په غزه د اسراییل بریدونو یوه مور د هغې له درې ګونو نویو زېږېدلو لوڼو بېله کړې ده

تېره ورځ د ایران له ملاتړه برخمنې حوثې ډلې ویلي وو، چې د دوی له خوا پر اسراییل توغول شوی توغندی هایپرسونیک و.

د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو وویل، چې حوثي جنګیالي به د دغې برید له امله "درنه بیه" پرې کړي.

دغه ډله چې د شمالي یمن کنټرول په لاس کې لري، د یکشنبې په ورځ د لومړي ځل لپاره په دې وتوانېده چې د اسراییل د فولادي ګمبد په نوم ځواکمن هوايي دفاعي سیسټم په ماتولو سره مرکزي اسراییل په نښه کړي.

پزشکیان وویل: "د یو انسان لپاره دا یوه اونۍ وخت نیسي چې یمن ته سفر وکړي (له ایران څخه) دا توغندی څنګه هلته رسیدلی شي؟ موږ داسې توغندي نه لرو چې یمن ته یې ورکړو."

تېر کال ایران اعلان وکړ، چې په کور دننه یې د لومړي ځل لپاره هایپرسونیک بالیسټیک توغندي جوړ کړي دي.

د ایران دولتي رسنیو د دغو توغندیو انځورونه هم خپاره کړل چې "فتح" نومول شوی و.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ وروسته له هغه خوندي وبلل شو، چې د مخفي امنیتي خدماتو ادارې هغه څه شنډ کړل چې اف بي ای په دوه میاشتو کې د جمهوري ریاست لپاره د جمهوري غوښتونکي نوماند دویمه ښکاره د وژنې هڅه وبلله او یو وسله وال یې ونیوه چې د ټرمپ ګلف لوبې میدان ته یې ټوپک راوړی و.

د رسنیو مرکو او ټولنیزو رسنیو پوسټونو ښودلې چې راپور شوي شکمن ۵۸ کلن ریان روت د اوکراین سخت ملاتړی و، چې په اوکراین د روسیې د ۲۰۲۲ کال له برید وروسته یې هلته سفر کړی و.

اوکرایني چارواکو وویل، چې دوی له شکمن سره هېڅ تړاو نه لري او مسکو یې تورن کړ، چې د پروپاګندي اهدافو لپاره دغه موضوع ته پرداز ورکوي.

کرملین ویلي، چې د ټرمپ د وژنې هڅې او د کییف لپاره د متحده ایالاتو د ملاتړ تر منځ اړیکه شته او زیاته کړې یې ده، چې "له اور سره لوبې کول خپلې پایلې لري".

د ټرمپ د وژلو وروستۍ هڅه یوازې دوه میاشتې وروسته له هغې کیږي،‌ چې پر نوموړي په پېنسلوانیا ایالت کې د کمپاین د وینا پر مهال برید وشو او یو غوږ یې ټپي شو.

د دغې پېښې بریدګر د امنیتي ځواکونو په ځوابي ډزو کې وژل شوی و.

دواړه پیښې د ولسمشرۍ د نوماندانو د خوندي ساتلو ننګونې په ګوته کوي، چې په یو کمزوري کمپاین کې باید په داسې حال کې ترسره شي چې د نومبر د ۵ مې ټاکنو ته یوازې اووه اونۍ پاتې دي.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ ناوخته په ټولنیزو رسنیو کې د مخفي امنيتي خدماتو او پولیسو څخه د هغه د خوندي ساتلو لپاره مننه وکړه او ویې ویل: "زه غواړم ستاسو د اندېښنې او نیکو هیلو لپاره له هر چا څخه مننه وکړم، دا یقیناً یوه په زړه پوري ورځ وه!"

په ټاکنو کې د ټرمپ سیالې کاملا هریس پر اېکس وویل: "تاوتریخوالی په امریکا کې ځای نه لري."

ولسمشر جو بایډن خپل ټیم ​​ته لارښوونه کړې، چې ډاډ ترلاسه کړي چې مخفي امنیتي خدمات ټولې هغه سرچینې په واک کې ولري، چې دوی ورته د ټرمپ د خوندیتوب د ډاډمن کولو لپاره اړتیا لري.

روت چې د هاوایی ایالت اوسیدونکی دی، په متحده ایالاتو کې په پراخه کچه د دغه برید شکمن په توګه پېژندل شوی، که څه هم هغه د قانون پلي کونکو له خوا لا تورن شوی نه دی.

د یکشنبې په ورځ ناوخته مخفي امنیتي خدماتو او د کورني امنیت اجنټانو د شمالي کارولینا په ګرینسبورو کې یو کور تلاشي کړ، کوم چې یو ګاونډي رویټرز ته وویل، چې دغه کور د روت پورې اړه لري.

د اوکراین لپاره د روت د ملاتړ شواهد د یکشنبې د پېښې وروسته په چټکۍ سره راڅرګند شوي، چې کییف ته د هغه سفر او هلته د هغو هېوادونو د بېرغونو سره د نوموړي حضور ښيي، چې په اوکراین کې د رضاکارانو استازیتوب کوي.

په دغه پرېکړه لیک په بېلابېلو برخو کې د افغان ښځو وضعیت ته په اشارې شوي دي، دوی اندېښنه ښودلې ده؛ که د افغانستان روان وضعیت ته په وخت سره رسیدګي و نه شي هېواد به بې ثباتۍ ته ولاړ شي.
په پرېکړه لیک کې راغلي، چې د ښځو او نجونو پروړاندې د ښوونځيو او پوهنتونو د دروازو بندېدو ښوونې او روزنې ته لاسرسی محدود کړی دی.
له تېرو درېیو کلونو راهیسي چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي دي، افغان مېرمنې یې له ټولو حقونو په ځانګړې توګه له سیاسي او مدني مشارکت او همداراز له لوړو زده کړو منع کړي دي.
په افغانستان کې قومي او مذهبي تاوتریخوالي او همداراز په هېواد کې د نړۍوالو ترهګرو ځای پر ځای کېدل د افغان ښځو تر ټولو لویه اندېښنه ده.
دوی وایي، چې افغانستان په وروستیو کلونو کې د نړۍوالو ترهګرو په مرکز بدل شوی دی.
یادې مېرمنې په داسې حال کې په دې اړه اندېښنه څرګندوي، چې دوه ورځې وړاندې یو شمېر راپورونه خپاره شول، چې د اسامه بن لادن زوی حمزه بن لادن ژوندی دی او اوسمهال په افغانستان کې د القاعدې ډلې مشري کوي.
بلخوا پاکستان هم ادعا کوي، چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې تحریک طالبان پاکستان ته امن ځای ورکړی دی.
خو طالبانو بیا تل دا تورونه رد کړي دي.
د افغان ښځو د ناستې د پرېکړه لیک په یوه بله برخه کې راغلي، چې افغانستان اوسمهال له پراخ بشري ناورین سره مخ دی، چې تر ټولو لوی زیان په دې برخه کې ښځو ته رسېدلی دی.
د پرېکړه لیک له مخې، د بشري مرستو په وېشلو کې د ښځو د کار کولو مخنیوی هم ددې لامل شوی، څو مرستې په عادلانه توګه و نه وېشل شي.
د افغانستان د بشري وضعیت په اړه په داسې حال کې اندېښنه څرګندېږي، چې اوچا څو ورځې مخکې د یوه راپور په خپرولو سره وویل، چې په ۲۰۲۴ کال کې د افغانستان لپاره د ۲،۳ میلیارد ډالرو په ارزښت د بشري مرستو د بودیجې له کموالي سره مخ دي.
د اوچا په خبره، په افغانستان کې څه باندې ۲۳ میلیونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري، چې له یاد شمېر ۱۷ میلیونه کسان بیا د یاد سازمان په لومړیتوب کې دي.
په البانیا کې د افغان ښځو ګډونوالو همداراز په دې پرېکړه لیک کې ویلي، چې د ډیجیټلي زده کړو نیمګړتیا راتلونکې کاري فرصتونه محدود کړي او د ښځو لپاره د ډیجیټال د نړۍوال پرمختګ مخه نیسي.

د افغان ښځو په ناسته کې د مېرمنو هوکړې او غوښتنې

د غونډې ګډون کوونکو د افغانستان د راتلونکي لپاره د ښځو د سیاسي منشور پر جوړېدو هوکړه وکړه.
یادو مېرمنو همداراز له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د طالبانو حکومت په رسمیت و نه پېژني او د بشري حقونو د نقض په برخه کې یاده ډله ځواب ویلو ته مجبوره کړي.
د افغان ښځو د ناستې د ګډون کوونکو بله اساسي غوښتنه دا ده، چې د رهبرۍ په کچه په پرېکړو کې باید ورته ونډه ورکړل شي.
یادو مېرمنو د ښوونځیو او پوهنتونو د دروازو په خلاصېدو هم ټينګار کړی دی.
دغه درې ورځنۍ ناسته چې د افغان مېرمنو تر ټولو لویه ناسته ګڼل کېږي، د چهارشنبې په ورځ د البانیا په پلازمینې تېرانا ښار کې ترسره شوه.
د دغې ناستې لپاره له ۱۳۰ زیاتې مېرمنې راټولې شوې وې، چې په کې تر ۱۲۰ ډېرې یې افغان مېرمنې وې.
په دغې ناسته کې ځینو بهرنیو چارواکو هم ګډون کړی، چې له ډلې یې د افغانستان د ښځو، نجونو او بشري حقونو لپاره د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري، د البانیا د بهرنیو چارو وزیرې اېګلي حسني او ځینو نورو اروپايي ډیپلوماټانو هم ګډون کړی دی.
دغه غونډه د ښځو پر وړاندې د طالبانو د ځپونکو فرمانونو د غندنې او لغوه کېدو په اړه جوړه شوې ده.

د رسنیو د راپورونو له مخې په دې سره چین کې د خرو غوښتنه زیاته شوې او په پاکستان کې د خرو بیه لوړه شوې ده.

د پاکستاني رسنیو د راپور له مخې د دغه هیواد په ستر ښار كراچۍ كې د یوه خره بیه درې لکو کلدارو ته پورته شوې چې هلته یې د خرو د ګاډیو چلوونکي اندېښمن کړي دي.

دغه رسنۍ وايي، په چین کې د درملو او د ښځو د ښکلا په کریمو کې د خرو له پوستکي ګټه اخیستل کیږي، چې په دې سره له پاکستانه چین ته د خرو سوداګري ډیره شوې ده.

د سرچينو د معلوماتو له مخې د کراچۍ په لياري سيمه کې د خرو په اوونیز بازار کې ځايي پيرودونکي ډير کم ليدل کيږي چې لامل يې د خرو د بیو لوړوالی دی.

د پلورونکو په خبره یې، په چین کې د خرو غوښتنه دا مهال په بې ساري ډول زیاته شوې، نو ځکه یې بیې لوړې شوې،

یو شمېر پاکستاني رسنیو د ۱۴۰۳ غبرگولي۲۲ ویلي و، چې د ۲۰۲۳ کال د سروې له مخې په پاکستان کې د یوه کال په لړ کې د خرو شمېر زیات شوی دی.

د هغې اقتصادي سروې له مخې، چې په دغه هېواد کې ترسره شوې، په یوه کال کې د خرو په شمېر کې یو لک زیاتوالی راغلی دی.

تر دې مخکې رویټرز په یوه څېړنیز راپور کې لیکلي وو، چې د خرو د پوستکي څخه اخېستل شوي کلاجن چې دودیز درمل ترې جوړیږي او په چین کې یې غوښتنهډېره شوې، په افریقا کې هم د خرو د لویې وژنې لامل شوی دی.

دغه څېړنیز راپور کې د چین د دولتي رسنیو په حواله لیکلي و، چې د خره د پوستکي د هر ۵۰۰ ګرامو بیه ۴۲۰ ډالرو ته رسېدلې ده.

کلاجن د یو پروټین نوم دی، چې د بېلابېلو موجوداتو غمبرو کې پېدا کیږي.

کلاجن د مخ او بدن د ښکلا او ځوان ساتلو اړینه سرچینه ده.

چین د خره د پوستکي کلاجن څخه یو ډول دودیز درمل جوړوي چې د 'ای جیایو' په نوم یادیږي.

ملالې یوسفزۍ په خپله ایکس پاڼه په یوه پیغام کې له افغان ښځو سره پیوستون او خواخوږي څرګنده کړه.

طالبانو درې کاله وړاندې لومړی له شپږم ټولګي پورې د نجونو ښوونځي او بیا یې د ښځو پر مخ پوهنتونونه وتړل.

ښځې یې په دولتي او خصوصي ادارو کې له کار کولو منعه کړې دي. او د طالبانو امربالمعروف قانون پر ښځو د پخوانیو بندیزونو سربېره اوس د هغوی غږ هم «عورت» بللی.

ملالې یوسفزۍ تازه په ویډیویي پیغام له افغانو نجونو او ښځو خپل ملاتړ بیا تازه کړی.

هغې وويل: «دا سخته ده چې باور وکړو، درې کاله تېر شوي چې طالبانو ښوونځي ته د نجونو تګ منعه کړی او له هغه وروسته یې ښځې له لوړو زده‌کړو هم راګرځولې، د طالبانو دغه کار د دوی د ظالمانه او بدمرغه کړنو یوه برخه ده چې د کار، زده‌کړو او ټولنیز ژوند کې د ښځو او نجونو د ګډون مخه نیسي.»

یوسفزۍ افغانو ښځو او نجونو ته په پیغام کې وویل، «تاسو د طالبانو پر وړاندې د مقاومت اصلي ځواک یاست. تاسو مه ناهیلې کیږئ. ستاسو ملیونونه خویندې اوس هم د زده‌کړو په لټه کې دي، ان که تاسو له ښوونځي څخه بې برخې شوي یاست.»

یوسفزۍ وړاندې وویل: «تاسو د ګرځنده تلیفونونو، تلویزیون او راډیو له لارې په کور کې د زده‌کړو لپاره نوې لارې ومومئ. ستاسو ځواک او زړورتیا هغه څه دي چې ما هڅوي او هیله منه مې ساتي.»

پر طالبانو د نجونو د ښوونځیو او پوهنتونونو د تړلو له امله په کور دننه او بهر پراخې نیوکې کیږي او په دوی په ځلونو غږ شوی چې نجونو او ښځو ته د زده‌کړو او کار اجازه ورکړي خو طالبانو یې په ځواب کې ویلي چې دا موضوع د افغانستان کورنۍ ده، ښوونځیو او پوهنتونونو ته د نجونو د بېرته ستنېدو شرایط لا هم برابر نه دي.