د پاکستان او سويلي افريقا ښځينه کرېکټ لوبډلو ترمنځ د دريو شل اوره لوبلړۍ په لومړۍ سیالۍ کې پاکستان په لسو منډو ماتې وخوړه. د دواړو لوبډلو ترمنځ به د لوبلړۍ دويمه سیالي سبا په ملتان کې تر سره شي.
د دوی په لومړۍ سيالۍ کې پرون سويلي افريقا لومړۍ توپوهنه وکړه او د ۴ لوبغاړو په سوځېدو یې ۱۳۲ منډې جوړي کړې.
پاکستان بیا د پنځو لوبغاړو په سوځېدو ۱۲۲ منډې وکړې او د لسو منډو په توپير يې ماتې وخوړه.
پاکستان د کرېکټ د دغې لوبلړۍ کوربه دی.
وړاندي د پاکستان ښځينه کرېکټ لوبډلې په خپل کور کې د پنځو شل اوره او د ۳ يو ورځنيو لوبو په دواړه لوبلړیو کې له ويسټ انډيز ماتې خوړلې وه.
د طالبانو کډوالو وزارت د دغې ډلې تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې تېره ورځ دوشنبه د (وږي۲۶مه) له ایران او پاکستانه ۲۹۱ د افغان کډوالو کورنۍ راستنې کړل شوې. وزارت وايي، دغه کورنۍ د هرات، نیمروز، کندهار او ننګرهار ولایتونو له لارو په جبري ډول راستنې شوې.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس نن سې شنبه د (وږي ۲۷مه) په ایکس پاڼه د دغې ډلې د کډوالو وزارت له قوله ویلي، چې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د اېستلو په لړ کې د دوشنبې په ورځ د (وږي ۲۶مه) له دواړو ګانډیو هیوادونو څخه دغه ۲۹۱ کورنۍ په جبري ډول را ایستل شوې دي.
خبر زیاتوي چې، ۴۰ کورنۍ د ننګرهار ولایت د تورخم، ۲۳ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک، ۱۰۴ کورنۍ د نیمروز ولایت د ورېښمو پله او ۱۲۴ کورنۍ د هرات ولایت د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې کړل شوې.
باختر اژانس لیکلي، چې له تازه راستنو شویو یو شمېر کډوالو سره د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له لوري مرستې هم شوې او یو شمېر یې خپلو اصلي سیمو ته لېږدولي.
خو په دغه خبر کې د نړۍوالو سازمانونو له لوري له دغو کډوالو سره د مرستې یادونه نه ده شوې.
له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په داسې حال کې دوام لري، چې لا هم هره ورځ لسګونه افغانان پر ناقانونه لارو دغو هېوادونه ته ور اوړي.
د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران حکومت هغه افغانان له دغه هیواده باسي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري.
د راپورونو له مخې، د ایران حکومت په تېره یوه اوونۍ کې د ایران په سیستان او بلوچستان کې (۱۴۹۴) افغانان نیولي دي.
په دې وروستیو په ایران کې پر افغان کډوالو د فشارونو په لړ کې ایرانیانو پر افغان کډوالو د وچې ډوډی پر پلور هم بندیز لګولی.
د ۲۰۲۳ په اګست کې حنان البیوک د لوړ خطر زیږون لپاره له غزې څخه د اسراییل اشغال شوي بیت المقدس ته سفر وکړ. د هغې درې اولادونه، چې له وخت مخکې زېږېدلي او لږ وزن لري، صحتمنده دي؛ خو مور یې اړ شوې وه چې د زیږون څخه لږ وروسته خپل بچي پریږدي.
نوموړې په دې نه پوهیږي، چې کله به وکولی شي چې بېرته هغوی په غیږ کې ونیسي.
د فلسطینیانو پر تګ راتګ باندې د اسراییل بندیزونه په دې معنا دي، چې ۲۶ کلنه البیوک باید د قانون د سرغړونې له وېرې غزې ته ستنه شوی وی، په داسې حال کې چې د هغې ماشومان لا هم تر جدي څارنې لاندې وو.
کله چې دغه ماشومان غزې ته د تګ لپاره چمتو شوي وو، جګړه پیل شوې وه او هغوی بند پاتې شول، د ویډیويي تماسونو له لارې یې خپلو بچو سره اړیکه ساتل یوازینۍ لار وه.
د هغې لوڼې نجوا، نور او نجمه د المقاصد په روغتون کې تر څارنې لاندې دي، چې پر دېوالونو رنګارنګ نقاشۍ دي او د هغوی لپاره د لوبو بېلابېل وسایل په نظر کې نیول شوي دي.
دا وضعیت په غزه کې د ماشومانو لپاره شونی نه دی، ځکه چې هغوی د اکټوبر په اوومه د حماس له خوا په اسراییل له برید راهیسې د اسراییل ځواکونو له خوا کلابند شوی او د بمونو سخت ګوزارونه پرې کیږي.
د مارچ په میاشت کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ادارې وویل، چې د غزې په جګړه کې له ۱۳ زرو څخه ډېر ماشومان وژل شوي او زیاته یې کړه، چې ډېری ماشومان د سختې خوارځواکۍ سره مخ دي او "حتا د ژړلو توان نه لري."
په روغتون کې د نوي زیږون د جدي پاملرنې مشر ډاکټر حاتم خامش وویل، درې ګوني نجونې په نورمال ډول وده کوي.
هغه وویل: "نجونې ښه ذهني وده کوي، د دوی تنفس هم ښه دی. یوازینی شی چې موږ غمجن کوي، دا دی چې دوی له خپلې مور څخه لرې دي."
ډاکټران او نرسان د واټس اپ له لارې د حنان سره اړیکه نیسي؛ خو دا کار په داسې حال کې شونی دی چې دغه کورنۍ په غزه کې انټرنټ ته لاسرسی ولري.
د جګړې له امله مخابراتي شبکې خرابې شوي دي.
دغه جګړه پر اسراییل د حماس له برید وروسته پیل شوه.
په دغه برید کې ۱۲۰۰ کسان ووژل شول او ۲۵۰ نور د حماس له خوا یرغمل شول.
د دغه برید په ځواب کې د اسراییل ورستیو پوځي عملیاتو له ۴۱ زره ۲۰۶ څخه زیات فلسطینیان وژلي، ۹۵ زره ۳۳۷ تنه یې ټپیان کړي او د غزې ډېری برخې یې ویجاړې کړې دي.
د نړۍوالو په منځګړیتوب د اوربند خبرو اترو د پرمختګ هڅو لا کومه پایله نه ده ورکړې.
په ورته وخت کې د المقاصد روغتون کارکونکي چې کله ماشومانې د ویډیو له طریفه له مور سره غږوي د "مور"، "مور" کلیمې تکراروي ترڅو نجونې وهڅوي، چې په تلیفون کې د خپلې مور کوچني عکس ته پام وکړي.
د ترکیې د ټي ار ټي ورلډ ټلویزیون د راپور له مخې؛ د پاکستاني طالبانو د تحریک غړي په خپل منځ کې د مکالمې او بریدونو د پلانونو لپاره له پب جي ګیم څخه استفاده کوي.
راپور زیاتوي، چې دوی له هوا په پراشوټ کې ځانونه غورځوي، ام – ۴۱۶ ټوپکونه کاروي، لاسي بمونه او د مرمۍ ضد واسکټونه راټولوي او بیا ښوونځيو یل زندانونو ته ځي ترڅو خپل مخالفین ووژني، دا ټولې چارې په سمبولیکه بڼه کارول کیږي.
په راپور کې راغلي، چې ټي ټي پي دا هر څه په پب جي ګیم کې کوي، په پاکستان کې بیا د دغه تحریک غړي ریښتیني بریدونه پلانوي.
د پاکستان په خیبرپښتونخوا ایالت کې چې له افغانستان سره د ډېورنډ کرښه لري پولیس وايي، د تحریک طالبان پاکستان ډلې سره تړلي پنځه ترهګر یې نیولي چې دپب جي ګیم پر مټ چې په موبایل کې د یو اپ په توګه کارول کیږي کې یې د یو بل سره د خبرو کولو لپاره پیغامونه استولي.
د سوات د پولیسو افسر زاهد الله ټي ار ټي ورلډ ته وویل: "دا لومړی ځل و، چې ما داسې څه ولیدل.عموماً دا وسله وال واټس اپ کاروي؛ خو دغو وسله والو د پیغامونو د تبادلې لپاره نورې لارې موندلې دي."
په دغو پنځو وسله والو چې عمرونه یې د ۱۸ او ۲۰ کلونو ترمنځ دي، د اګسټ په ۲۸ مه د سوات په ناکراره سیمه کې د پولیسو په یو مرکز د برید تور دی.
په دغه برید کې یو پولیس وژل شوی و.
پولیسو د دوی د تعقیب لپاره امنیتي کمرې کارولې دي.
زاهد الله وايي: "زه د پب جي په اړه ډېر نه پوهیږم ځکه چې زه دغه لوبې نه کوم. خو ظاهراً، دا د ماشومانو په منځ کې مشهور دی او دوی کولی شي د چیټ ګروپونه جوړ کړي او هلته له یو بل سره خبرې وکړي."
ټي ټي پي له کلونو راهیسې په پاکستان کې د خونړيو بریدونو تر شا ده. که څه همدغه ډله له افغان طالبانو څخه جلا ده؛ خو اسلام اباد په کابل تور لګوي چې دیادو جنګیالیو ته پناه ورکوي چې په منظمه توګه ډېورنډ کرښې څخه تیریږي.
افغان طالبان بیا دغه تورونه ردوي.
د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو انسټیټیوټ وايي، چې په ۲۰۲۳ کال کې په خیبرپښتونخوا کې په شاوخوا ۴۲۳ بریدونو کې د امنیتي سرتېرو او ملکي وګړو په ګډون له ۶۰۰ ډېر کسان وژل شوي.
د جون په میاشت کې پاکستان د اورپکو ضد عملیاتو اعلان وکړ، چې د غرنۍ سرحدي سیمو څخه وسله پاک کړي.
د روان کال په مارچ میاشت کې د افغانستان په سویل ختیځ پکتیکا او خوست ولایتونو کې د پاکستاني ځواکونو له خوا د هوايي بریدونو له امله له افغان طالبانو سره ترینګلتیا زیاته شوې ده.
امنیتي چارواکي وايي، چې د ټي ټي پي ډلې تعقیبول ستونزمن کار دی؛ ځکه چې دوی کولی شي په اسانۍ سره له ډېورنډ کرښې تېر شي.
ټیکنالوژي دوی ته اجازه ورکړې، چې خپل حرکتونه همغږي او پټ کړي.
د سوات د پولیسو افسر زاهد الله وايي، چې ټېلېګرام د اورپکو د خبرو لپاره تر ټولو غوره لار ده.
هغه وايي: "وروسته له هغه چې یو شکمن ونیول شو موږ ولیدل چې دوی څنګه پب جي کاروي او موږ له هغه څخه وغوښتل چې ټلیفون ته لاسرسی ولري او موږ ته وښيي چې دا هر څه څنګه ترسره کوي."
پاکستان لکه د نورو حکومتونو په څېر هڅه کوي چې د ټولنیزو شبکو شرکتونه لکه؛ فیسبوک قانع کړي، چې د خپلو کارونکو په اړه معلومات له دوی سره شریک کړي؛ ځکه چې دغه ډلې د ملي امنیت څخه په سرغړونې تورنې دي.
په البانیا کې د افغان مېرمنو له درې ورځینۍ ناستې وروسته د غونډې ګډونوالو په یوې پرېکړه لیک کې د افغانستان د ښځو وضعیت ته په اشارې سره ویلي، چې له سیاسي مشارکت څخه د افغان ښځو اېستل سیاسي او مدني بې باوري رامنځته کړې ده.
په دغه پرېکړه لیک په بېلابېلو برخو کې د افغان ښځو وضعیت ته په اشارې شوي دي، دوی اندېښنه ښودلې ده؛ که د افغانستان روان وضعیت ته په وخت سره رسیدګي و نه شي هېواد به بې ثباتۍ ته ولاړ شي.
په پرېکړه لیک کې راغلي، چې د ښځو او نجونو پروړاندې د ښوونځيو او پوهنتونو د دروازو بندېدو ښوونې او روزنې ته لاسرسی محدود کړی دی.
له تېرو درېیو کلونو راهیسي چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي دي، افغان مېرمنې یې له ټولو حقونو په ځانګړې توګه له سیاسي او مدني مشارکت او همداراز له لوړو زده کړو منع کړي دي.
په افغانستان کې قومي او مذهبي تاوتریخوالي او همداراز په هېواد کې د نړۍوالو ترهګرو ځای پر ځای کېدل د افغان ښځو تر ټولو لویه اندېښنه ده.
دوی وایي، چې افغانستان په وروستیو کلونو کې د نړۍوالو ترهګرو په مرکز بدل شوی دی.
یادې مېرمنې په داسې حال کې په دې اړه اندېښنه څرګندوي، چې دوه ورځې وړاندې یو شمېر راپورونه خپاره شول، چې د اسامه بن لادن زوی حمزه بن لادن ژوندی دی او اوسمهال په افغانستان کې د القاعدې ډلې مشري کوي.
بلخوا پاکستان هم ادعا کوي، چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې تحریک طالبان پاکستان ته امن ځای ورکړی دی.
خو طالبانو بیا تل دا تورونه رد کړي دي.
د افغان ښځو د ناستې د پرېکړه لیک په یوه بله برخه کې راغلي، چې افغانستان اوسمهال له پراخ بشري ناورین سره مخ دی، چې تر ټولو لوی زیان په دې برخه کې ښځو ته رسېدلی دی.
د پرېکړه لیک له مخې، د بشري مرستو په وېشلو کې د ښځو د کار کولو مخنیوی هم ددې لامل شوی، څو مرستې په عادلانه توګه و نه وېشل شي.
د افغانستان د بشري وضعیت په اړه په داسې حال کې اندېښنه څرګندېږي، چې اوچا څو ورځې مخکې د یوه راپور په خپرولو سره وویل، چې په ۲۰۲۴ کال کې د افغانستان لپاره د ۲،۳ میلیارد ډالرو په ارزښت د بشري مرستو د بودیجې له کموالي سره مخ دي.
د اوچا په خبره، په افغانستان کې څه باندې ۲۳ میلیونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري، چې له یاد شمېر ۱۷ میلیونه کسان بیا د یاد سازمان په لومړیتوب کې دي.
په البانیا کې د افغان ښځو ګډونوالو همداراز په دې پرېکړه لیک کې ویلي، چې د ډیجیټلي زده کړو نیمګړتیا راتلونکې کاري فرصتونه محدود کړي او د ښځو لپاره د ډیجیټال د نړۍوال پرمختګ مخه نیسي.
د افغان ښځو په ناسته کې د مېرمنو هوکړې او غوښتنې
د غونډې ګډون کوونکو د افغانستان د راتلونکي لپاره د ښځو د سیاسي منشور پر جوړېدو هوکړه وکړه.
یادو مېرمنو همداراز له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې د طالبانو حکومت په رسمیت و نه پېژني او د بشري حقونو د نقض په برخه کې یاده ډله ځواب ویلو ته مجبوره کړي.
د افغان ښځو د ناستې د ګډون کوونکو بله اساسي غوښتنه دا ده، چې د رهبرۍ په کچه په پرېکړو کې باید ورته ونډه ورکړل شي.
یادو مېرمنو د ښوونځیو او پوهنتونو د دروازو په خلاصېدو هم ټينګار کړی دی.
دغه درې ورځنۍ ناسته چې د افغان مېرمنو تر ټولو لویه ناسته ګڼل کېږي، د چهارشنبې په ورځ د البانیا په پلازمینې تېرانا ښار کې ترسره شوه.
د دغې ناستې لپاره له ۱۳۰ زیاتې مېرمنې راټولې شوې وې، چې په کې تر ۱۲۰ ډېرې یې افغان مېرمنې وې.
په دغې ناسته کې ځینو بهرنیو چارواکو هم ګډون کړی، چې له ډلې یې د افغانستان د ښځو، نجونو او بشري حقونو لپاره د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري، د البانیا د بهرنیو چارو وزیرې اېګلي حسني او ځینو نورو اروپايي ډیپلوماټانو هم ګډون کړی دی.
دغه غونډه د ښځو پر وړاندې د طالبانو د ځپونکو فرمانونو د غندنې او لغوه کېدو په اړه جوړه شوې ده.
پاکستاني رسنۍ وايي، په دغه هیواد کې دا مهال د یوه خره بیه له زرو ډالرو لوړه شوې او دا مهال چین ته د پاکستان د خرو لېږدول زیات شوي. ويل کیږي، په چین کې د خرو له پوستکي څخه د درملو په جوړولو کې کار اخیستل کیږي او چین یې له پاکستانه پیري.
د رسنیو د راپورونو له مخې په دې سره چین کې د خرو غوښتنه زیاته شوې او په پاکستان کې د خرو بیه لوړه شوې ده.
د پاکستاني رسنیو د راپور له مخې د دغه هیواد په ستر ښار كراچۍ كې د یوه خره بیه درې لکو کلدارو ته پورته شوې چې هلته یې د خرو د ګاډیو چلوونکي اندېښمن کړي دي.
دغه رسنۍ وايي، په چین کې د درملو او د ښځو د ښکلا په کریمو کې د خرو له پوستکي ګټه اخیستل کیږي، چې په دې سره له پاکستانه چین ته د خرو سوداګري ډیره شوې ده.
د سرچينو د معلوماتو له مخې د کراچۍ په لياري سيمه کې د خرو په اوونیز بازار کې ځايي پيرودونکي ډير کم ليدل کيږي چې لامل يې د خرو د بیو لوړوالی دی.
د پلورونکو په خبره یې، په چین کې د خرو غوښتنه دا مهال په بې ساري ډول زیاته شوې، نو ځکه یې بیې لوړې شوې،
یو شمېر پاکستاني رسنیو د ۱۴۰۳ غبرگولي۲۲ ویلي و، چې د ۲۰۲۳ کال د سروې له مخې په پاکستان کې د یوه کال په لړ کې د خرو شمېر زیات شوی دی.
د هغې اقتصادي سروې له مخې، چې په دغه هېواد کې ترسره شوې، په یوه کال کې د خرو په شمېر کې یو لک زیاتوالی راغلی دی.
تر دې مخکې رویټرز په یوه څېړنیز راپور کې لیکلي وو، چې د خرو د پوستکي څخه اخېستل شوي کلاجن چې دودیز درمل ترې جوړیږي او په چین کې یې غوښتنهډېره شوې، په افریقا کې هم د خرو د لویې وژنې لامل شوی دی.
دغه څېړنیز راپور کې د چین د دولتي رسنیو په حواله لیکلي و، چې د خره د پوستکي د هر ۵۰۰ ګرامو بیه ۴۲۰ ډالرو ته رسېدلې ده.
کلاجن د یو پروټین نوم دی، چې د بېلابېلو موجوداتو غمبرو کې پېدا کیږي.
کلاجن د مخ او بدن د ښکلا او ځوان ساتلو اړینه سرچینه ده.
چین د خره د پوستکي کلاجن څخه یو ډول دودیز درمل جوړوي چې د 'ای جیایو' په نوم یادیږي.