د احمدشاه ابدالي لومړۍ درجه کرېکټ سيالیو اوله لوبه کې ماهيپر ستورو هندوکش ته ماتې ورکړه

ښاغلی شولتز دې سرمشریزه کې د ګډون لپاره استانا ته تللی چې پکې د منځنۍ اسیا پنځه هېوادونه ګډون لري او له دوی ترکمنستان، ازبکستان او تاجکستان له افغانستان سره پوله لري.

د جرمني خبري اژانس یا ډي پي اې د راپور له مخې، ښاغلی شولتز د دې غوښتنې په ځواب کې د افغانستان په هکله څرګندونو کې محتاط و او په دغه هېواد کې یې د طالبانو له خوا پر ښځو پراخو بندیزونو ته اشاره وکړه.

هغه زیاته کړه. په افغانستان کې چې څه پېښېږي د زغملو نه دي. دا هم موږ ته روښانه ده چې په دغه هېواد کې حکومت مشروعیت یا رواتوب نه لري او په افغانستان کې اوس ډېری پرمختیاوې ډېرې مایوسوونکې دي.

جرمن خبري اژانس د منځنۍ اسیا هېوادونو د هغو مشرانو یادونه نه ده کړې چې له ښاغلي شولتز یې له طالبانو سره د اړیکو عادي کولو غوښتنه یې کړې ده.

خو باختر خبري اژانس وايي، په دغه غوڼډه کې د ترکمنستان ولسمشر له افغانستان سره د نړیوالې همکارۍ او مرستې پر اړتیا ټینګار وکړ.

د طالبانو بیا واکمنېدو سره د منځنۍ اسیا هېوادونو کې ترکمنستان او ازبکستان له طالبانو سره نږدې اړیکي لري او قزاقستان هم دې وروستیو کې دا ډله د ترهګرو له نوملړ اېستلې ده.

ترکمنستان روانه اونۍ له طالبانو سره د ټاپي پروژې د پیل پرانیسته وکړه او همدارنګه ازبکستان هم تېرو اونیو کې خپل سرحدي ښار ترمذ کې له افغانستان سره ګډ بازار پرانیست.

ازبکستان وړمه ورځ له برلین سره هم دغه هېواد ته د مسلکي کارګرو د لېږلو او په بدل کې له دغه هېواد د اېستل کېدونکو افغان کډوالو د منلو هوکړه کړې ده.

جرمني د طالبانو لومړنۍ واکمنۍ کې د دې توندلارې ډلې د سیاست سخت مخالف و او د امریکا په مشرۍ یې د دې ډلې د ځپلو لپاره نږدې شل کاله په افغانستان کې سرتېري درلودل.

خو اوس داسې راپورونه هم شته چې جرمن چارواکي په خپل هېواد کې له افغان ډيپلوماټانو له طالبانو سره تعامل غواړي.

د طالبانو اقتصاد وزارت تېره ورځ ناوخته د (وږي ۲۷مه) په ایکس پاڼه لیکلي، چې د دغې ډلې د اقتصاد وزیر قاري دین محمد حنیف په کابل کې د اذربایجان له سفیر الهام محمدوف سره د افغانستان او اذربایجان تر منځ د ټرانزیټي، سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د پراختیا په تړاو خبرې کړې.
د دغه وزارت له لوري په خپرو شویو معلوماتو کې راغلي چې، دواړو لوریو د افغانستان او اذربایجان ترمنځ ډیپلوماټیکې اړیکې د دواړو هېوادونو د اقتصادي ودې او سوداګریزو همکاریو د پراختیا په برخه کې مهمې بللې او په بېلابېلو برخو کې یې پر ګډو همکاریو ټینګار کړی.
د طالبانو د رییس الوزرا د اقتصادي مرستیال دفتر د ۱۴۰۳ کال د وږی۱۳مه ويلي و، چې د اذربايجان د لومړي وزير مرستيال له ملابرادر سره په ليدنه کې د لاجورد لارې د فعالولو ژمنه کړې ده.

له دغه دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې ويل شوي و، چې دغه ليدنه د ازبکستان د ترمز نړۍوال سوداګريز مرکز د پرانيستنې مراسمو په څنډه کې شوې.

طالبانو په وروستیو کې د ایران په ګډون له ازبکستان سره د سوداګریزو راکړو ورکړو د زیاتېدو خبر ورکړی او ویلي یې دي، چې په دې سره به د افغانستان سوداګریزې اړیکې د سیمې هېوادونو سره لا پراخې او اقتصاد محوره شي.

هغه وايي، افغانې ښځې په کور دننه او بهر د طالبانو د ۹۰مې لسیزې د توندو تګلارو په وړاندې له خپلو حقونو د دفاع په برخه کې په یووالي مبارزه کوي، چې نه یوازې د افغانستان بلکې د ټولو لپاره پیغام ورکونکې دي.
د روانې اوونۍ په سر کې په البانیا کې افغان مېرمنو له درې ورځینۍ ناستې وروسته د غونډې ګډونوالو په یوې پرېکړه لیک کې د افغانستان د ښځو وضعیت ته په اشارې سره وویل، چې له سیاسي مشارکت څخه د افغانو ښځو اېستلو سیاسي او مدني بې باوري رامنځته کړې ده. رینا امیري وړاندې وايي، دغه خوځښت چې ګڼې مشرانې لري، د یوه متحد افغانستان د ملاتړ لپاره چې د افغانانو حقونو ته په کې درناوی کیږي مبارزه کوي.
په البانیا کې د افغانو ښځو د وروستۍ ناستې ګډونوالو د افغانو ښځو وضعیت ته په اشارې اندېښنه ښودلې؛ او خبرداری یې ورکړی چې، که د افغانستان روان وضعیت ته په وخت سره رسېدنه و نه شي هېواد به د بې ثباتۍ په لوري ولاړ شي.

له تېرو درېیو کلونو راهیسي چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي دي، افغانې مېرمنې او نجونې یې له ټولو حقونو په ځانګړې توګه له سیاسي او مدني مشارکت، ازادۍ، کار، لوړو زده‌کړو او ښوونځیو راګرځولې دي.

د افغانو ښځو په برخه کې د امریکا ځانګړې استازې رینا امیري نن چهارشنبه د (وږي ۲۸مه) په ایکس پاڼه وړاندې لیکلي چې د افغانو ښځو د حقونو دغه فعالانې به کله هم تسلیم نه شي، او د دوی په ملاتړ به په هره پلازمېنه کې د افغانو ښځو او نجونو له حقونو دفاع ته دوام ورکړي.
په البانیا کې د افغانو ښځو فعالانو د ناستې ځینې نورې اندېښنې دا وې چې واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د ښوونځيو او پوهنتونونو د دروازو تړلو ښوونې او روزنې ته لاسرسی کم کړی. او په افغانستان کې د بېلابېلو نړۍوالو ترهګرو سازمانونو شته والي، قومي او مذهبي تاوتریخوالی افغانستان د یوې بلې تیارې په لوري بیايي.
د افغان ښځو د ناستې د پرېکړه لیک په یوه بله برخه کې راغلي، چې افغانستان دا مهال له پراخ بشري ناورین سره مخ دی، چې تر ټولو لوی زیان په دې برخه کې ښځو ته رسېدلی دی.

د هغه پرېکړه لیک له مخې، د بشري مرستو په وېش کې د ښځو د کار کولو مخنیوی هم د دې لامل شوی، چې مرستې په عادلانه توګه و نه وېشل شي.

دغه مرکز وایي، چې د بلخ لپاره د طالبانو والي محمد یوسف وفا ویلي، چې له دې وروسته ګډ بازار ته د تجارانو په خوښه د دوی توکي پرته له دوا پاشۍ ( پوموګیشن ) څخه صادریږي.

همدا راز، بلخ ولایت کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې رییس اسد الله اسدي وایي، د حیرتان سوداګريز بندر له لارې صادرات مخ په زياتېدو دي.

اوسمهال له افغانستان څخه اوزبکستان ته د تازه او وچې مېوې سربېره زعفران، شیرین بویه او د بخار دیګونه هم صادرېږي.

نوموړي دا بهېر د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د لا پرمختګ لپاره اغیزناک بللی دی.

دغه مرکز زیاتوي، چې د کچالو صادرونکي یو شمېر سوداګر خوښ دي، چې تولیدات یې پرته له پوموګیشن صادریږي.

خو بل خوا د سرپل او شمالي ولایاتو یو شمېر بزګرو افغانستان انترنشنل ته د ځانګړو ویډیوګانو په لېږلو سره ویلي، چې د سرحدي لارو د تړلو له لامله یې مېوې او فصلونه په پټیو او باغونو کې له خوسا کېدو سره مخ دي.

په دايکنډي کې د طالبانو د امنيه قوماندانۍ وياند غلام علي جاوېد د سې شنبې په ورځ (د وږي ۲۷ مه) رسنیو ته وويل، چې په دې پلاوي کې د طالبانو د کورنيو چارو وزارت د پاليسۍ مرستيال مخدوم عبدالحق، د ښار جوړونې وزارت معين مدار علي بامياني، د شيعه ګانو عمومي استازی سيد صوفي ګرديزي، د هزاره مشرانو د دفتر مشر شريفي بلخابي، د کورنیو چارو وزارت د عامه اړیکو رییس رحمت الله کاکازاده او د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع شامل دي.

په دایکنډي کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند وايي، دغه پلاوي د دایکنډي په لاره کې د ۱۴ هزاره ملکي وګړو وژنه یو «ستر او غیر انساني جنایت» وباله او د دغې پېښې له ژوندي پاتې شویو کسانو سره یې ژمنه وکړه، چې د پېښې عاملین به تر نيولو وروسته د قانون منګولو ته وسپاري.

د طالبانو پلاوی په داسې حال کې د خواخوږۍ لپاره دايکنډي ته تللی، چې د پنجشنبې په ورځ (دوږي ۲۲مه) د غور ولايت د سنګ تخت او بند دایکنډي ولسوالیو ترمنځ د قرودال په کلي کې په یوه خونړي برید کې ۱۴ هزاره وګړي ووژل شول او څلور نور ټپیان شول.

داعش د پنجشنبې په ماښام د دغه برید پړه پر غاړه واخیسته او ویې ویل، چې د دغه برید هدف شیعه ګان وو.

دغې ډلې تایید کړې، چې پر ملکي وګړو یې ډزې کړې دي.

طالبانو یوه ورځ وروسته دایکنډي په لاره د هزاره ملکي وګړو وژنه وغندله.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد پر خپله اېکس پاڼه لیکي، چې دا ډله به هڅه وکړي چې د «پېښې عاملین» تر پېژندولو وروسته د قانون منګولو ته وسپاري.