې یې د ځوان شاه په خلاف درېیو ډلو سره کار پيل او هغوی ته یې دنده وسپارله چې د شاه خلاف خلک را وپاروي او د روانو اصلاحاتو مخه ونیسي.
د اکثریت ډلې په اعلامیه کې راغلي: " لومړۍ ډله شاتګپالي درباریان وو. ورپسې شاتګپالي ملایان اودرېیمه ډله د هغه وخت لنډغر، پایلوچان او غله چې منظم بانډونه یې درلودل او کولای شوی د ښارونو او لویو لارو امنیت خراب کړي، چې د سقاو زوی یې هم غړی و.”
اکثریت زیاتوي: “دغو ډلو د یو پراخ پروپاګنډ په لړ کې افغان خپلواک دولت باندې د کفر ټاپه ولګول شوه او د شاه هر راز افغاني او انساني کړه وړه په همدې توګه بدنامه کړی شول.”
اعلامیه کاږي، چې د برېتانیا له ملاتړه برخمن ملایان به په کلو کې کرځېدل او په یو لاس به یې قران او په بل لاس کې به یې یې د امان الله خان د حکومت نظام نامه وه او له خلکو په یې پوښتنه کوله چې قران مني که نظام نامه؟
د اکثریت ډلې په وینا؛ افغانستان اوس هم له دغه وضعیت سره مخ دی.
د دغې ډلې په اعلامیه کې راغلي: " له بده مرغه موږ نن هم د انګریز په لاس جوړ شوي د سلو کالو پخواني ارتداد او کفر له دغه روایت سره مخ یو، د ګوډ ملا په ځای له ملا هیبت الله او په درجنونو استخباراتي ملایانو سره مخ یوو.”
د اکثریت اعلامیه کاږي، چې نوی افغانستان د نوي نسل نوې رهبرۍ ته اړتیا لري چې د شاه امان الله خان لیدلی خوب په حقیقت بدل کړي.
په اعلامیه کې راغلي، چې افغانستان یو سنتي اسلامي هېواد دی او دلته د اسلام تر څنګ په ټولو تاریخي دورو کې هندوانو، سېکهانو، یهودانو او د بېلابېلو دینونو، قومونو او باورونو انسانانو ژوند کړی دی. دا هېواد د دغو ټولو وګړو دی او نوې رهبري باید د افغانستان دا تاریخي رنګارنګي په خپل سیاسي دریځ کې روښانه وساتي.
د اکثریت ډله وايي: “وی نسل باید په دې پوی شي چې د افغانستان جګړه قومي او مذهبي نده، بلکې دا جګړه د استعمار د واکمنۍ د دوام لپاره ده او د افغانستان لپاره یوازې هغه ډله او افراد مبارزه کولای شي چې د ټولو استعماري ځواکونو نه پورته، د خپلې پاکې او منسجمې سیاسي مبارزې له لارې د افغان ولس باور ترلاسه کړي. یوازې داسې یو نسل کړی شي افغانې ښځې او نارینه ته د ژوند هیلې ورکړي.”
اکثریت د جلا وطنه ځوانو کارپوهانو ډله ده، چې د افغانستان په تړاو څېړنې او مطالعات کوي.