عرب سمندرګي ته څېرمه د پاکستان او هند ساحلي سیمو کې سخت باران په ښارونو کې د خلکو ژوند له ګواښ سره مخ کړی او بې ځایه کېدو ته یې اړ کړي دی. پاکستان کې چارواکي وايي، د جمعې په ورځ به دغه سیمه کې سخت توپان هم ولګېږي، ځکه یې له کبګیرو غوښتي چې تر شنبې سمندر ته لاړ نه شي.
د سخت ورښت له امله د پاکستان په بندري او اقتصادي ښار کې برېښنا نشته.
پاکستاني چارواکي د سیند صوبې دوو سیمو کې د سخت سېلاب را وتلو اټکل کوي.
د هند ګجرات ښار کې زرګونه خلک بې ځایه شوي، چې د ورښت اړوند پېښو کې دا اونۍ ۲۸ کسان مړه شوي دي.
د موسمي باران له امله په دغه سیمه کې برېښنا هم نشته چې د خلکو ستونزې ور سره لا زیاتې شوې دي.
تر دې مخکې د اقلیمي بدلون له امله ورښت د هند او پاکستان ځینې نورې سیمې هم وځپلې، چې له امله یې لسګونه کسان مړه شول.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ویلي، ډېر ژر به د بې اسنادو افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو پیل کړي. محسن نقوي د یوناما مرستیال ایندریکا راټوټ ته د چهارشنبې په ورځ وویل چې هیچا ته اجازه نه ورکوي چې په پاکستان کې د اوسېدو له اسنادو پرته پاتې شي.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت تېره ورځ په ایکس پاڼه لیکلي، چې د دغه هیواد د کورنیو چارو وزیر په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ له مرستیال سره په لیدنه کې د افغان کډوالو په ستنېدو کې د ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې پر رول ټینګار وکړ.
ویل کیږي، چې له پاکستانه د افغان کډوالو د ایستلو په دویم پړاو کې به هغه کډوال چې د افغان تابعیت کارتونه (Afghan Citizen Card) ولري هم اېستل کېږي.
پاکستان تل ټینګار کوي چې په دغه هیواد کې مېشت بې اسناده کډوال بیرته افغانستان ته ستنوي.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنرۍ د معلوماتو له مخې، په پاکستان کې شاوخوا ٨٨٠ زره افغان کډوال د افغاني تابعيت کارتونه (اې سي سي) لري.
پاکستان تېر کال د افغان کډوالو د ایستلو لومړی پړاو پیل کړی چې تر اوسه پورې یې نږدې اووه لکه افغان کډوال له دغه هیواده ایستلي دي.
د یوناما مرستیال اندریکا راټوټ ویلي، ملګري ملتونه له طالب چارواکو سره د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو په برخه کې له نږدې کار کوي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره میاشت ویلي وو چې شاوخوا ۴۴ زره افغانان په پاکستان کې بې برخلیکه پاتې دي، چې د دوی د کډوالۍ دوسیې د امریکا، استرالیا، برېتانیا، کاناډا، فرانسې او جرمني په څېر هېوادونو منلې دي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر د ملګرو ملتونو له پلاوي سره د خبرو په یوه برخه کې ویلي چې پاکستاني طالبان له افغانستانه د پاکستان د نا امنو کولو لپاره خپل بریدونه د افغانستان په خاوره کې پلانوي. او زیاته یې کړه چې دغه بریدونه باید ودرول شي.
په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت وايي، له تېرې یوې اوونۍ راهیسې د پېښور- تورخم پر لاره د تازه مېوو او سبو شاوخوا دوه زره لارۍ درول شوې، چې افغان سوداګرو ته یې میلیونونه ډالر زیان اړولی دی. د طالبانو سفارت دغې مسلې ته د پاکستان د «جدي پاملرنې» غوښتنه کړې ده.
سفارت ویلي، دې چې دغه لارۍ د «خیبر درې» په سیمه کې د یو شمېر کسانو له لوري درول شوې دي.
په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د لاریو درول افغان سوداګرو ته میلیونونه ډالره زیان اړولی دی.
طالبانو ویلي، چې په دې اړه یې څو ځلې له پاکستاني چارواکو سره خبرې کړې، خو تر اوسه پورې یاده ستونزه نه ده حل شوې.
د طالبانو سفارت پر اسلام اباد غږ کړی، چې په پاکستان کې د لاریو د بندولو موضوع جدي ونیسي، چې د دواړو هېوادونو سوداګرو او خلکو ته زیان ونه رسیږي.
د طالبانو د درې کلنې واکمنۍ پر مهال د تورخم دروازه څو ځلې د سوداګریزو توکو د لېږد رالېږد پر مخ تړل شوې ده.
د تورخم دروازې په تړل کېدو سوداګرو تل ویلي، چې په میلیونونه ډالرو زیان ورته اوړي.
ګڼ شمېر افغان سوداګرو هم ویلي، چې د تازه میوو او سبو سلګونه لارۍ یې د تورخم پر لاره درول شوې دي.
پاکستاني رسنیو راپور ورکړی چې د «کوکي خیل» قبیلې بېځایه شویو کډوالو لاریون کړی او لاره یې بنده کړې ده.
د زاهدان د سوداګرۍ خونې د پلاوي غړي د تهران او اسلام اباد تر منځ اقتصادي اړیکو ته په اشارې سره ویلي، په پاکستان د ایران د تېلو او برېښنا د پلورلو پیسې بندې شوې دي. د دغه هیات غړي لعل محمد بلوچ زهي هم له ایرانه د فولادو د وارداتو په اړه د پاکستان د سختۍ د دوام خبر ورکړی.
د زاهدان د سوداګرۍ خونې د پلاوي غړي امان الله کهرازهي د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۷مه) له ایلنا خبري اژانس سره په مرکه کې د اسلام اباد او تهران ترمنځ د سوداګرۍ په برخه کې د ننګونو لامل په «پاکستان کې د امریکا ځواکمن حضور» وباله او ویې ویل، چې امریکا د ایران په ختیځ ګاونډ کې پوځي لګښت ورکوي.
د هغه په وينا؛ له همدې امله «پاکستان نه دى توانېدلى، چې له ایران څخه د برېښنا او تېلو پېسې تسویه کړي» او دغه پيسې يې بندې شوې دي.
د ایران او پاکستان د ګډې خونې د مدیره هیات غړي هم د چهارشنبې په ورځ ایلنا خبري اژانس ته وویل، چې پاکستان د خپل د فولادو د صنعت د ملاتړ لپاره له ایران څخه د فولادو پر وارداتو درانه مالیات وضع کړي دي.
بلوچ زهي وويل، له بلې خوا اسلامي جمهوريت له ايران څخه پاکستان ته د اوسپنې پر صادراتو درانه ماليات وضع کړي دي، ترڅو له ایران څخه د دغو محصولو د اېستلو مخه ونیسي.
د هغه په وينا، له دغو خنډونو سره سره اوس ايراني قیر او سیمان په اسانۍ پاکستان ته صادرېږي.
د روان کال د زمري په نیمایي کې د اسلامي جمهوریت ګمرکونو اعلان وکړ، چې د پاکستان له خوا د ایراني توکو د منلو په اړه د نویو بندیزونو لګولو سره د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري کمه شوې ده.
په خېبر پښتونخوا کې د استوګنې له اسنادو پرته د کډوالو پر ضد کړکېچ زور اخیستی. د پاکستان د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د شپږو زرو څخه د زیاتو کډوالو غیر قانوني پېژندپاڼې یې لغوه کړي دي.
دغه وزارت له سیمه ییزو ادارو وغوښتل، چې د کډوالو د موټرو، کورونو او شتمنیو په اړه معلومات ورکړي.
د پاکستان د حکومت د اعلامیې له مخې؛ د کورنیو چارو وزارت د خیبر پښتونخوا له ځايي حکومت، د دغه ایالت د مالیې له ادارې او پولیسو غوښتي دي، چې دغه وزارت ته د کډوالو د جنایي قضیو په اړه د اوسېدو له اسنادو پرته او د بهرنیانو په نوم ثبت شوي د وسلو د جوازونو په اړه هر اړخیز معلومات وړاندې کوي.
د راپورونو له مخې؛ د کورنیو چارو وزارت د هغو ۵۹۵ موټرو جوازونه لغوه کړي، چې د دغو کارتونو له لارې ثبت شوي وو.
د تېر کال د نومبر له میاشتې راهیسې چې د پاکستان فېدرالي حکومت له دغه هېواده د ناقانونه افغان کډوالو د ایستلو اعلان وکړ، سلګونه زره افغان کډوال خپل هېواد ته لېږل شوي دي.
په پاکستان کې د افغان کډوالو د څو لسیزو د اوسیدو له امله، چې زیات شمېر یې د کډوالۍ کارتونه، پاکستاني پېژندپاڼې او یا هم د دغه هېواد د اوسېدو نور اسناد لري.
افغانستان انټرنشنل - پښتو ته بېلابېلو سرچینو ویلي، چې د تخلیې په پروګرام کې امریکا د تېر نظام د ارګ او درې ګونو امنیتي ادارو د دوو وزیرانو، دوو لوی درستیزانو او اتو مرستیالانو په ګډون ۲۸۴ جنرالانو، رییسانو او قوماندانانو ته د اوسېدو دایمي اسنادونه نه دي ورکړي.
افغانستان انټرنشنل - پښتو په امریکا کې یې له ۷۵ مېشتو پخوانیو نظامیانو او د امنیتي ادارو مشرانو، مرستیالانو او رییسانو سره د هغوی د کډوالۍ د دایمي اسنادو په تړاو خبرې کړې دي.
همدا راز په امریکا کې د کډوالو د یوې ادارې "لورټن" یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د امریکا په ویرجینیا، کلفرونیا، اوهایو، میریلینډ، ویسټ ویرجینیا او فلادلفیا کې د دوی له دفترونو سره ۱۱۸ پخواني نظامیان او جنرالان ثبت دي، چې لا یې دایمي اسناد نه دي تر لاسه کړي.
د یادې ادارې سرچینه وايي، چې امریکا ته د لویه برخه افغان کډوالو د بیا مېشتېدنې او همدا راز حقوقي چارو دوسیې دوی پر مخ وړي.
که څه هم دغې سرچینې له مونږ سره د ۱۱۸ جنرالانو، رییسانو او قومندانانو د اوسېدو اسنادونو د نه ترلاسه کولو په اړه معلومات شریک کړي؛ خو د افغانستان انټرنشنل - پښتو د مرکو پر اساس دا شمېر له ۲۸۴ هم زیات دی.
افغانستان چې د ۱۴۰۰ کال د زمري میاشتې په ۲۶مه نېټه په بشپړه توګه د طالبانو له خوا ونیول شو، جمهوري نظام ونړېده او امنیتي ځواکونه وپاشل شول.
امریکايي او ناټو ځواکونو په دې ورځو کې زرګونه نظامیان او د ایتلافي ځواکونو همکاران او د هغوی کورنۍ له افغانستانه و اېستل.
اوس سره له دې چې د افغانستان له سقوط څخه درې کاله تېریږي او د امریکا په ګډون ډېرو هېوادونو افغان امنیتي ځواکونه په خپله خوښه واېستل؛ خو د ولسمشر د ځانګړو ساتونکو (پې پې اېس) په ګډون د ملي اردو، ملي پولیسو او ملي امنیت جنرالانو ته د امریکا حکومت د میشتېدو اسناد نه دي ورکړي.
ملي دفاع وزرات:
افغانستان انټرنشنل - پښتو په امریکا کې د افغانستان د پخواني جمهوري دولت د ملي دفاع وزارت د پخوانیو لوی درستیزانو او مرستیالانو په ګډون ۲۱ جنرالانو سره خبرې کړي.
د معلوماتو له مخې؛ د ملي دفاع وزارت د پخوانیو دوو لوی درستیزانو او څلورو معینانو په ګډون ۸۹ پخوانیو جنرالانو، د قول اردو قوماندانانو، د قول اردو درستیزوالانو او د لېوا قوماندانو ته د اوسېدو دایمي اسناد نه دي ورکړل شوي.
د افغانستان د جمهوري نظام د ملي دفاع وزارت یو پخواني مرستیال د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د امریکا د یو ایس سي ای ایس ادارې ترې درې ځله انټرویو اخیستې؛ خو لا یې هم د هغه د اسنادو د تایید او رد احوال نه دی ورکړی.
هغه وايي، چې د ده په ګډون ګڼ داسې نور همکاران یې شته، چې لا ورته د اسنادو د ورکړې تایید یا رد نه دی معلوم شوی.
د کورنیو چارو وزارت:
د افغانستان انټرنشنل - پښتو د پخواني نظام د کورنیو چارو وزارت د معینانو په ګډون له ۲۴ جنرالانو، قوماندانو او لوړ رتبه مامورینو سره خبرې کړي، چې له مخې یې امریکا د تېر حکومت د کورنیو چارو وزارت د دوو وزیرانو او پنځو پخوانیو مرستیالانو په ګډون ۶۱ پخوانیو جنرالانو، رییسانو او قوماندانو ته په امریکا کې د بیا مېشتېدنې اسنادونه نه دي ورکړي.
همدا راز په ویرجینیا کې فعالې لورټن د کډوالۍ ادارې سرچینې؛ تایید کړه، چې د جمهوریت د وخت د کورنیو چارو وزارت د څلورو قوماندانانو او د کورنیو چارو پخواني وزیر عبدالستار میرزکوال د دفتر رییس اسناد بیا د امریکا د حکومت له خوا رد شوي دي.
په امریکا کې مېشت د افغانستان د پخواني جمهوري دولت د کورنیو چارو وزارت یوه پخواني سلاکار د نوم د نه اخیستو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې له څه باندې دوو کلونو راهیسې په امریکا کې اوسېږي او تېر کال یې د خپلو اسنادونو لپاره انټرویو کړې ده؛ خو تر اوسه یې هیڅ درک نه شته.
سرچینې له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې دغه راز زیاته کړه، چې د کورنیو چارو وزارت لسګونه جنرالانو ته اسناد نه دي ورکړل شوي او یوازې د ګوتو په شمېر اشخاصو ته د دایمي اسنادو تایید ورکړل شوی دی.
د کونړ ولایت پخواني امنیه قوماندان افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د یو ایس سي ای ایس په مرکه کې ترې پوښتل شوي وو، چې څومره زندانیانو ته یې بدني سزا ورکړې ده.
هغه زیاته کړه: "ډېرې عجیبه پوښتنې یې کولې؛ مثلا څومره کسانو ته دې سزا ورکړې، څوک دې وژلي او کله دې وژلي؟ ما ورته وویل، چې موږ جنګ کړی او خامخا به مو خلک وژلي وي".
نوموړی زیاتوي، چې په امریکا کې له مېشتو اکثرو پخوانیو همکارانو سره اړیکې لري؛ خو یوازې دوو کسانو یې د کډوالۍ د دایمي اسنادو تایید تر لاسه کړی دی.
د ملي امنیت ریاست:
افغانستان انټرنشنل - پښتو د کډوالۍ د خدماتي ادارې تر څنګ په امریکا کې د پخواني جمهوري نظام د ملي امنیت ادارې د څلورو مرستیالانو په ګډون له ۱۳ رییسانو، جنرالانو او غړو سره خبرې کړې دي.
د معلوماتو له مخې؛ تر دا مهاله په امریکا کې مېشت د جمهوري نظام د ملي امنیت د درېیو مرستیالانو په ګډون د دغه ریاست ۷۲ د بېلابېلو برخو رییسانو، مستنتقینو، څارنوالانو او جنرالانو د کډوالۍ دایمي اسناد نه دي تایید شوي.
د افغانستان د پخواني ملي امنیت ریاست یوه جنرال د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته تایید کړه، چې وروسته له درې ځلې انټرویو یې لا هم اسناد نه دي تر لاسه کړي.
هغه زیاته کړه: " دا یوازې زما ستونزه نه ده، بلکې زموږ اکثرو همکارانو ته یې اسناد نه دي ورکړي".
یوې بلې سرچینې له خوا د افغانستان انټرنشنل - پښتو ته د ملي امنیت ریاست د هغه چارواکو نوملړ هم په واک کې ورکړل شوی، چې د امریکا له لورې ورته اسنادونه نه دي ورکول شوي.
په دغه نوملړ کې د ملي امنیت د درېیو مرستیالانو په ګډون ددغه ریاست ۱۹ مهم چارواکي شامل دي.
ارګ:
افغانستان انټرنشنل - پښتو د پخواني جمهوري دولت د ارګ له ۸ پخوانیو رییسانو، مرستیالانو او غړو سره خبرې کړي، چې له مخې یې د ارګ ماڼۍ ۵ رییسانو، ۱۳ متخصصینو او ۳ مرستیالانو تر اوسه په امریکا کې د مېشتیدو دایمي اسناد نه دي تر لاسه کړي.
که څه هم د امریکا له خوا د تېر حکومت د لوړپوړو چارواکو د اسنادونو د نه ورکولو اصلي لامل روښانه نه دی؛ خو د چارو ادارې یوه کارکوونکي وویل، چې څلور ځله د یو ایس سي ای ایس ادارې ته ورغلی؛ خو هغوی ورته ویلي، چې منتظر پاتې شي.
د ولسمشر د ساتنې ګارد (پي پي ایس):
افغانستان انټرنشنل - پښتو د پخواني جمهوري نظام د ولسمشر د ساتنې ګارد له ۹ غړو سره خبرې کړي.
د پي پي ایس دا غړي وايي، چې نېږدې د یوولسو جنرالانو په ګډون ۴۱ غړو یې د اوسېدو دایمي اسناد نه دي تر لاسه کړي.
د ولسمشر د ساتنې د ګارد ځینې غړي له پخواني ولسمشر اشرف غني سره ازبکستان ته تللي وو، چې وروسته اماراتو ته لاړل او بیا له هغه ځایه د امریکا د تخلیې په پروګرام کې امریکا ته تللي دي.
د پي پي ایس یوه غړي افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې د ګڼو غړو د کار جوازونه هم تمام شوي وو؛ خو د امریکا حکومت د کار جواز ورته بېرته تمدید کړی دی.
په امریکا کې د افغان کډوالو د برخې حقوقي سلاکار نجیب احسانزی بیا وايي، چې د افغان کډوالو د کډوالۍ د اسنادو پروسه له یو څخه تر یونیم کال پورې وخت نیسي؛ خو د تېر جمهوري نظام د چارواکو دوسیې ښايي د هغوی د امنیتي تحقیق له امله ځنډېدلې وي.
نوموړي زیاته کړه: " د کډوالۍ د اسنادو یوه مهمه پروسه بګرونډ چیک دی، چې د بشري حقونو د سرغړونو سربېره، پکې له ترهګرو ډلو سره اړیکې، فساد او امریکا ته خطر څېړل کیږي".
احسانزی وايي، چې ښايي دا پروسه نېږدې پنځه کاله وخت ونیسي؛ خو که چېرې د چا دوسیه ردیږي نو کولی شي محکمې ته مراجعه وکړي.
افغانستان انټرنشنل - پښتو د امریکا د کورنیو چارو وزارت سربېره د یو ایس سي ای ایس له ادارې څخه هم د یو ایمیل پر بنسټ د معلوماتو غوښتنه کړې؛ خو ځواب یې نه دی تر لاسه کړی.