د بلوڅو ملي پاڅون نوی قوت مومي؟
افراسیاب خټک
پخوانی سناتور او د سیمه ییزو چارو شنونکی
د پاکستان په بلوچستان کې د پنځویشتم او شپږویشتم اګست تر منځه شپه کې د بلوچستان لبریشن ارمي یا بي ایل اې نومې بیلتون خوښې وسله والې ډلې بې ساري پراخ بریدونه وکړل.
پخوانی سناتور او د سیمه ییزو چارو شنونکی
د پاکستان په بلوچستان کې د پنځویشتم او شپږویشتم اګست تر منځه شپه کې د بلوچستان لبریشن ارمي یا بي ایل اې نومې بیلتون خوښې وسله والې ډلې بې ساري پراخ بریدونه وکړل.
په دغه شپه بي ایل اې د بلوچستان په کم نه کم لسو ضلعو کې په پوځي قرارګاوو، د پولیسو په مراکزو او او نورو دولتي موسساتو هم اهنګ بریدونه وکړل چې د مطبوعاتو د راپورونو له مخې د سلو تنو شاوخوا مړه او نور ګڼ کسان ټپیان شول.
د بي ایل اې په دغو بریدونو کې چې د سوونو کیلومترو په ساحه کې په یو وخت تر سره شول، غټ سرکونه هم تړل شوي وو او بلوڅو سرمچارو یا سرښندونکو په سړکونو پاټکونه لګولي وو او د موټرو او بسونو تلاشۍ یې اخستلې.
کراچۍ نه کوټې ته تلونکې پټلۍ هم څو ځایه تخریب شوه.
په لاسبیلا نومې ضلع کې په یوه پوځي مرکز باندې بریدګرو کې دوه تنه ځان مرګي هم وو.
په دوی کې یوه مایل بلوڅ نومې ځوانه محاصله وه چې د حقوقو په فاکولته کې یې په اتم سمسټر کې درس وایه.
دا خبره د یادونې ده چې شپږ ویشتم اګست د بلوڅانو د یوه پیژندل شوي سیاسي او قومي مشر نواب اکبر خان بګټي د شهادت ورځې سره سمون خوري.
په کال ۲۰۰۶ کې د اګست په شپږ ویشتمه د پاکستان د پوځي دکتاتور جنرال مشرف په امر نواب اکبر بګټي د پوځ په یوه برید کې وژل شوی و.
نواب اکبر بګټي یو وخت د بلوچستان والي او سروزیر هم پاتې شوی و.
بي ایل اې د خپلو بریدونو لپاره د دغې نیټې انتخاب د دې خبرې زبادولو لپاره کړی و چې بلوڅ ولس خپل شهیدان او مشران هیر کړي نه دي.
یو بل مهم او د یادونې ټکی دا دی چې د جولاۍ د میاشتې په اته ویشتمه نیټه په بلوڅانو کې د اوسني وخت تر ټولو زیات او پراخ محبوبیت لرونکي سوله ییز سیاسي سازمان-چې د بلوچ یک جهتۍ کمیټېیا د بلوڅانو د پیوستون کمیټه یا BYC په نوم پیژندل کیږي- په ګوادر کې د لکونو تنو په ګډون د بلوڅو د معلوم تاریخ تر ټولو غټه غونډه جوړه شوې وه، چې د بلوڅو د ملي غونډې په نوم یاده شوه.
د دې غوندې د جوړیدو هدف په بلوڅانو باندې د پاکستان د ظلم او زیاتي غندل و او په خصوصي ډول د هغو زرګونو بلوڅو د خلاصولو غوښتنه وه، چې د پاکستاني پوځ او استخباراتو له خوا تړي تم شوي.
دا خبره هم باید په ګوته شي چې د بلوڅو د پیوستون کمیټې مشره يوه ځوانه ډاکټر ماه رنګ بلوڅ ده او د ګوادر په پرتمینه غونډه کې هم زرګونو ښځو ګډون کړی و.
د پاکستان حکومت په ګوادر کې د بلوڅو د ملي غونډې د مخنیويلپاره ډیرې هلې ځلې وکړې او ډیرې موانع یې ایجاد کړې خو په لکونو بلوڅانو خپل ځانونه ګوادر ته ورسول.
په لارو باندې د پولیسو سره په اخو ډب کې درې بلوڅان مړه شول او ګڼ شمیر نور یې هم ټپیان شول.
دغه پروتست دوه اونۍ ادامه وکړه او د بلوچستان مختلفو سیمو ته خور شو او په ملیونونو بلوځانو په کې برخه واخسته.
د پاکستان او بلوڅانو تر منځ شخړه څه نوې نه ده. پاکستان په ۱۹۴۷کې جوړ شو، تر دې وخته بلوڅانو د کلات په نوم خپل بیل دولت درلود او د کلات خان احمد یار خان یې واکدار و.
کلات د هند برخه نه و، که څه هم په نولسمه پیړۍ کې د انګلیسانو پوځ کلات اشغال کړ او په خپله تحت الحمایه سیمه یې بدل کړ.
خو بیا هم کات داخلي خودمختاري درلوده، نو چې کله انګلیسان له هندوستان ووتل نو د کلات خان د آزادۍ اعلان وکړ.
یو کال کلات مستقل پاته شو، په ۱۹۴۸ کې پرې پاکستان برید وکړ او کلات یې اشغال کړ، په زور یې په پاکستان ورګډ کړ.
د کلات د خان کشر ورور شهزاده عبدالکریم غره ته لاړو او وسله واله مبارز یې پیل کړه.
دا د پاکستان په ضد د بلوڅو وړومبی وسله وال پاڅون و.
له ۲۰۰۶ پیل شوی وسله وال پاڅون په تیرو ۷۷ کلونو کې پنځم وسله وال پاڅون دی، خو اوس په یوه میاشت کې د یوه بل سره ډیر نزدې او پرله پسې په تیرو ۷۷ کلونو کې تر ټولو ستر ولسي پاڅون او وسله وال پاڅونونه د دې خبرې ثبوت دي چې د بلوڅو ملي غورځنګ یو نوی قوت موندلی دی.
بلوچستان د جغرافیاپه لحاظ تر ټولو غټ ایالت دی، چې د پاکستان د ټولې جغرافیا ۴۴ فیصده ساحه تشکیلوي، خو نفوس یې د شلو میلیونو نه لږ څه کم دی.
په دې کې تر نیمايي شاوخوا پښتانه دي. په دې خبره پوهیدل لازم دي چې پښتانه په خپله تاریخي خاوره اوسیږي، خو په ۱۹۶۹ کې پاکستان کلات او د پښتنو سیمه په یوه ایالت کې ګډ کړل او په کوټه کې څو لکه هزاره ګان هم ژوند کوي.
بلوچستان د طبیعي وسایلو له اړخه ډیر غني دی، چې د نفتو، ګاز، سرو زرو او نورو اومو موادو غټې زیرمې لري.
د بحر هند په غاړه پروت بلوچستان ۸۰۰ کیلومیتره سمندري ساحل لري. د پاکستان ټول سمندري ساحل ۱۰۵۰ کیلومیتره اوږد دی.
بلوڅ ملی ګرایان وايي،چې په ایران کې هم د بحر هند په غاړه زیاتره سیمه د بلوڅو ده. چابهار بندر د بلوڅو په سیمه کې دی، نو خلیج فارس باید خلیج بلوڅ وبلل شي.
بلوڅانو سره تر ټولو غټ تشویش دا دې چې د پاکستان حکومت د دوی طبعی منابع چور کوي او داسې پلان لري چې د اقتصادي پرمختګ د پلانونو تر پردې لاندې د نورو قومونو خلک د بلوڅو خاورې ته راولي او بلوڅ په خپله خاوره باندې په یوه اقلیت بدل کړي.
پاکستان د بلوڅو د بیا بیاغوښتنو باوجود دا تضمین نه دی ورکړی چې هغه به دا کار نه کوي.
د هند د بحر په غاړه پروت بلوچستان تل د جنوبي اسیا، غربي اسیا او مرکزي اسیا په منځ کې ستراتیجک اهمیت لري، خو د سیمې او نړۍ په نویو پرمختګونو کې د بلوچستان ستراتیجیک اهمیت لا پسې سیوا شوی دی.
د پاکستان او چین تر منځه د CPECپه نوم جوړیدونکې اقتصادی شاهراه د بلوچستان بندر ګاه ګوادر ته غځیږي، دغه شاهراه له یوې خوا چین ته د شرق میانه سره د تجارت لپاره د وصل کیدو لنډه لاره ورکوي، نو له بلې خوا د بحر هند په غاړه او خلیج فارس ته نزدې د ګوادر سترا تیجیکه بندرګاه د چین په اختیار کې ورکوي.
اوس چې د امریکا او چین تر منځه د نوي ساړه جنګ په نتیجه کې بحر هند د پوځيسیالیو په ساحه بدلیږي،نو د ګوادر بندر په لاس کې لرل د دواړو زبرځواکونو لپاره غټ اهمیت لري.
په بلوچستان کې سیاسياو وسله وال پاڅونونه هند ته موقع مساعدوي چې په کشمیر کې د پاکستان د لاسوهنو غچ په بلوچستان کې واخلي، خو بهرحال بلوڅ تر ټولو وړومبې د خپل ملي سرنوشت په ټاکلو کې زیاته دلچسپی لري.
د بلوچستان مسله د پاکستان د جنرالواکۍ د لاسه ورانه شوی ده چې د خبرو اترو له لارې د مسلې سیاسي حل ته د کیناستلو په ځاې په بلوچستان پوځي حل تحمیلوي .
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د تحریک طالبان پاکستان جوړښت او د داعش منځته راتلل
۲۰۱۴ کال د تحريک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) لپاره له جوړښتي پلوه يو ستونزمن کال و.په سوېلي وزیرستان کې د حکیم الله محسود تر وژل کېدو وروسته د دغې ډلې مشري د سوات فضل حیات کوله چې په ملا فضل الله مشهور و، وروسته له هغې چې د دغه تحریک مشري د لومړي ځل لپاره د محسود قبیلې له واکه ووتله، د محسود قبیلې سره تړلو سیمه ییزو طالبانو د محسود حلقې په نوم خپل عملیات د پاکستاني طالبانو تر چتر لاندې پیل کړل.
په قبایلي سیمو کې وزيرو تر دې مخکې په شمالي وزيرستان کې د حافظ ګل بهادر او په سوېلي وزيرستان کې د بهاول (په واڼه کې دځايي قوماندان ملا نذير ځای ناستي) تر قوماندې لاندې جلا جلا ډلګۍ جوړې کړې وې.په دره ادم خېلو کې د طارق اپريدي ډله د هغه له مرګه وروسته ډلې ډلې شوه او منګل باغ اپريدی له خپلې ډلې سره د ننګرهار په اچين کې راڅرګند شو، د دې تر څنګ عبدالولي چې د عمر خالد خراساني په نوم د مومندو اوسېدونکی و، د ٢٠١٤ کال په اګسټ کې یې له تحریک طالبان پاکستانلاره بېله کړه او لهجماعت الاحرار سره يو ځای شو.
د تحریک طالبان پاکستان نور رنګونه
د ټي ټي پي نوې جوړې شوې اډانې په لومړي فعالیت کې، د ۲۰۱۴ کال په سپتمبر کې یو بیان خپور کړ چې عمر خالد خراساني یې له احسان الله احسان سره یوځای له دندې ګوښه کړ.د پاکستاني طالبانو تحریک جګپوړي قوماندانان او تجربه لرونکي جنګیالي د دغه وضعیت په اړه ډیر اندېښمن وو.
د بيت الله محسود، حکيم الله محسود او ولي الرحمن محسود په څېر قوماندانانو له وژل کېدو وروسته د محسود له قبیلې پرته، د ټي ټي پي جنګیالیو تهله سوات څخه د بل چا مشري په بشپړه توګه ناشونې وه.نو په یوه نوي بدلون کې د اورکزیو د مموزیو سیمې حافظ سعید خان اورکزي هم له پاکستاني طالبانو څخه د جلا کېدو په لټه کې شو.
که څه هم هغه د ایډیالوژۍ له نظره سلفياو توندلاری و او ملا فضل الله ته نږدې کس و، خو د عمر، دیني زدهکړو او جګړې له لحاظه له ملا فضل الله څخه مخکې و.نوموړی په پاکستان کې د ځانمرګو بریدونو بنسټګر قاري حسین ته ډېر نږدې ګڼل کېده او له هغه یې په دې برخه کې نور تاکتیکونه هم زدهکړي وو.نوموړی د پاکستاني طالبانو د پخواني مشر حکيم الله محسود نږدې ملګری و، چې په سختو ورځو کې يې په مموزیو کې له حافظ سعيد خان سره وخت تېر کړ او هغه ښه ساتنه او پالنه هم کړې وه.حکيم الله محسود هم خپله دويمه مېرمن د حافظ سعيد خان له کلي مموزیو کړې وه.
د بيت الله محسود او ولي الرحمن محسود بر خلاف، قاري حسين او حکيم الله محسود، چې سوچه ديوبندي عقیده او فکر یې لرلو، د سلفي افکارو تر سخت اغېز لاندې وو.خو کله چې دغه دواړه له دې نړۍ ولاړل، حافظ سعید خان هم پرېکړه وکړه چې له پاکستاني طالبانو خپله لاره بېله کړي.دا داسې وخت و چې داعش ډله ورو ورو په راټوکېدو وه،او د دغې ډلې بېلابېل پلاوي افغانستان ته په سفرونو بوخت وو. د داعش لومړی هدف د پاکستاني طالبانو له سلفي قومندانانو سره لیدل وو.
د افغانستان په ختیځ کې د داعش راټوکېدل
په دې لړ کې حافظ سعید خان اورکزي له داعش سره د یو ځای کېدو ژمنه وکړه او د حکومت تر واک لاندې قبایلي سیمو له پخوانیو جنګیالیو او د خیبرپښتونخوا سیمه ییزو قومندانانو سره یې په اچین کې د داعش د هغه وخت مشر ابوبکر البغدادي سره بیعت وکړ. او د داعش بیرغ یې په لومړي ځل په افغانستان کې لوړ کړ. په دې توګه، داعش په رسمي ډول په افغانستان کې له پاکستاني طالبانو وزیږیدو.
خو ایا دا هر څه په دې ډول ترسره شول؟ د ۲۰۱۴ کال د اکتوبر پر ۱۰مه د پاکستاني طالبانو پخواني ویاند شاهد الله شاهد یوه ویډیو خپره کړه چې له خلیفه ابوبکر البغدادي سره یې بیعت په کې کړی و. د دې تر څنګ د خیبرپښتونخوا د هنګو ولسوالۍ مفتي حسن سواتي او خالد منصور هم د پاکستاني طالبانوڅنګ پریښود او له داعش سره یې بیعت وکړ.
له پښتونخوا څخه سوریې ته د وسله والو استول
تر دومره لوی ادلون بدلون وروسته د دوی لویه او اوږده کیسه تر دې ځایه ورسېده، چې هغه هم په ایډیالوژۍ پورې اړه لري او د هغې اغېزې نن ورځ په افغان طالبانو او پاکستاني طالبانو پورې اړه لري.
په دې کیسه کې د حافظ سعید خان لومړۍ بڼه هغه وخت داسې وه چې داعش ډله پخپله اوسنۍ بڼه نه وه رامنځتهشوې.د کیسې لړ له هغې ځای راوتړل شو، چې القاعده ډلې له پاکستانه غوښتي وو چې د سوریې د ولسمشر بشارالاسد پر ضد جګړې ته له دغه هیواده جنګیالي ور واستوي.
په دې لړ کې د حقاني شبکې د میرانشاه شورا غړي عزیزالله حقاني او د پاکستاني طالبانو حافظ سعید خان د ۲۰۱۲ کال د جولای په ۱۴مه خپل جنګیالي د القاعدې په غوښتنه سوریې ته واستول.هلته، په سوریه کې د دوی اړیکې له جهادي ډلو سره نږدې او مستقیمې وې. په هغو کسانو کې چې سوریې ته تللي وو، د افغانستان د کونړ ولایت یو جهادي کس شیخ محسن سلفي هم و.
عبدالرحیم مسلم دوست چیرې او څنګه له سلفي عقېدې اغېزمن شو؟
عبدالرحيم مسلم دوست په ننګرهار کې يو بل سلفي جهادي و. چې د سپټمبر د یوولسمې له پېښې وروسته نوموړی ونیول شو او په ګوانتانامو زندان کې بندي شو.عبدالرحیم مسلم دوست د افغانستان د جهاد پر مهال د پاکستان له لومړنیو سلفي مجاهدینو څخه و.
مسلم دوست په اصل کې د شیخ جمیل الرحمان نږدې ملګری و. شیخ جمیل الرحمان هغه سړی و چې نه یوازې یې پر افغان مجاهدینو د کفر فتوا لګوله، بلکې د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ دحزب اسلامي پر ضد یې هم په ځلونو جګړه کړې ده.
د ګوانتانامو بل بندي عبدالرووف خادم چې د هلمند اوسېدونکى دى، چې پخوا د افغان طالبانو د کوټې د شورا غړى و، د افغان طالبانو د سرچينو په وينا، د بند پر مهال له سلفي عقيدې اغېزمن شوى و، نو د ده لپاره ناشوني وه چې د ديوبندي عقېدې پيروي وکړي. د همدې دلیل له مخې عبدالرووف له مسلم دوست سره هم اړیکه ونیوله.
د تېر په څېر یو ځل بیا د دغو کسانو په ذهن کې د سلفي جهادي مذهبي ګوند فکر پیدا شو او په دې توګه عبدالرحیم مسلم دوست په ۲۰۱۴ کال کې په ښکاره د تحریک خلافت خراسان په نوم ډله جوړه کړه.
د پېښور د طالبانو د شورا غړی فاروق صافی هم ورسره ملګری شو. هغه په ۲۰۱۳کې د طالبانو لخوا د هغه د سلفي عقیدې له امله له ډلې څخه وشړل شو.
په لوګر کې د افغانستان خلافت تحریک رامنځته کېدل
خو څو اوونۍ وروسته د دغې ډلې له غړو سره د اختلافاتو له امله هغه له نصرالله پوپلزي، عبدالرووف خادم او په لوګر کې د سلفي طالبانو له پخواني قوماندان سعد اماراتي سره یو ځای د افغانستان د خلافت تحریک په نوم یو نوی خوځښت پیل کړ. د دوی په وینا، پاکستاني سلفي جهادي قوماندانان او جنګیالي (د تحریک طالبان پاکستان، لشکر طیبه، جماعت الدعوه او لشکر جهنګوي جنګیالیو په ګډون) یو ځل بیا د ۲۰۱۴ کال د اګسټ په ۱۴مه د پاکستان د خلافت تحریک جوړ کړ.
ډیری پاکستاني طالبان او قوماندانان چې د ملا فضل الله تر قوماندې لاندې جګړې ته چمتو نه وو افغانستان ته واوښتل. د تحریک طالبان پاکستان سلفي قوماندانان لکه د وزیرستان څخه عبدالبهار محسود، عبیدالله البشاوري، ابو سعد اورکزی، حافظ دولت خان، مفتي حسن سواتی، فتح ګل زمان، خالد منصور، شاهدالله شاهد او عمر منصور له وزیرستان، د تحریک طالبان پاکستان سلفي جهادي قوماندانانو سربیره د عمر منصور په څېرکسان هم موجود وو.
د «خلافت»کلمه په ۲۰۱۴ کې خورا زیاته اورېدل کېده، ان ابو حفص البلوچي د «بلوچستان خلافت غورځنګ»
په نوم خپله ډله جوړه کړه.
د ۲۰۱۴ کال د اګسټ په لومړیو کې، په افغانستان کې د «جنود خراسان» او «احرار الهند» په نوم وړو وړو ډلو د افغانستان په کونړ ولایت کې د پاکستاني طالبانو له جنګیالیو، ان عبدالولي چې په عمر خراساني هم مشهور و، اړېکې لرلې. خو د ۲۰۱۴ کال د اګسټ په میاشت کې، هغه په جلا توګه، د دغې ډلې نوم جماعت الاحرار ته بدل کړ، او فضل الله د پاکستاني طالبانو له تحریک څخه د وتلو یو بیان خپور کړ.د ۲۰۱۴ کال په اکتوبر میاشت کې عمر خالد خراساني د «خلافت جوړولو» په نوم خپله مجله هم خپره کړه. هغه مهال د جماعت الاحرار د مشر په توګه د مولانا قاسم نوم هم راڅرګند شو، خو وروسته بېرته لرې شو.
په بغلان کې د داعش د مشر ابوبکر البغدادي استازی
د افغانستان د بغلان ولایت اوسیدونکي قاري ولي الرحمان دغه حالت په پرلهپسې ډول څارلی و. لکه څنګه چې پورته یادونه وشوه، له ۲۰۱۲ راهیسې، جهادي جنګیالي له افغانستان او پاکستان څخه سوریې ته تګ راتګ لاره.په ورته وخت کې قاري ولي الرحمان له الشیشاني او ابوبکر البغدادي سره اړیکې درلودې او د ۲۰۱۴ کال په اپریل میاشت کې الشیشاني قاري ولي الرحمان ته د افغانستان د چارو د پرمخ بیولو دنده وسپارله.
د ۲۰۱۴ کال په جون کې کله چې ابوبکر البغدادي د خلافت اعلان وکړ، له هغه سره د قاري ولي الرحمان اړیکې هم ګړندۍ شوې. د ۲۰۱۴ په اګسټ کې، هغه له نږدې سلفي جهادي قوماندانانو سره ولیدل.ان د حقاني شبکې د میرانشاه شورا مشر عزیزالله حقاني هم د هغه اطاعت کاوه.
همدا عزیزالله حقاني و چې په حقاني شبکه کې په پاتې کیدو سره یې له داعش سره خپلې اړیکې ټینګې کړې. قاري ولي الرحمان د ۲۰۱۵ کال تر جون پورې په افغانستان کې د ابوبکر البغدادي د ځانګړي استازي په توګه دنده ترسره کوله. همدا ډول د ۲۰۱۴ کال د اکتوبر په ۱۰مه د حافظ سعید خان اورکزي په ګډون د پاکستاني طالبانو د څو قوماندانانو د بیعت کولو یوه ویډیو خپره شوه چې د خراسان د خلافت تحریک له بېلابېلو برخو سره یوځای کیږي. او د افغانستان د خلافت تحریک او پاکستان خلافت تحریک سره یو ځای کیږي.
بیا د ۲۰۱۵ کال د جنورۍ په ۲۶ د داعش اصلي ویاند ابو محمد العدناني د خراسان ولایت په نوم د عراق او شام «سوریې»اسلامي دولت «داعش»ډله اعلان کړه. نو دغه ډول داعش ډله له تحریک طالبان پاکستان څخه وزږیده، لکه د افغانستان د پخواني جهاد په څېر چې له مجاهدينو وروسته طالبان پيدا شول.
په داعش کې دننه د پاکستاني طالبانو د ایډیالوژۍ اغېزې
د ۱۹۸۰یمې لسیزې په وروستیو کې دېته ورته حالت و. روسان له افغانستانه ووتل. د اسلامي حزب جهادي قوماندان شیخ جمیل الرحمان چې په ۱۹۸۶ کال کې یې د جماعت الدعوه و القران په نوم جلا ډله جوړه کړه. د ده باور دا و، چې د روسانو له وتلو وروسته په افغانستان کې د اسلامي حکومت د جوړېدو لپاره فضا برابره شوې او باید د سلفي عقېدې پر بنسټ اسلامي حکومت جوړ شي.خو لکه څنګه چې څرګنده ده، ډیری افغانان د دیوبند حنفي عقیده لري، نو ډیرو جهادي ډلو له دغه نظر سره مخالفت پیل کړ.
د دې بنسټیزې مفکورې د پر ځای ساتلو لپاره عربي هیوادونو هم خپلې بسپنې د شیخ جمیل الرحمان لوري ته استولې. چې دغه کار د حزب اسلامي مشر هغه ته په غوسه کړ.خو د روسانو له وتلو وروسته دغه پوښتنه راپورته شوه چې افغانستان باید څنګه اداره شي؟ بیا په ۱۹۹۰ کال کې شیخ جمیل الرحمان په کونړ ولایت کې د اسلامي امارت په نوم سلفي حکومت رامنځته کړ.دغه نوی ګوند د حزب اسلامي له خوا مات شو. شیخ جمیل الرحمان په باجوړ کې پناه واخیسته خو هلته د ژوند کړۍ پرې راتنګه شوه او د ۱۹۹۱ کال په اګسټ کې ووژل شو.
د پاکستاني طالبانو او پاکستان تر منځ د سولې خبرو بهیر
کله چې طالبان د ۲۰۲۱ کال د اګسټ په ۱۵مه په افغانستان کې واک ته ورسېدل، هماغو پخوانیو تجربو ته په کتو سره یې د سلفي فعالیت، په ځانګړې توګه د داعش د فعالیت ډګر نور هم تنګ کړ.اند سولې د خبرو پر مهال یې په افغانستان کې مېشت پاکستاني طالبان محدود کړل. د پاکستاني طالبانو قوماندانان چې په سلفي عقیدو او خراساني لښکر، پر هند د برید او په نړۍوال خلافت یې عقیده لرله، د پاکستان له حکومت سره د خلافت تر جوړیدو پورې یې هر ډول تړون رد کړ.
ویل کېږي چې له پاکستان سره تړون به له هغو کسانو سره خیانت وي چې په دغې لاره کې یې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. د دې عقېدې پلويان په مومندو ولسوالۍ عبدالولي چې په عمر خالد مشهور و او فقير محمد د باجوړ له ولسوالۍ څخه وو.د دوی د رضا کولو لپاره په خیبرپښتونخوا کې د پنج پیري عقېدې یو عالم مولانا طیب کابل ته واستول شو، خو هغه هم د هغوی د رضایت په ترلاسه کولو کې پاتې راغی.
اوسنی حالت
دا هغه مهم ټکی دی چې د تحریک طالبان پاکستان ځینې کړۍ په دې باور دي چې له افغانستانه د امریکا او د هغې د ملګرو له وتلو وروسته نور د امریکا ضد جهاد نه دی پاتې، نو باید په سیاسي توګه د شریعت د پلي کولو هڅې وشي. دا هغه کسان دي چې ډیری یې د حنفي عقیدې پالوونکي دي.
په داسې حال کې چې د ډیورنډ بلې غاړې ته ځینې داسې جنګیالي او قوماندانان شته چې په ډیموکراسۍ باور نه لري او په دې باور دي چې د خراسان لښکر تر جوړېدو، پر هند تر برید او د خلافت تر حاکمیدو پورې جهاد فرض عین دی.دوی په پولو باور نه لري، چې د دوی دغه عقیده واکمنو افغان طالبانو ته لوی سرخوږی ګرځېدلی دی.
داسې بریښي چې د دوی نړۍوال پروګرام نورو ته په زړه پورې دی. په افغانستان کې بیلابیلې مهمې سرچینې په دې باور دي چې پخوا داسې فکر کېده چې د پاکستاني طالبانو جهادي سلفیان به له داعش سره یوځای شي.خو اوس داسې ښکاري چې داعش له پاکستاني طالبانو سره یوځای کیږي.د دې اصلي لامل د داعش پر وړاندې د افغان طالبانو روان عملیات دي. پاکستاني طالبانو ته پناه ور وړل دوی ته لنډمهاله سوکالي او ارامتیا ورکوي، که نه دوی دا مهال لوی او اصلي هدف (د پاکستان فتح) ګڼي او دغه هدف په کلکه څاري.
زموږ د تاریخي غمیزې یوه کوشنۍ بېلګه همدا ده، چې هم په پردیو غوسه یو او هم په ځان. خو تاوان تر هر بل چا ځانونو ته ډېر اړوو.
یوه پایله يې دا وه، چې همدا څو ورځې مخکې د جرمنانو د صبر کاسه ډکه شوه. ۲۸ افغانان یې چې ګواکې مجرمان وو، په الوتکه کې کېنول او مخامخ يې په کابل کې کوز کړل. دا نور هېوادونه هم بحث کوي، چې جرمني ته ورته اقدام وکړي.
پوهېږم، چې د دې کرښو په لوستو به ګڼ افغانان استدلال کوي، چې جرمي او جنايي پېښې هرځای او د هر چا تر منځ پېښیږي او په دې کې افغانان استثنا نه دي.
بل استدلال به دا وي، چې افغانان په اوږمهالي کړکېچ کې زېږېدلي او رالوی شوي دي، د دوی روزنه تاوتریخجنه ده او ګواکې په تاوتریخجنو ولسونو کې دا پېښې کېدوني دي.
بل ډول استدلال هم کیږي: زموږ حکومتونه ملامت وو، د سمې روزنې لپارهیې هڅه نه کوله...
ځینې به خبره سیاسي کوي، چې دا د پلانیانو یا بستانیانو له لاسه.
خو دا یو استدلال هم موږ له هغې ملامتۍ ایستلای نه شي، چې باید په خپل حال مو فکرکولو ته مجبور کړي او د ټولیزې اصلاح لپاره ګډه ټولیزه حللاره و هڅه وپلټو. د هغه او دغه په ملامتولو او ښکنځلو هېڅ ستونزه حل کېدلای نهشي، بلکې لا پسې ژوره و پېچلې کیږي.
ټولنه له انسانانو رغېدلې، انسانان په کورنیو کې رالوییږي. کورنۍ – په تېره بیا په ختیزو ټولنو کې – د روزنې لومړنۍ زانګو ده. د ملي هویت او پېژاند زیانمنولو په وړاندې زموږ کورنۍ، زموږ ټولنیز ژوند چاپېریال او زموږ واکمنۍ ټول مسئولیت لري.
هغه میندې و پلرونه، چې خپلې ګاڼې، زمکې و کورونه پلوري، پور و وام کوي او د خپلې ډوډۍ پیسې بسپنه کوي، چې یو زوی بهر ته ولیږي. هم یې په وطن کې له بدو پېښو خوندي کړي، هم یې راتلونکې ورروښانه کړي او هم په دې تمه وي، چې هلته به کار وکړي او دوی ته به څه ګټه وټه ولېږي، خو همدا زامن دلته له مستۍ یا ناپوهۍ چړې واروي او د ځانونو، خپلو هېوادوالو یا کوربنو وینې بهوي. کاشکې میندو او پلرونو پرځان د دومره سختیو د زغملو ترڅنګ خپل زلمکیان سم روزلي هم وای او د ترخې خدای پامانۍ پرمهال یې دا هم ورته ویلي وای، چې جګړې مه کوئ، د خپلو کورنیو، وطن او ملت نوم مهبدوئ.
د پاریس پر سړکونو د بدرنګه شخړې بدمعاشان یا د جرمني په واده کې سره لاس په ګریوان خپلواند خپلو دغو لنډغریو لپاره دلایل نه لري. که تاسو یې وپوښتئ، چې ولې؟ باور لرم چې ځواب درته ویلای نه شي.موږ به یې په نورو د ملامتۍ وراچولو هڅې وکړو، دلایل به راپیدا کړو، خو ځانونه به قانع نهکړلای شو.
زه د جمهوریت په کلونو کې هم په اروپايي و امریکايي ښارونو کې ګرځېدلی یم، اوس هم ډېرو ښارونو ته ځم. د رېلګاډو په تمځایونو، بازارونو، پلورنځیو او عامه ځایونو کې ځينې ډلې ډلې افغان زلمیان ګورم، له ورایه له خپلو بدو جامو پېژندل کیږي. پړانګي (کوماندو) پتلنونه و جمپرونه، پرې رازوړنده لمنې، یا کمیس پرتوګ، د ځینو پکولونه پر سر، یا توني شوې ولول غوړې څڼې، د ځینو برګ خیرن دسمالونه په غاړو، پورته کش کړې پایڅې، پسقات کرمچونه یا قومانداني بوټونه، لینګي بربنډ او د جونګیو په شان کاواکه کاواک تلل، په لوړ غږ خبرې، چیغې، خنداګانې، لاس اچول... یعنې څه؟
له سختو لارو راتېریږي، هر یو یې ګڼې ترخې خاطرې لري، چې په لاره یې ملګري و عزیزان مړه شوي یا ورک دي، دلته یې د منلو یا قبولۍ کارونه ځنډیږي، کار موندلای نهشي، ژورخپګان سره لاس وګریوان دي... دا هرڅه د دوی مجبوریت ګڼلای شو. په دې ټولو کې پردي ملامت دي، خو د دا ډوله جامې اغوستل، بدمعاشي کول، نجونې ځورول او شخړې و چړې وارول دا د چا له لاسه؟ او په دې کې څوک ملامت دي؟
هېره دې نه وي، چې د بهرمېشتو افغانانو په اړه تصویر بیخي تکتور هم نهدی، په ګڼو ښارونو کې افغان ځوانان کارکوي، زیار باسي، زدکړې کوي، ځلیږي، بریاوې لري. ځينې افغانان لوی لوی کاروبارونه لري، په کوربنو هېوادونو کې لوړو دریځونو ته رسېدلي دي، ټولنیزې مرستې کوي، ځوانمرده انسانان هم په کې کم نه دی. د دوی په اړه هم خبرونه شته، خو ډېر نه خپریږي. له بده مرغه تل دا بد او بدناموونکي خبرونه دي، چې د سرې د اور په شان چټک خپریږي او بهرمېشتې افغان ټولنې ته حیثیتي زیان وراړوي.
عربان، تورکان، دافریقايي هېوادو کډوال، چینایان، هیندیان، د ختیزې اروپا له هېوادو راغلي او په روستیو کې یوکراینیان هم په لویدیزو هېوادونو کې کډوال دي، په دوی کې هم جرمونه پېښيږي، دوی هم بېازاره موسیچې نه دي، خو دوی له افغانانو سره دوه توپیرونه لري: لومړی توپیر یې دا دی، چې په دوی کې کاریګر، په سوداګرۍ بوخت او ګټندوی زیات دي او جرایم له مستۍ کوي، د دیپورت کېدو ویره هم ډېره نه لري، ځکه هېوادونه یې ودان او هوسا دي. دویم توپیر یې دا دی، چې په خپلو منځونو کې سخت سره متحد او متفق دي. د دوی ترمنځ خپلمنځي شخړې اول خو نه پېښيږي، که وي هم دومره شرموونکې نهدي لکه زموږ.
د دوی په شان موږ افغانان د مستۍ او بدمعاشي حق نه لرو، یو خو له یوه ډېر خوار، ویجاړ، جهل وجګړه ځپلي هېواده راغلي یو، بل په موږ هر یوه پورې د یوې کورنۍ ژوند او د امید سترګې ګنډلې دي. دا تظاهر هم ډېر کوو، چې ګواکې وطن مو راباندې ګران دی، مسلمانان یو او خپل ملي هویت ښه پالو، نو که د ځانونو او خپلو کورنیو پروا نه ساتو د افغان او افغانستان د ابرو او حیثیت فکر خو باید وکړو.
تاوان زموږ دی
اول باید دا ومنو، چې د دې کړنو تاوان زموږ دی.
حللارې
موږ نه ملي حکومت لرو، نه ملي بنسټونه چې زموږ له حقونو دفاع وکړي، له بدمرغیو مو بچ کړي او ښه مو وروزي.
مسوولیت د کورنیو او مخورو افغانانو دی.
ټول هغه پلرونه، میندې، خویندې و وروڼه و خپلوان چې بچي یې لویدیځ ته رالېږلي باید له دوی سره منظم اړیکي وساتي او که شوني وي هره ورځ یا په اونۍ کې څو ځلې له خپلو زلمکیو او ځوانانو سره خبرې وکړي. ویې پوښتي چې څه کوي؟ چېرته ځي؟ ولې ځي؟ له چا سره ګرځي؟ څه ستونزې لري؟ له څه ځوریږي؟ او څه پلانونه لري؟ ان چې ودې پوښتي: څه خوري؟ او څه ډول جامې اغوندي؟ څومره پیسې ګټي او څنګه یې لګوي؟
بهر میشتي افغان بنسټونه (ټولنې، فرهنګي و دیني بنیادونه)دې د امکان تر بریده له زلمیانو سره اړیکي ساتي او هڅه دې کوي چې واړه اختلافونه او دوښمنۍ په دودیزو لاروچارو ورحل کړي، چې لویې شخړې ورڅخه جوړې نهشي.
ملي غونډې او فرهنګي پروګرامونه ورته جوړ کړي او هلته له فرهنګي ابزارو کار واخلي او هویتي و ناموسي سرې کرښې ورپهګوته کړي.
بهرمیشتي مخور افغانان، پوهان او ټولنیز شخصیتونه باید په دې اړه جدي بحثونه راپیل کړي، چې د داسې بدو پېښو ریښې او عوامل وپېژندل شي او د مخنیوي لارې چارې یې وموندل شي. همدا مخور شخصیتونه او ټولنې ښايی له کوربنو دولتونو اوبنسټونو سره د منظمو اړیکو او بحثونو په راپیلولو سره د هغوی مرسته وغواړي او د دغو ځوانانو د ستونزو په حل کې مشوره ورکړي.
هغه افغانې و نړیوالې رسنۍ چې غږ یې تر دغو ځوانانو رسیږي، ښايي په دې اړه ځانګړې خپرونې ولري او دغه ځوانان له قوانینو او هغو حقوقي وضعیتونو څخه خبر کړي، چې د داسې تخطیو د تکرار له امله ورسره مخامخ کیږي.
په یوټیوب، ټیک ټاکونو، فیسبوک، اېکس اونورو ټولنیزو جالپاڼو کې بوخت افغانان چې ډېر کتونکي، اورېدونکي او لوستونکي لري، هم په دې برخه کې اغېزناکه ونډه لرلای شي.
د دې ربړې مخنیوی زموږ ټولو ګډ مسئولیت دی. افغانان متل کوي، چې: « غریب خدای کړې، خیرن چا کړې؟»
موږ به جهلوجنګ ځپلي یو، خو که خپل ملي هویت او حیثیت په لوی لاس ویجاړوو او زیان وراړوو، په دې کې هیڅوک ملامت نه دي.
بل منطق یې دا دی، چې د افغانستان د کړکېچ لاملونه پردي دي، خو د رغون، ژغورنې او بدلون مسئولیت مو یوازې خپل دی، دا ویجاړې بل څوک راجوړولای نهشي.
یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.