د بشري حقونو د څار ډله: نړۍوالو پر نجونو د زده کړو د بندیز په تړاو معنادار اقدام نه دی کړی

د حزب الله د وسله والې ډلې په مخابراتي تجهیزاتو پیچلي بریدونه چې په دوه ورځو کې یې ۳۷ کسان ووژل او شاوخوا ۳۰۰۰ نور یې ټپیان کړل، په لبنان کې ګډوډي جوړه کړې او ډار شوي خلک ان ځان سره د خپلو ټلیفونو له ګرځولو ډډه کوي.

مصطفی صبل چې د بېروت مرکز ته څېرمه په یوه سیمه کې ژوند کوي وايي: "دا کومه وړه خبره نه ده، دا جګړه ده. اوس څوک د خلکو ټلیفونونه خوندي کولی شي؟ کله چې ما د پرونۍ پېښې په اړه واورېدل، ما خپل ټلیفون په خپل موټر سایکل کې پرېښود او لاړم."

د لبنان دولتي رسنیو ویلي، چې په بېروت کې د اسراییل جیټ الوتکو غږ اورېدل کېدای شي، چې په وروستیو میاشتو کې په زیاتېدونکې توګه عام شوی.

اسراییل ویلي، چې جنګي الوتکو یې د لبنان په سوېل کې پر کلیو بریدونه کړي او یوې امنیتي سرچینې او د حزب الله المنار ټلویزیون راپور ورکړی، چې پولې ته څېرمه هوايي بریدونه د پنجشنبې په ورځ له غرمې وروسته بیا پیل شوي دي.

د لبنان په سوېل کې د چهارشنبې په ورځ هغه لاسي راډیوګانو چې د حزب الله له خوا د پیغامونو د تبادلې لپاره کارول کېدې په ډله اییزه توګه یې چاودنې کړي.

دغه راډیوګانو ته پیجرونه هم ویل کیږي.

د لبنان د روغتیا وزیر ویلي، چې د تېر کال د غزې جګړې سره هم‌مهاله د وسله والو او اسراییل ترمنځ د پولې په اوږدو کې د جګړې له پیل راهیسې د هېواد تر ټولو خونړۍ ورځ کې ۲۵ تنه وژل شوي او ۶۰۸ نور ټپیان شوي دي.

تېره ورځ په سلګونو پیجرونو چې د حزب الله له خوا د ګرځنده ټلیفون د څارنې څخه د مخنیوي لپاره کارول کیږي په هم‌مهاله توګه چاودنه وکړه، په دغو چاودنو کې د دوو ماشومانو په ګډون ۱۲ کسان ووژل شول او له ۲۳۰۰ څخه ډېر ټپیان شول.

د لبنان لومړي وزیر نجیب میقاتي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا څخه وغوښتل، چې د هغه د هېواد پر وړاندې د اسراییل "تېري" او "ټیکنالوژیکي جګړې" د مخنیوي لپاره ټینګ دریځ غوره کړي.

اسراییل په مستقیم ډول د پیجرونه په اړه کومه تبصره نه ده کړې؛ خو ګڼو امنیتي سرچینو ویلي، چې دا بریدونه د دوی د استخباراتي ادارې موساد له خوا ترسره شوي دي.

اسراييل وايي، چې له حزب الله سره يې شخړه لکه د فلسطيني وسله والې ډلې حماس پر وړاندې په غزه کې د جګړې په څېر له ايران سره د پراخې سيمه ييزې جګړې يوه برخه ده، چې په سوريه، يمن او عراق کې د دواړو ډلو او وسله والو خوځښتونو ملاتړ کوي.

د پنجشنبې په ورځ د اسراییل امنیتي ځواکونو ویلي، چې یو اسراییلي سوداګر تېره میاشت وروسته له هغه نیول شوی، چې په ایران کې یې لږ تر لږه په دوو غونډو کې ګډون کړی و او د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو، د دفاع وزیر یا د استخباراتي ادارې، موساد، د مشر د وژلو په اړه پکې خبرې شوې وې.

د راپور له مخې، دا کسان به له دغو درې میاشتینیو زدکړو وروسته د هېواد د امنیتي وضعیت په ښه کېدو کې برخه واخلي.
د غونډې ګډونوالو د «علیکم الجهاد» تر نامه لاندې د طالبانو د امنیتي ځواکونو د روزنې د پیل په غونډه کې د خپلو ویناوو پرمهال د طالبانو پر ځواکونو ټينګار وکړ، چې له دغه ښوونیز بهیر څخه په سمه توګه استفاده وکړي، «تر څو په ډګرونو او سنګرونو کې ښې لاسته راوړنې ولري.»

یوه دیني عالم افغانستان انټرنشنل پښتو سره په خبرو کې د نه نوم د اخیستو په شرط د علیکم الجهاد د تعریف په اړه وویل: «علیکم بالجهاد یوه اسلامي اصطلاح ده چې په عمومي توګه د جهاد کولو امر یا تشویق څرګندوي. جهاد په لغوي توګه "مبارزه" یا "هڅه" معنی لري، او په اسلامي مفکوره کې یې ګڼ اړخونه شته. ځینې وختونه دا اصطلاح د ځان او نفس د اصلاح لپاره کارول کېږي (د نفس، جهاد) او ځینې وختونه په پوځي مبارزه او دفاع کې.»
طالبانو په دې وروستیو کې په خپلو امنیتي لیکو کې د ځوانانو د جذبولو بهیر چټک کړی او همداراز یې خپلو پخوانیو ځواکونو ته د روزنې چارې زیاتې کړي دي.

دا چې په تېرو شلو کلونو کې له جمهوري دولت سره په جګړه کې د طالبانو زرګونه جنګیالي وژل شوي، اوس یاده ډله نویو ځواکونو ته اړتیا لري.
سره له دې چې په افغانستان کې د طالبانو د وژنې کره شمېرې نه شته، خو څه موده وړاندې د دغې ډلې تر کنټرول لاندې د شهدا او معلولینو چارو وزارت وویل، له هغه وخته چې په افغانستان کې طالبان واک ته رسېدلي ۳۱۶۱۲ د شهیدانو د کورنیو په نوم تازه ثبت کړي دي.

دې شننه کې امریکا ته سپارښتنه شوې چې د طالبانو مخالفو سیالو ډلو کې خپل نفوذ زیات کړي او همدارنګه د طالبانو د رژیم له تایید ډډه وکړي چې د واشنګټن دوښمنانو ته یې پنا ور کړې ده.

پر امریکايي چارواکو سربېره د ملګرو ملتونو په څېر نړیوالې او سیمه ییزې ادارې او هېوادونه طالبان تورنوي، چې د القاعده، ټي ټي پي او د منځنۍ اسیا هېودونو کې پر فعالیت تورنو ډلو ته یې پنا ور کړې ده.

واک ته د طالبانو تر رسدېو مخکې هم د دې ډلې د خپلمنځي درز په هکله ویل کېدل، خو تر اخره دې ډلې دا خبره ردوله.

د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې هم د دې ډلې واکمنېدو سره بیا بیا د دوی د مشرانو ترمنځ د واک پر سر د اختلافونو خبره شوې، خو لا هم په ښکاره په دې ډله کې داسې څه نه دي څرګند شوي.

د القاعدې نوې هڅې

د منځني ختیځ انستیتیوت په خپله تازه شننه کې د القاعده، ټي ټي پي او نورو وسلوالو ډلو په هکله هم خبرې شوې دي

په دغه شننه کې د افغانستان لپاره د امریکا د ځانګړي استازي دا خبره هم یاده شوې چې ویلي یې دي، په کابل کې د ایمن ظواهري وژل کېدو وښوده چې طالبانو د دوحې تړون خلاف ورزي کړې ده.

دا اداره وايي، چې د القاعده د بنسټګر اسامه بن لادن د زوی او د دې ډلې د اوسني مشر سیف العدل تازه څرګندونې ښيي چې هغه له ایران افغانستان ته تللی دی.

لانګ وار جورنال نږدې درې میاشتې مخکې د سیف العدل د یوې لیکنې له مخې وویل، نوموړي له خپلو ملاتړو غوښتي چې پر غرب او اسراییل د برید لپاره افغانستان ته د روزنې لپاره لاړ شي.

طالبانو له امریکا سره د دوحې تړون کې ژمنه کړې چې بهرنیو وسلوالو ته پنا نه ور کوي او د افغانستان خاوره به د نورو پرضد نه کارېږي:

که څه هم بیا بیا په افغانستان کې د بهرنیو وسلوالو ډلو د شتون راپورونه خپرېږي، خو طالبان یې ردوي او وايي، اوس هم پر خپله ژمنه ولاړ دي.

د داعش پیاوړتیا

د منځني ختیځ انستیتیوت په مقاله کې په افغانستان د داعش بریدونو ته هم کته شوې او وايي، دا بریدونه هم ښيي چې د دې ډلې وړتیا زیاته شوې ده.

که څه هم طالبان د دې ډلې د کنټرول هڅه کوي، خو د دې ډلې په ځپلو کې پاتې راغلي او امکان شته چې په مختلفو سیمو او ان اروپا او امریکا کې بریدونه وکړي.

د دې مقالې له مخې، طالبان هم د داعش د کنټرول لپاره د سیمې د استخباراتي مالوماتو او همکارۍ جلبولو هڅه کوي.

که څه هم طالبان په ښکاره دا ردوي چې داعش په افغانستان کې حضور لري، خو وخت ناوخت د دې ډلې پرضد عملیات کوي.

داعش همدا تېره اونۍ هم په دایکندي کې ۱۴ کسان ووژل او ۶ یې ټپي کړل، چې له کربلا د ستنو شویو زیارتوالو هرکلي ته تللي وو.

له ترهګرۍ سره مبارزه

په «د امریکا له وتلو درې کاله وروسته افغانستان کې د ترهګرۍ لرلید او نړیوال اغېز» په نوم دا مقاله د امریکا د استخباراتو پخواني مامور داګلاس لندن او په متحده عربي اماراتو کې پخواني افغان سفیر جاوید احمد لیکلې ده.

دوی وايي، په افغانستان کې د طالبانو دحاکمیت په سیوري کې وسلوالې ډلې داسې نوعیت لري چې ځینې یې د یو هېواد او نورې یې د بل هېواد د ګټو یا امنیت لپاره ګواښ دي.

د دوی په خبره، د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر که یوه ډله د چین لپاره ګواښ وي، ممکن د پاکستان، روسیې او ایران لپاره ګواښ نه وي.

له دې سره دوی زیاتوي چې په افغانستان کې له ترهګرۍ سره مبارزه په هغو ګوتشمېر مسلو کې ده چې د سیمې او نړۍ د ټولو هېوادونو په ګټه ده.

د مدرسو ډېرېدل

د منځني ختیځ استیتیوت په دې مقاله کې په افغانستان کې د مدرسو پر زیاتېدو هم اندېښنه ښودل شوې ده.

د دې شننې له مخې په دې مدرسو کې روزل کېدونکي طالبان به د دې ډلې راتلونکی نسل او تر اوسنیو به ډېر توندلاري وي.

د طالبانو واکمنېدو سره د دې ډلې مشر هر ولایت کې د یوې جهادي مدرسې جوړېدو فرمان ور کړل چې تر زرو زدکوونکي به لري.

د دې ډلې د پوهنې وزارت هم په هره ولسوالۍ کې لږ تر لږه د یوې مدرسې د جوړولو خبره وکړه.

د روانې اونۍ په لومړیو کې د دې وزارت چارواکو د خپلو کلنیو لاسته راوړنو راپور کې وویل، چې اوس په افغانستان کې تر ۲۲ زرو ډېر اسلامي مرکزونه او مدرسې فعالیت کوي.

یونېسف د یو راپور په خپرولو سره ویلي، چې په یادو هېوادونو کې د رامنځته شویو سېلابونو او ځمکې ښوییدنې له امله زرګونه ماشومان پاکو اوبو، خوړو، روغتیایي خدمتونو، سرپناه او زده‌کړو ته اړتیا لري.

دغې ادارې د سویل ختیځې اسیا لپاره د یونېسف د سیمه‌ییزو مسوولانو له قوله راپور ورکړی، چې سېلاب ځپلي له سخت بشري ناورین سره مخ دي او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د راپور له مخې، یاګي توپان چې په اسیایي هېوادونو کې تر ټولو قوي توپان بلل شوی، تر اوسه یې له امله ۸۵۰ ښوونځي او څه باندې ۵۵۰ روغتیایي مرکزونه زیانمن شوي دي.

په راپور کې همداراز زیاته شوې، چې له یاد توپان څخه ډېری زیانونه په ویټنام کې رامنځته شوي دي، چې له امله یې شاوخوا ۳ مېلیونه کسان چې ډېر یې ماشومان دي بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

یونېسف په دغه راپور کې ویلي، چې په میانمار کې د راوتلو سېلابونو په پایله کې ۱۷۰ کسان وژل شوي او ۳۲۰۰۰۰ کسان بې ځایه شوي دي.

په میانمار کې سېلابونو لږ تر لږه نهه سیمې او ایالتونه اغېزمن کړي دي.

اخوا د ټایلنډ له شمال څخه بیا راپور ورکړل شوی، چې نږدې ۶۴۰۰۰ ماشومان سخت اغېزمن شوي او د ښوونځیو د ویجاړېدو له امله ماشومانو ته په انلاین ډول زده‌کړې ورکول کېږي.

د یاګي خونړي توپان له امله په لاوس کې هم زرګونه ماشومان اغېزمن شوي دي.

په راپور کې د دغو ماشومان شمېر ۶۰۰۰۰ ښودل شوی دي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې اوچا د یوه راپور په خپرولو سره ویلي و، چې د خوراکي توکو، د څښاک اوبو، درملو، جامو او سرپناه ته بېړنۍ اړتیا ده؛ خو د سړکونو او پلونو ویجاړېدو او د مخابراتو او انټرنېټ بې ثباته خدمتونو د مرستو هڅې له خنډ سره مخ شوې دي.

اخوا یونېسف څه موده وړاندې ویلي و، چې د اقلیمي بدلون له امله د هوا دغه ناسمې پېښې په سویلي اسیا کې د ماشومانو ژوند بدلوي او ګواښي یې.

یادې ادارې په حکومتونو غږ کړی و، چې د ماشومانو د ژوند خوندي کولو لپاره ښه چمتووالی ونیسي او چټک غبرګون وښيي.

له ایران او پاکستانه په زور د افغان کډوالو د اېستلو په دوام د چهار شنبې په ورځ د (وږې ۲۸مه) ۱۸ کورنۍ د ننګرهار د تورخم، ۲۳ د کندهار د سپین بولدک، ۹۳ د نمیروز د وریښمو پله او ۱۴۶ کورنۍ د هرات د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې شوې دي.
باختر اژانس د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له قوله ویلي، یو شمېر کورنۍ یې خپلو اصلي سیمو ته لېږلي او له یو شمېر نورو اړمنو راستنو شویو کورنیو سره یې مرستې هم کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې له ایران او پاکستانه په جبري توګه د افغان کډوالو اېستلو ته په غبرګون کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر دوه ورځې وړاندې ویلي و، چې هېوادونه دې د افغان کډوالو په ستنولو کې له زغم او احتیاطه کار واخلي.

امیر خان متقي په کابل کې د یو شمېر هېوادونو له سفیرانو او استازو سره په ناسته کې په خپلو خبرو کې وویل:« په ځانګړې توګه مو د پاکستان او د ایران له اسلامي جمهوریت څخه لکه څنګه یې چې په څلوېښتو کالو کې د میلیونونو افغانانو کوربه‌توب کړی، هیله ده پاتې وختونه هم په ښه نیت او حوصله را سره تېر کړي، مهاجرینو ته تکلیف ونه رسېږي او افغانان په خپله خوښه هېواد ته را ستانه شي.»

په دې وروستو کې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.
هم‌مهاله افغان کډوال شکایت کوي، چې په دغو هېوادونو کې د امنیتي ځواکونو او خلکو چلن هم ور سره سخت شوی دی.