ملګري ملتونه: اسراییل په غزه کې د ماشومانو د حقونو له نړۍوال تړون څخه سرغړونه کړې ده

سیمه ییزو چارواکو ویلي، چې ملکي زېربناوې هم زیانمنې شوي او د انرژۍ نړۍوالې ادارې په دې ژمي کې په اوکراین کې د برېښنا د کمښت خبرداری ورکړی.

د اوکراین هوايي ځواک ویلي، چې د روسیې له خوا په دغه برید کې کارول شوې ټولې ۴۲ بې پیلوټه الوتکې او یو توغندی یې نسکور کړی دی.

سیمه ییز څارنوالانو وویل، چې د چهارشنبې ماښام د کراسنوپیلیا سیمې ته نږدې په دغه برید کې درې کسان وژل شوي دي.

بل خوا د پنجشنبې په ورځ په یو بل روسي برید کې دوه کسان وژل شوي او یو روغتیايي مرکز زیانمن شوی دی.

د اوکراین د انرژۍ وزارت ویلي، چې په لسو سیمو کې د برېښنا کمښت رامنځته شوی او د انرژۍ نړۍوالې ادارې په یو راپور کې ویلي، چې د ژمي په سختو میاشتو کې د اوکراین د برېښنا کمښت ښايي ډېر لوړ شي او شته برېښنا به د خلکو د اړتیا وړ درېیمه برخه برېښنا پوره کړي.

اروپايي ټولنې هم په دې اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې په لیتوانیا کې د تېلو د برېښنا د یوې فابریکې فعالیت دروي، تر څو په اوکراین کې دا ډول یوه فابریکه جوړه کړي او بل دا چې اوکراین ته به د برېښنا صادرات هم زیات شي.

په اوکراین کې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د څارنې ماموریت ویلي، چې د انرژۍ پر شبکې د روسیې بریدونه، د اوبو رسولو، فاضله موادو د تخلیې، د ګرمو اوبو د برابرولو، عامې روغتیا، پوهنې او په ټولیزه توګه اقتصاد ته پراخ خطرونه پېښوي.

د دغه ماموریت په اعلامیه کې راغلي: "د دې باور لپاره معقول دلیلونه شته چې د اوکراین پر برېښنا او د تودوخې تولید او لېږد زېربناو باندې د روسیې بریدونه د نړۍوال بشردوستانه قانون له بنسټیزو اصولو څخه سرغړونه ده."

کییف وايي، چې د انرژۍ د سیستم په نښه کول یو جنګي جرم دی او د جرمونو نړۍوالې محکمې د څلورو روسي چارواکو او پوځي افسرانو د نیولو امر صادر کړی دی، چې د ملکي برېښنا زېربناوې بمباروي.

مسکو بیا وايي، چې د برېښنا زېربناوې د دوی لپاره یو مشروع پوځي هدف دی او د خپلو چارواکو په وړاندې تورونه یې بې اساسه بللي دي.

هغه د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۲۹مه) په افغانستان کې د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو د سرمنشي څرګندونو په غبرګون کې خبرې کولې وویل: “پرون مو واورېدل چې د ملګرو ملتونو سرمنشي د افغانستان په اړه څرګندونې درلود؛ خو په خواشینۍ سره چې معلومات یې ډېر ضعیف وو. که حقایق په نظر کې ونیول شي، نو په افغانستان هېڅ کومه نامسووله ډله شتون نه لري او په تېرو درې کلونو کې د افغانستان له خاورې هېڅ کوم هېواد ته زیان نه دی رسیدلی. زمونږ شپږو ګاونډیو هېڅ یو هم کوم فریاد یا شکایت نه دی کړی، یوازې یو ګاونډی کله نا کله تورونه لګوي.”

امیر خان متقي د پاکستان د نوم له اخیستو ډډه وکړه.

نوموړی وايي؛ په خواشینۍ سره چې د ملګرو ملتونو سرمنشي، د دې پر ځای چې معلومات ترلاسه کړي او حقیقتونه بیان کړي، داسې یو تور یې پورې کړ چې هغوی ته مناسب نه و.

هغه وویل: "مونږ ټولې نړۍ ته اطمینان ورکړی او بیا یې هم ورکوو، چې هر څوک چې په هر ځای کې هر تشویش لري، د افغانستان په هره څنډه کې د افغانستان په نږدې ۴۰۰ ولسوالیو کې او زرګونو کلیو کې طالبان حاکمیت لري. په هره قریه کې چې څوک تشویش لري، رادې شي‌ او سیمه دې وګوري او ودې ښيي چې مخالفین یې چیرې دي.”

د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر وايي: "کله چې دغه ډلې نه د افغانستان ۴۰ میلیونه نفوس ګوري، نه یې د خیریه بنسټونو زرګونه استازي‌ ګوري، نه پرې ډېپلوماتان او سفارتونه خبر دي، نو بیا د ملګرو ملتونو یو جګپوړی چارواکی څنګه داسې یو تور لګوي؟ په خواشینۍ سره چې دا یو مناسب کار نه و.”

هغه له امنیت شورا او ملګرو ملتونو غواړي، چې د بشري حقونو، امنیت او اقتصادي پرمختګ په برخه کې دې د افغانستان حقیقتونه په نظر کې ونیسي او بیا دې اوسنی حالت د تېرو څلورو لسیزو سره پرتله کړي.

مقتي په داسې حال کې په افغانستان کې د نورو وسله والو ډلو له شتون انکار کوي، چې داعش د تېرې پنجشنبې په ورځ (د وږي ۲۲ مه) په دایکنډي کې ۱۴ هزاره ملکي وګړي په ډزو ووژل.

طالبانو دغه پیښه تایید کړه او د څېړنې لپاره یې یو پلاوی وټاکه.

تېره ورځ د ملګرو ملتونو سرمنشي انټونیو ګوتریش د ښځو له حقونو څخه په جدي سرغړونو، د توکمیزو ډلو پر وړاندې تبعیض او همدارنګه نورو هېوادونو ته له افغانستان څخه د ترهګرۍ پر لېږد اندېښنه څرګنده کړه.

انټونیو ګوتریش د افغانستان انټرنشنل د خبریالې د یوې پوښتنې په ځواب کې د طالبانو د رژیم تر ټولو ناوړه ځانګړنه د ښځو په وړاندې سخت بندیزونه او ځورول بللې ده.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غونډې ته د پاکستان استازي ویلي، چې په افغانستان کې ترهګري د پاکستان، سیمې او نړۍ لپاره تر ټولو جدي ګواښ دی.

منير اکرم وويل، پاکستان کره شواهد لري چې په پاکستان کې دننه ځينې بريدونه د طالبانو د رژيم د غړو له خوا شوي دي.

په ملګرو ملتونو کې د پاکستان استازي د چهارشنبې په ورځ د امنیت شورا په غونډه کې وویل، چې طالبان د داعش پر وړاندې په جګړه کې پاتې راغلي، په داسې حال کې چې القاعده او پاکستاني طالبانو ته یې پناه ورکړې او ساتنه یې کړې ده.

هغه وويل، "ټي ټي پي د پاکستان لپاره د اندېښنې وړ ډله ده او بايد د ټولې سيمې او نړۍ لپاره اندېښنه وي."

هغه زیاته کړې، چې دا ډله د شاوخوا ۶۰۰۰ جنګیالیو په درلودلو سره په افغانستان کې تر ټولو لویه ترهګره ډله ده.

دغه سازمان ویلي، چې د نجونو پر زده کړو بندیز د طالبانو له خوا د ښځو پر حقونو یو سیستماتیک او د ښځو ضد برید دی، چې د افغانستان په ښوونیز نظام کې یې د جنسیتي نابرابري بنسټیزه کړې ده.

دغې ډلې د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکس پاڼه کې په یوه یادښت کې لیکلي، چې د افغان نجونو پر زده کړو د طالبانو بندیز په روانه اوونۍ کې څلورم کال ته داخل شو او دغه بندیز د نړۍ ډېر پام ځان ته اړولی دی.

دغه سازمان ټینګار کوي، چې پر زده کړو بندیز د افغانانو د ژوند پر ټولو برخو منفي اغیز لري او د افغانستان لپاره جدي ټولنیز، پرمختیايي او اقتصادي پایلې لري.

د بشري حقونو د څار سازمان ویلي، چې د طالبانو دا اقدام به افغانستان د ډاکټرانو، نرسانو، ښځینه ښوونکو او ښځینه متخصصینو له جدي کمښت سره مخ کړي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، چې پر زده کړو بندیز به په افغاني ټولنه کې د ښځو ونډه کمزورې کړي او د یوې نابرابرې، بې وزلې او محرومې ټولنې لامل به شي.

هیومن رایټس واچ پر طالبانو غږ کړی، چې سمدستي دې په افغانستان کې د نجونو پر زده کړو بندیز لرې کړي او ټولو ته دې باکیفیته زده کړې ورکړي.

دغه سازمان ټینګار کړی، چې نړۍواله ټولنه باید پر طالبانو فشار راوړي، چې خپلې ژمنې عملي کړي او د نجونو پر زده کړو بندیز ژر تر ژره لرې کړي.

طالبانو درې کاله وړاندې د سنبلې په ۲۱مه نېټه په ټول افغانستان کې د نجونو پر وړاندې له شپږم ټولګي پورته ښوونځي وتړل.

تېره ورځ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د چین او روسیې په ګډون ګڼو هېوادونو د طالبانو له خوا پر مېرمنو د سختونو بندیزونو له امله خپلې اندېښنې څرګندې کړې.

د حزب الله د وسله والې ډلې په مخابراتي تجهیزاتو پیچلي بریدونه چې په دوه ورځو کې یې ۳۷ کسان ووژل او شاوخوا ۳۰۰۰ نور یې ټپیان کړل، په لبنان کې ګډوډي جوړه کړې او ډار شوي خلک ان ځان سره د خپلو ټلیفونو له ګرځولو ډډه کوي.

مصطفی صبل چې د بېروت مرکز ته څېرمه په یوه سیمه کې ژوند کوي وايي: "دا کومه وړه خبره نه ده، دا جګړه ده. اوس څوک د خلکو ټلیفونونه خوندي کولی شي؟ کله چې ما د پرونۍ پېښې په اړه واورېدل، ما خپل ټلیفون په خپل موټر سایکل کې پرېښود او لاړم."

د لبنان دولتي رسنیو ویلي، چې په بېروت کې د اسراییل جیټ الوتکو غږ اورېدل کېدای شي، چې په وروستیو میاشتو کې په زیاتېدونکې توګه عام شوی.

اسراییل ویلي، چې جنګي الوتکو یې د لبنان په سوېل کې پر کلیو بریدونه کړي او یوې امنیتي سرچینې او د حزب الله المنار ټلویزیون راپور ورکړی، چې پولې ته څېرمه هوايي بریدونه د پنجشنبې په ورځ له غرمې وروسته بیا پیل شوي دي.

د لبنان په سوېل کې د چهارشنبې په ورځ هغه لاسي راډیوګانو چې د حزب الله له خوا د پیغامونو د تبادلې لپاره کارول کېدې په ډله اییزه توګه یې چاودنې کړي.

دغه راډیوګانو ته پیجرونه هم ویل کیږي.

د لبنان د روغتیا وزیر ویلي، چې د تېر کال د غزې جګړې سره هم‌مهاله د وسله والو او اسراییل ترمنځ د پولې په اوږدو کې د جګړې له پیل راهیسې د هېواد تر ټولو خونړۍ ورځ کې ۲۵ تنه وژل شوي او ۶۰۸ نور ټپیان شوي دي.

تېره ورځ په سلګونو پیجرونو چې د حزب الله له خوا د ګرځنده ټلیفون د څارنې څخه د مخنیوي لپاره کارول کیږي په هم‌مهاله توګه چاودنه وکړه، په دغو چاودنو کې د دوو ماشومانو په ګډون ۱۲ کسان ووژل شول او له ۲۳۰۰ څخه ډېر ټپیان شول.

د لبنان لومړي وزیر نجیب میقاتي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا څخه وغوښتل، چې د هغه د هېواد پر وړاندې د اسراییل "تېري" او "ټیکنالوژیکي جګړې" د مخنیوي لپاره ټینګ دریځ غوره کړي.

اسراییل په مستقیم ډول د پیجرونه په اړه کومه تبصره نه ده کړې؛ خو ګڼو امنیتي سرچینو ویلي، چې دا بریدونه د دوی د استخباراتي ادارې موساد له خوا ترسره شوي دي.

اسراييل وايي، چې له حزب الله سره يې شخړه لکه د فلسطيني وسله والې ډلې حماس پر وړاندې په غزه کې د جګړې په څېر له ايران سره د پراخې سيمه ييزې جګړې يوه برخه ده، چې په سوريه، يمن او عراق کې د دواړو ډلو او وسله والو خوځښتونو ملاتړ کوي.

د پنجشنبې په ورځ د اسراییل امنیتي ځواکونو ویلي، چې یو اسراییلي سوداګر تېره میاشت وروسته له هغه نیول شوی، چې په ایران کې یې لږ تر لږه په دوو غونډو کې ګډون کړی و او د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو، د دفاع وزیر یا د استخباراتي ادارې، موساد، د مشر د وژلو په اړه پکې خبرې شوې وې.

یونېسف د یو راپور په خپرولو سره ویلي، چې په یادو هېوادونو کې د رامنځته شویو سېلابونو او ځمکې ښوییدنې له امله زرګونه ماشومان پاکو اوبو، خوړو، روغتیایي خدمتونو، سرپناه او زده‌کړو ته اړتیا لري.

دغې ادارې د سویل ختیځې اسیا لپاره د یونېسف د سیمه‌ییزو مسوولانو له قوله راپور ورکړی، چې سېلاب ځپلي له سخت بشري ناورین سره مخ دي او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د راپور له مخې، یاګي توپان چې په اسیایي هېوادونو کې تر ټولو قوي توپان بلل شوی، تر اوسه یې له امله ۸۵۰ ښوونځي او څه باندې ۵۵۰ روغتیایي مرکزونه زیانمن شوي دي.

په راپور کې همداراز زیاته شوې، چې له یاد توپان څخه ډېری زیانونه په ویټنام کې رامنځته شوي دي، چې له امله یې شاوخوا ۳ مېلیونه کسان چې ډېر یې ماشومان دي بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

یونېسف په دغه راپور کې ویلي، چې په میانمار کې د راوتلو سېلابونو په پایله کې ۱۷۰ کسان وژل شوي او ۳۲۰۰۰۰ کسان بې ځایه شوي دي.

په میانمار کې سېلابونو لږ تر لږه نهه سیمې او ایالتونه اغېزمن کړي دي.

اخوا د ټایلنډ له شمال څخه بیا راپور ورکړل شوی، چې نږدې ۶۴۰۰۰ ماشومان سخت اغېزمن شوي او د ښوونځیو د ویجاړېدو له امله ماشومانو ته په انلاین ډول زده‌کړې ورکول کېږي.

د یاګي خونړي توپان له امله په لاوس کې هم زرګونه ماشومان اغېزمن شوي دي.

په راپور کې د دغو ماشومان شمېر ۶۰۰۰۰ ښودل شوی دي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې اوچا د یوه راپور په خپرولو سره ویلي و، چې د خوراکي توکو، د څښاک اوبو، درملو، جامو او سرپناه ته بېړنۍ اړتیا ده؛ خو د سړکونو او پلونو ویجاړېدو او د مخابراتو او انټرنېټ بې ثباته خدمتونو د مرستو هڅې له خنډ سره مخ شوې دي.

اخوا یونېسف څه موده وړاندې ویلي و، چې د اقلیمي بدلون له امله د هوا دغه ناسمې پېښې په سویلي اسیا کې د ماشومانو ژوند بدلوي او ګواښي یې.

یادې ادارې په حکومتونو غږ کړی و، چې د ماشومانو د ژوند خوندي کولو لپاره ښه چمتووالی ونیسي او چټک غبرګون وښيي.