د شپږیزې کرېکټ لیګ نهم پړاو سیالیو په ۱۲ مه لوبه کې بند امير ښاماران لوبډلې د سپين غر پړانګانو ته د ۱۳ منډو په توپير ماتې ورکړه. د بند امير په لوبډله کې صديق اتل بهترينه توپوهنه وکړه، نوموړي په ۶۱ توپونو ۸۹ منډې وکړې او د لوبې غوره لوبغاړی هم وټاکل شو.
د شپږېزې کرېکټ لیګ د ۱۲مې لوبې پچه د حشمت الله شهيدي په لوبډلمشرۍ د بند امير ښامارانو لوبډلې وګټله او لومړی يې د توپوهنې پرېکړه وکړه.
بندا مير ښامارانو د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۱۴۸ منډې هدف وټاکه.
د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې ظاهر خان ۴ او لوبډلمشر راشد خان په ۴ اورونو کې ۳ لوبغاړي وسوځول او یوازي ۹ منډې یې ورکړې.
د سپین غر پړانګانو لوبډلې دغه هدف پوره نه کړ او د ۸ لوبغاړو په سوځېدو یې ۱۳۴ منډې جوړې کړې.
د سپين غر لوبډلې په توپوهنه کې حسن عیسی خيل په ۳۹ توپونو ۴۵ تر نورو لوبغاړو ډېري مندې جوړې کړې.
د بند امير لوبډلې توپ اچوونکي امير حمزه ۳ لوبغاړي وسوځول.
بند امیر ښاماران لوبډلې د دې لوبې په ګټلو دا درېیمه بریا ده، چې تر لاسه کوي یې.
په دې سياليو کې دا د راشد خان لومړۍ لوبه ده، چې د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې يې تر سره کوي.
د افغانستان د ملي لوبډلې ټول لوبغاړي شپږېزه لیګ سيالیو ته رسېدلي او په خپلو لوبډلو کې به ولوبيږي.
د اکثریت په نوم د کارپوهانو یوه ډله د افغانستان د خپلواکۍ د ۱۰۵ مې کلیزې په تړاو خپره کړې اعلامیه کې وايي، چې امان الله خان تاریخ نه دی؛ بلکې د نن او سبا ژوندی بحث دی.
په دغه اعلامیه کې راغلي، چې د افغانستان د خپلواکۍ ګټونکي امان الله خان یوه پېړۍ وړاندې د تیارې له لښکر سره جګړه پيل کړه او دا جګړه لا هم روانه ده او ګټل غواړي.
د اکثریت ډله وايي، چې له انګریزانو د خپلواکۍ تر اخیستو وروسته امان الله خان په ډېر لږ وخت کې د ټولو محکومو ملتونو او په ځانګړي ډول د هند ازادي غوښتونکو مسلمانانو لپاره د الهام یوه سرچینه شوه.
د دغې ډلې په وینا؛ په هند او برېتانوي مستعمرو کې د شاه امان الله خان محبوبیت او د افغانانو د استقلال اوازو بریتانوي امپراطوري ورخطا کړې وه، نو په افغانستان کې یې د ځوان شاه په خلاف درېیو ډلو سره کار پيل او هغوی ته یې دنده وسپارله چې د شاه خلاف خلک را وپاروي او د روانو اصلاحاتو مخه ونیسي.
د اکثریت ډلې په اعلامیه کې راغلي: " لومړۍ ډله شاتګپالي درباریان وو. ورپسې شاتګپالي ملایان اودرېیمه ډله د هغه وخت لنډغر، پایلوچان او غله چې منظم بانډونه یې درلودل او کولای شوی د ښارونو او لویو لارو امنیت خراب کړي، چې د سقاو زوی یې هم غړی و.”
اکثریت زیاتوي: “دغو ډلو د یو پراخ پروپاګنډ په لړ کې افغان خپلواک دولت باندې د کفر ټاپه ولګول شوه او د شاه هر راز افغاني او انساني کړه وړه په همدې توګه بدنامه کړی شول.”
اعلامیه کاږي، چې د برېتانیا له ملاتړه برخمن ملایان به په کلو کې کرځېدل او په یو لاس به یې قران او په بل لاس کې به یې یې د امان الله خان د حکومت نظام نامه وه او له خلکو په یې پوښتنه کوله چې قران مني که نظام نامه؟
د اکثریت ډلې په وینا؛ افغانستان اوس هم له دغه وضعیت سره مخ دی.
د دغې ډلې په اعلامیه کې راغلي: " له بده مرغه موږ نن هم د انګریز په لاس جوړ شوي د سلو کالو پخواني ارتداد او کفر له دغه روایت سره مخ یو، د ګوډ ملا په ځای له ملا هیبت الله او په درجنونو استخباراتي ملایانو سره مخ یوو.”
د اکثریت اعلامیه کاږي، چې نوی افغانستان د نوي نسل نوې رهبرۍ ته اړتیا لري چې د شاه امان الله خان لیدلی خوب په حقیقت بدل کړي.
په اعلامیه کې راغلي، چې افغانستان یو سنتي اسلامي هېواد دی او دلته د اسلام تر څنګ په ټولو تاریخي دورو کې هندوانو، سېکهانو، یهودانو او د بېلابېلو دینونو، قومونو او باورونو انسانانو ژوند کړی دی. دا هېواد د دغو ټولو وګړو دی او نوې رهبري باید د افغانستان دا تاریخي رنګارنګي په خپل سیاسي دریځ کې روښانه وساتي.
د اکثریت ډله وايي: “وی نسل باید په دې پوی شي چې د افغانستان جګړه قومي او مذهبي نده، بلکې دا جګړه د استعمار د واکمنۍ د دوام لپاره ده او د افغانستان لپاره یوازې هغه ډله او افراد مبارزه کولای شي چې د ټولو استعماري ځواکونو نه پورته، د خپلې پاکې او منسجمې سیاسي مبارزې له لارې د افغان ولس باور ترلاسه کړي. یوازې داسې یو نسل کړی شي افغانې ښځې او نارینه ته د ژوند هیلې ورکړي.”
اکثریت د جلا وطنه ځوانو کارپوهانو ډله ده، چې د افغانستان په تړاو څېړنې او مطالعات کوي.
د شپږیزه کرېکټ لیګ نهم پړاو سیالیو په ۱۲مه لوبه کې بندامير ښاماران لوبډلې د سپين غر پړانګانو ته د ۱۴۸ منډې هدف وټاکه. د بندامير لوبډلې مشري حشمت الله شهيدي او د سپين غر پړانګانو لوبډلمشر بیا راشد خان دی.
د شپږېزه کرېکټ لیګ د ۱۲مې لوبې پچه د حشمت الله شهيدي په لوبډلمشرۍ بندامير ښامارانو لوبډلې وګټله او لومړۍ يې د توپوهنې پرېکړه وکړه.
بندامير ښاماران د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۱۴۸ منډو هدف وټاکه.
د بندامير په لوبډله کې صديق اتل په ۶۱ توپونو ۸۹ تر ټولو ډېرې منډې جوړې کړې.
د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې بیا لوبډلمشر راشد خان تر ټولو بهترينه توپ اچونه وکړه، نوموړي په ۴ اورونو کې ۳ لوبغاړي وسوځول او یوازې یې ۹ منډې ورکړې.
ظاهر خان بیا ۴ کسان وسوځول.
په دې سياليو کې دا د راشد خان لومړۍ لوبه ده، چې د سپين غر پړانګانو په لوبډله کې يې تر سره کوي.
د افغانستان د ملي لوبډلې ټول لوبغاړي شپږېزه لیګ سيالیو ته رسېدلي او په خپلو لوبډلو کې به ولوبيږي.
د امریکا د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د جمهوري غوښتونکو نوماند دونالډ ټرمپ یو ځل بیا ویلي، چې د بګرام هوايي اډه د چین تر «اشغال» لاندې ده. ټرمپ د چین ولسمشر ته په کنايي سره وویل: «زمونږ د میلیارد ډالرو تاسیساتو چې کالونه مخکې جوړ شوي و خوند واخلئ.»
د امریکا پخواني ولسمشر د پنسلوانیا ایالت په ویلکس بار کې د شنبې په ورځ په یوه وینا کې وویل، چې د جوبایډن او کاملا هاریس ادارې په افغانستان کې د میلیاردونو ډالرو په ارزښت د امریکا پوځي تجهیزات پرېښي، چې دا د امریکا په تاریخ کې تر ټولو شرمونکې شېبه ده.
دونالډ ټرمپ ویلي، چې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو په بهیر کې ۱۳ امریکايي سرتېري وژل شوي، ډېر شمېر یرغمل شوي او یو ځيني بیا پاتې دي.
ټرمپ ټینګار کړی، چې امریکا باید له افغانستانه په «قوت او عزت» سره وتلې وای.
د امریکا پخواني ولسمشر ویلي، ده هم پرېکړه کړې وه، چې امریکا به له افغانستانه «ډېر ژر په قوت او عزت سره.» وځي؛ خو ټرمپ دا هم وویل، چې هغه د بګرام هوايي اډې د «ساتلو» اراده درلوده.
ټرمپ ویلي، چې بګرام اوس د چین تر اشغال لاندې دی او دا هوايي اډه له هغه ځایه یوازې یو ساعت لرې ده، چې چین اټومي وسلې جوړوي.
د امریکا ولسمشر څو ځله له افغانستان څخه د امریکا د ګډوډې وتلو له امله پر خپلو ډیموکراټیکو سیالانو نیوکې کړې دي.
هغه مخکې ویلي وو، چې چین د بګرام هوايي اډه کنټرولوي.
افغانستان له نن څخه ۱۰۵ کاله وړاندې د خپل وطنپال او روڼ اندي پاچا شاه امان الله خان په مشرۍ د انګلیس د امپراتورۍ په ضد جګړه کې د بریا له ګټلو وروسته بشپړه خپلواکي تر لاسه کړه.
افغانستان داسې وخت د انګرېزانو له یوه تحت الحمایه هېواد څخه په یوه خپلواک هېواد بدل شو، چې د اسیا د براعظم زیاتره هېوادونه د استعمار د تسلط لاندې وو او د انګلیس په امپراتورۍ کې لمر نه پرېوته.
په نولسمه پیړۍ کې له سویل او ختیځ څخه په هند کې د بریتانیا د امپراتورۍ له خوا د پراختیا غوښتنه او له شمال څخه د روس د تزارۍ امپراتورۍ تعارض په افغانستان کې دراني پاچاهي په جغرافیوي او پوځي توګه محاصره او محدوده کړه.
د سیمې څخه یې د مالي عایداتو د ترلاسه کولو لار پرې وتړله، انګرېزانو ترې په ختیځ او سویل کې پراخه او د ستراتیژيک اهمیت لرونکې د افغانستان خاوره او نفوس هم اشغال کړی و.
د بهرنیو عوایدو له لاسه ورکول افغانستان ته سخت تمام شو، ځکه چې د افغانستان خپل کورني اقتصاد د وروسته پاتې کرنې او مالدارۍ پورې محدود وو.
دې محصولاتو دومره عاید او ماليه نه لرله، چې د نوي عصر قوي دولتي نظام یا غښتلی پوځ یې پرې جوړ کړی او چلولی وای.
ځکه د افغانستان واکداران د خپل هېواد د دولتي نظام د چلښت لپاره د ابر قدرتونو په مالي مرستو باندې په اتکا کولو مجبور وو او ابر قدرتونو په ځانګړې توګه د انګلیس امپراتورۍ د مالي مرستو په بدل کې سیاسي امتیازات او ګټې تر لاسه کولې.
که څه هم په نولسمې پېړۍ کې افغانانو دوه ځله په خپلې مېړانې او سر ښندنې د انګرېزانو له خوا د افغانستان د اشغال هڅه ماته کړه؛ خو په ۱۸۸۰ کې، چې کله د انګلیسانو د تعرض، کورني ناورین او د ستونزو په جریان کې سردار عبدالرحمان خان په افغانستان کې د یوه غښتلي دولتي نظام د جوړولو اراده وکړه؛ نو هغه د برېتانوي امپراتورۍ مالي او سیاسي مرستې ته اړتیا لرله.
د دغې مرستې په مقابل کې برېتانیا افغانستان خپل تحت الحمایه سیمه وګرځوله او د افغانستان بهرني او دفاعي پالیسي یې په خپل لاس کې واخیسته.
په همدغو شرایطو کې برېتانیا د افغانستان د اشغال شويو سیمو د خپل پلرني وطن څخه د رابېلولو لپاره په ۱۸۹۳ کې په افغانستان باندې د ډیورانډ د کرښې کرغېړنه معاهده هم تحمیل کړه.
په ۱۹۰۱ کې د امیر عبدالرحمان له مړینې وروسته د هغه زوی حبیب الله خان د هغه په ځای د افغانستان امیر شو.
د امیر حبیب الله خان په وخت کې په وضعیت کې کوم خاص بدلون رانغی؛ خو چې کله په ۱۹۱۹ کې د حبیب الله خان له مرګ څخه وروسته د هغه زوی امان الله خان د افغانستان امارت په لاس کې واخیست، نو د افغانستان په سیاسي وضعیت کې انقلابي بدلونونه رامنځته شول.
ځوان امیر امان الله خان د خپلې واکدارۍ له لومړۍ ورځې څخه په دې لټه کې و، چې څنګه د برېتانيا استعمار د غلامۍ جغ د افغانستان له مرۍ څخه لرې کړي.
په نوره نړۍ کې هم بدلونونه روان و، په روسیه کې د لینن په مشرۍ د بالشویکو سوسیالیستي انقلاب بریالی شوی و.
هند کې د ازادۍ نهضت په قوي کېدو و اږ ترکیې هم نوی جمهوري نظام جوړ کړ.
امان الله خان ولیدل، چې په دې وخت کې لومړۍ نړۍواله جګړه ایله پای ته رسېدلې وه.
که څه هم برېتانیې دا جګړه ګټلې وه؛ خو دغې اوږدې او لويې جګړې دوی ستړي کړي هم و، ځکه برېتانیې د جګړې په پای کې په ترکیه کې عثماني خلافت ړنګ کړی و، نو د نړۍ د نورو مسلمانانو غوندې په افغانانو کې هم د برېتانیا په ضد کرکه او دوښمني موجوده وه.
نو د پورته ذکر شویو شرایطو څخه په استفادې سره امان الله خان د افغانستان استقلال اعلان کړ او برېتانیا سره یې جګړه پیل کړه.
د ډیورنډ د کرښې نه شرق ته پرتو افغانانو هم د انګرېزانو په ضد پاڅونونه وکړل، افغانانو په کرمې او وزیرستان کې بریاوې تر لاسه کړې او برېتانیا مجبوره شوه، چې د افغانستان استقلال ومني.
دله دې وروسته امان الله خان په افغانستان کې په هلکانو او نجونو د معارف دروازې پرانستې.
په ۱۹۲۳ کې یې اساسي قانون جوړ کړ، په ۱۹۲۶ کې امان الله خان له امیر څخه پاچا شو.
هغه د افغانستان ښځو او نارینه و دواړو ته د رایي ورکولو حق ورکړ، د اقتصادي او صنعتي پرمختګ پلانونه یې جوړ کړل او په هغه یې عمل پیل کړ.
مطبعه یې جوړه کړه، ورځپاڼي، مجلې او کتابونه چاپ شول، ګڼ شمېر هېوادونو سره یې سفارتي مناسبات تامین کړل.
په انګلیسي استعمار د افغانستان د خپلواکۍ او د سیاسي، اقتصادي او فرهنګي پرمختګ دا خبرې ښې ونه لګیدې او د برېتانوي دسیسو په پایله کې په ۱۹۲۸ کال کې سیاسي ناورین رامنځته شو او د کورنیو جګړو ګواښ وزېږېد.
شاه امان الله خان له وینې توییدنې څخه د هېواد د ژغورلو په موخه له واک څخه لاس په سر شو.
که څوک د افغانستان، د سیمې او نړۍ اوسني شرایطو ته وګوري، نو په دې خبره پوهېدل ګران نه دي، چې د تش په نوم لويې لوبې لوبغاړو (ابر قدرتونو) او د پاکستان او ایران غوندې غلبه غوښتونکو ګاونډیانو افغانستان یو ځل بیا په یوه تحت الحمایه سیمه (protectorate ) باندې بدل کړی دی.
د نړۍ د نورو هېوادونو او ملګرو ملتونو له خوا منل شوي جمهوري نظام ته د سیاسي انجینرۍ په وسیله سقوط ورکړل شو او د هغه په ځای افغانستان د ټوپکمارو یوې ډلې نامشروع واکدارۍ او استبداد ته وسپارل شو، چې ټول وګړي او په خاصه توګه ښځې یې د خپلو حقه حقونو څخه بې برخې دي.
اساسی قانون یا بل هیڅ قانون وجود نه لري، میلیونونه افغانان د خپل هېواد په پریښودلو مجبوره شوي دي، په نجونو د ښوونځیو دروازې تړل شوي دي او د ښځو په مخ د روزګار او ژوند ژواک دروازې بندي دي.
د پخواني حکومت مامورین هره ورځ بندیان او وژل کیږی او له درېیو کلونو راهیسې نه د طالبانو په واکمنۍ کې کومه لویه یا وړه جرګه شوې او نه هم ټولټاکنې شوې دي؛ ځکه دا د برچې په زور تپل شوې واکداري راتلونکی نه لري.
پښتو کې متل دی، چې په زور کلی نه کیږي او بل متل دا دی، چې نن دی که سبا دی دا ملک د زرغون شاه دی.
د افغانستان څلوېښت ميلیونه خلک د افغانستان واقعي مالکان دي، د اګست د میاشتي دولسمه نېټه یعني د خپلواکۍ ورځ د دې ژمنې د تازه کولو ورځ ده، چې ټول افغانان به تر هغو په کراره نه کیني، چې تر څو یې د خپل هېواد استقلال او په هغه کې د ولس واک جوړ کړی نه وي.
یادونه: دا لیکنه د لیکوال خپل نظر دی او د افغانستان انټرنشنل پښتو سیاست نه منعکسوي.
د نهم پړاو شپږیزې کرېکټ لیګ په ۱۱مه سیالۍ کې د عظمت الله عمرزي په لوبډلمشرۍ د امو نهنګانو لوبډلې بست لوبډلې ته د ۱۱ منډو په توپير ماتې ورکړه. دا د بست لوبډلې لپاره درېیمه سر پر سر ماتې ده.
د بست ساتونکو او امو ننهګانو لوبډلې د نننۍ سیالۍ پچه بست لوبډلې ګټلې وه او امو نهنګانو ته یې د توپ وهنې بلنه ورکړه.
د امو نهنګانو لوبډلې د لوبې په لومړۍ پاڼۍ کې شرف الدین اشرف ۳۶، عبدالمالک ۲۰ او شاهد الله کمال ۱۸ منډو په مټ د اتو ویکېټو په زیان سره سیالې لوبډلې ته ۱۴۷ منډې هدف ورکړ.
بل خوا د بست لوبډلې په ګټه په توپ اچونه کې لوبډلمشر رحمت شاه زرمتي درې، نصیر خان او بشیر احمد دوې دوې او فرید احمد یوه ویکېټه واخیسته.
خو د بست لوبډلې توپ وهونکو ونه شو کولی، چې د امو نهنګانو لوبډلې له لوري ورکړل شوی هدف پوره کړي.
بست لوبډلې په شل اورونو کې د ۹ ویکېټو په سوځېدو سره یوازې ۱۳۵ منډې جوړې کړې او امونهنګانو ته یې لوبه وبایلله.
د بست لوبډلې لپاره یواځې رحمت شاه ۴۹، درویش رسولي ۳۵ او نجیب الله ځدراڼ ۲۳ منډې جوړې کړې.
خو حضرت الله ځاځی په شپږو، محمد اکرم درې، بلال ترین پنځه منډې جوړې او ګلبدین په صفر اوټ شو.
د امو نهنګانو لوبډلې لپاره لوبډلمشر عظمت الله عمرزي د سیالې لوبډلې څلور ویکېټې واخیستې.
د دغې سیالۍ د غوره لوبغاړي جایزه د امو نهنګانو لوبډلې الراونډر شرف الدین اشرف ته ورکړل شوه.
نوموړي په دغېلوبه کې په ۲۱ بالونو ۳۶ منډې جوړې کړې.