د دوحې له تړونه د خلیلزاد دفاع: دغه تړون د افغانانو تر منځ د تاریخي خبرو اترو لامل شو

هغه وویل، خلیلزاد «له طالبانو سره خبرې اترې وکړې او افغان حکومت یې څنډې پرېښود.»

مک‌کال سي بي ایس نیوز ته وویل: «دا د دوی پر مخ یوه څپېړه وه او د دوی په مورال یې منفي اغېز وکړ.»

د ولسي جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې مشر زیاته کړه چې له افغانستانه د امریکايي پوځیانو وتل د امریکا لپاره منفي او نړۍوالې پایلې لرلې.

هغه وویل: «د افغانستان له سقوط دوه میاشتې وروسته پوتین پر اوکراین یرغل وکړ، شي او پوتین په بیجینګ کې یو ناوړه اتحاد جوړ کړی چې اوس هم ارام سمندر ته ګواښ دی.»

د روسيې ولسمشر پوتين د غوايي په مياشت کې چين ته سفر وکړ او له شي جين پينګ سره يې له ليدنې وروسته وويل چې دغه سفر د دواړو هېوادونو ترمنځ ستراتيژيکې همکارۍ پياوړې کړې دي.

مک‌کال په هغه مرکه کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوه وویل چې طالبانو د بګرام له زندانه د داعش خراسان زرګونه غړي خوشې کړي دي.

امریکا او اروپا د داعش په ځانګړې توګه د خراسان څانګه د دغو هېوادونو او نړۍ امنیت ته ستر ګواښ ګڼي.

مک‌کال دا خبره رد کړه چې ګواکې له افغانستانه د امریکا د وتلو په اړه د ده څېړنې سیاسي دي او ویې ویل چې د ولسمشرۍ له ټاکنو وروسته به دغه موضوع وڅاري.

مک‌کال وویل، بایډن او ټرمپ دواړو له افغانستانه د وتلو پلان درلود، خو د ټرمپ وتل مشروط وو، او بایډن پرته له دې چې د افغانستان وضعیت و ارزوي، امریکايي ځواکونه و ایستل.

ټاکل شوې د ولسي جرګې د بهرنیو اړیکو کمیټه د دوشنبې په ورځ له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو په اړه خپل راپور خپور کړي.

د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د یکشنبې په ورځ د کانګرس د بهرنیو اړیکو کمیټې هغه ادعاوې رد کړې چې له افغانستانه د وتلو په اړه یې په خپل نوي راپور کې ویلي چې د امریکا پوځ په ښکاره له طالبانو سره په وتلو او د سولې په خبرو اترو کې ونډه نه لرله.

خلیلزاد ویلي، په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو عمومي قوماندان جنرال سکاټ مېلر د دوحې په خبرو کې په بشپړه توګه ګډون درلود او د هغه استازي هم په کې شامل وو.

خلیلزاد په ایکس کې لیکلي: «د ګډو ځواکونو مشر جنرال مارک میلي استازي په دې خبرو کې برخه اخیستې وه او جنرال میلي شخصاً دوه ځلې له طالبانو سره په دوحه کې وکتل. زموږ د جګپوړو پوځي چارواکو له بشپړ پوهېدو او زموږ د مشرانو په پرېکړو کې د هغوی له ګډون پرته په هېڅ پوځي مسله کې هېڅ هوکړه نه ده شوې.»

د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د ۲۰۲۰ کال د فبرورۍ په ۲۹ په دوحه کې له طالبانو سره د سولې تړون لاسلیک کړ. دغه تړون له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو او د امریکايي ځواکونو او طالبانو ترمنځ د اوربند لپاره مهالوېش وټاکه. خو طالبانو له افغان ځواکونو سره جګړې ته دوام ورکړی.

د دوحې د سولې تړون یوه برخه د افغانانو تر منځ د سولې خبرې وې، خو سمې پایلې ته ونه رسیدې او طالبان د کابل له سقوط وروسته د هغه وخت ولسمشر اشرف غني له تګ وروسته کابل ته ننوتل.

هغه د یکشنبې په ورځ د ایران د بهرنیو چارو له نوي وزیر عباس عراقچي څخه وغوښتل چې یو ځل بیا د هلمند سیند د حقابې موضوع وڅاري.

مالکي ایسنا خبری اژانس ته وویل: «د ایران او سیستان و بلوچستان ولایت ته د هلمند د اوبو د حق ورکولو په هکله د طالبانو ادعاوې حقیقت نه لری. ځکه په اصل کې په دې برخه کې کوم ګام نه دی اخیستل شوی.»

هغه، چې په کابل کې د ایران پخوانی سفیر و، وړاندې وايي: «طالبانو موږ ته سېلاب په حقابه راشمېرلی، خو دا اوبه سېلاب و، نه حقابه. دا موضوع ان هغو کسانو هم نه ده منلې چې د طالبانو له دریځونو یې دفاع کوله.»

د ایران پارلمان د ملی امنیت او بهرنی سیاست د کمیسیون دغه غړي څرګنده کړه: «د ایران بهرنیو چارو پخوانی وزیر امیر عبداللهیان هم اعتراف کړی و چې ایران ته ننوتونکي اوبه د اوبو حق نه دی او سیلاب دی. دا خبره د هغه وخت وزیر هم منلې وه.»

خو د هغه په ​​وينا، له دې سره سره ځينو ادعا وکړه، چې دا اوبه د حقابې دي، نو له همدې امله موږ اوس هم له ستونزو او سيمه کې د اوبو له سخت کموالي سره مخ ده.

تر دې مخکې د طالبانو د اوبو او برېښنا وزیر ویلي وو چې دوی د ایران د حقابې یوه لویه برخه ورکړې ده.

ایراني چارواکو تل د هېواد په ختیځ کې د اوبو د کموالي په اړه اندېښنه ښودلې او د افغانستان پر واکمنو چارواکو یې تور لګولی چې د ایران د اوبو حق ته درناوی نه کوي.

د کډوالۍ نړۍوال سازمان د یکشنبې په ورځ (د وږي ۱۸ مه) په يوه نشر شوي راپور کې ویلي، پاکستان ته افغانانو د تګ له اصلي لاملونه د خپلو کورنیو له غړو سره لیدنه او زده کړو ته د لاسرسي حق دی.

په راپور کې راغلي، چې ایران ته د افغانانو د تګ کچه د تېرو اوونیو په پرتله ۳۴ سلنه زیاته شوې ده.

دغه سازمان ویلي، چې په دې موده کې ایران ته د افغانانو د تګ د زیاتوالي لامل د «اربعين زیارت» ته سفر دی.

د کډوالۍ د نړۍوال سازمان په راپور کې دا هم ویل شوي، چې له افغانستان څخه د وتلو او دغه هېواد ته د ستنېدو په بهیر کې د تېرو اونیو په پرتله ۱۴ سلنه زیاتوالی راغلی دی.

د دغه راپور له مخې؛ د روان کال له پیله تر اوسه ۱۶ زره ۲۵۷ تنه نور له ترکیې څخه افغانستان ته راستانه شوي دي.

دغه سازمان وايي، چې له ترکيې څخه د راستنېدونکو له جملې ۹۸ سلنه نارينه او دوه سلنه نور يې ښځې دي.

په راپور کې ویل شوي، چې دغه کسان زیاتره یې د کار موندلو لپاره ترکیې ته تللي وو، چې د دغه هېواد د پولیسو د ځورونې، د کاري فرصتونو د نشتوالي او د ترکیې د امنيتي ځواکونو له خوا د نیول کېدو او زنداني کېدو له امله بېرته هېواد ته راستانه شوي دي.

دغه سازمان په دې وروستیو کې ویلي، چې د زمري د ۲۸ مې څخه د وږي تر ۳ نېټې پورې څه باندې ۷۲ زره کسان له افغانستانه وتلي دي.

د خوړو نړۍوال پروګرام په خپل اېکس کې لیکلي، چې په افغانستان کې ښځې تر ټولو لږ خواړه ترلاسه کوي او د بشري مرستو په کمېدو سره خوړو ته د ښځو لاسرسی نور هم بدتر شوی دی.
ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې ډېری ښځې مجبوره شوې دي، چې خپل ماشومان سوال کولو ته واستوي او د دوی یوازیني خواړه هغه څه دي، چې ماشومان یې تر لاسه کوي.
دغه سازمان په افغانستان کې اقلیمي ناورین ته هم په اشارې سره ویلي دي، چې په وروستیو میاشتو کې زرګونه کسان د سېلابونو او واورو له امله په بېلابېلو سیمو کې مړه شوي دي.
د خوړو نړۍوال پروګرام زیاته کړې ده، چې ښځې د دې له امله چې ډېر په کور کې پاتې کیږي، له یادو پېښو څخه اغېزمنې کیږي.
د جورج ټاون د انسټیټیوټ او د اسلو د څېړنو د موسسې د شمېرو له مخې، چې د ۲۰۲۳ کال په وروستیو کې خپرې شوې، افغانستان د ۱۷۷ هېوادونو په منځ د ښځو د پرمختګ په برخه کې په وروستي ځای کې دی.

په افغانستان کې د طالبانو دویم ځل واکمنۍ په دغه هېواد کې لومړنیو حقونو ته د ښځو لاسرسی محدود کړ، د زده کړو او کار حق یې تر امر ثاني پورې وځنډول شو او د ښځو مخ او غږ عورت وګرځول شو.

د پاکستان د لومړي وزير مرستیال چې برېتانیا ته په یوه رسمي سفر تللی، د شنبې په ورځ (د وږي ۱۷ مه) په لندن کې په یوه خبري غونډه کې د عمران خان د حکومت پر سیاستونو او له افغان طالبانو سره پر اړیکو انتقاد وکړ او زياته یې کړه، چې وروستیو ناامنیو او په پاکستان کې د ترهګرۍ زیاتوالی د عمران خان او د هغه وخت د استخباراتو (ای ایس ای) د پرېکړو پایله ده.

نوموړي په ۱۴۰۰ کال د وږي په مياشت کې کابل ته د ای ایس ای د پخواني مشر جنرال فیض حمید سفر او له طالب چارواکو سره د هغه لیدنې ته په اشارې سره وویل: «دا امکان نه لري چې هغه دې د عمران خان له اجازې پرته کابل ته سفر کړی وي.»

په لومړیو ورځو کې چې طالبان د کابل پر ښار واکمن وو، جنرال فيض حميد کابل ته سفر وکړ او د افغانانانو د پراخو اعتراضونو سره مخ شو.

دا سفر پر داسې مهال وشو، چې په پنجشير کې لا هم د طالبانو او د مقاومت جبهې ترمنځ جګړه شروع وه.

د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال اسحاق ډار له زندانونو څخه د وسله والو د خوشي کولو په اړه د جنرال فیض حمید پرېکړه په ټول پاکستان کې د ترهګرۍ د خپرېدو لامل وګڼله او ویې ویل: «هغه کسان، چې په هغه وخت کې خوشې شوي وو په بلوچستان کې د ترهګرۍ اصلي طراحان وو.»

جنرال فیض حمید کابل ته د خپل سفر په ترڅ کې له طالب چارواکو سره وکتل او ځینو رسنیو هغه د «طالبانو د کابینې طرح» کوونکی بللی و.

د کابل په سرینا هوټل کې د چای له پیالې سره د هغه یو عکس د خبرونو سر ټکی شو، هغه د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې وویل: «هرڅه به سم شي.»

کابل ته د فیض حمید د سفر په ورځو کې په کابل، مزارشریف او نورو ښارونو کې د «مرګ پر پاکستان» په شعارونو سره لاریونونه وشول.

له دغه سفر شاوخوا درې کاله وروسته د زمري په ۲۲مه د پاکستان پوځ اعلان وکړ، چې د دغه هېواد د استخباراتو پخوانی مشر جنرال فیض حمید نیول شوی دی.

پوځ اعلان وکړ، چې هغه د «ټاپ سټي» د استوګنې پروژې د رسوایۍ په تړاو نیول شوی او د هغه د پوځي محکمې پروسه پیل شوې ده.

ویل کیږي، چې د عمران خان حکومت او په ځانګړې توګه جنرال فیض حمید له افغان طالبانو سره نږدې اړیکې درلودې؛ خو په دې وروستیو کې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ اړیکې خرابې شوې دي.

د پاکستان اوسني چارواکي ادعا کوي، چې په دغه هېواد کې خونړي بریدونه د پاکستان طالبانو تحریک له خوا د افغانستان څخه پلانيږي.