جالبه دا ده چې په اسلام اباد کې دغه اضطراری وضع د کومې ترورستي حملې یا د کوم خارجي دښمن د حملې د شنډولو لپاره نه ده، بلکې دا حالت د راولپنډۍ په محبس کې د بندي پخواني وزیراعظم عمران خان له خوا د اکتوبر په څلورمه د خپل ګوند غړو ته د مظاهرې لپاره د راوتلو غږ نه وروسته جوړ شوي دي.
په دې مظاهرو کې ستره ونډه د پښتونخوا وګړو اخیستې، چې د دغه ایالت د سر وزیر علي امین ګنډاپور په مشرۍ د موټرونو او سرویسونو په یوه غټه قافله کې یې له پیښور حرکت کړی، خو د صوابۍ سره نزدې مرکزي حکومت د موټر وې په منځ کې سړک کیندلی او غټې کندې یې کنستلې دي، چې د د اسلام اباد په لور د لاریونوالو د تګ مخه ونیسي.
د اباسین په بله غاړه د پنجاب پولیس سره د کوتکونو او ټوپکو ولاړ دي چې پنجاب ته له ننوتو لاریونوال منع کړي.
د دوو ګوندونو ټکر
د پاکستان په سیاست کې د اوسني ترخه انقطاب ریښې د پنجاب د دوو قوي سیاسي ډلو یعنې د نواز شریف په مشرۍ د مسلم لیګ او د عمران خان په مشرۍ د تحریک انصاف تر منځ را روانه زړه سیاسي دښمني ده، دغه دواړه ډلې په پوځ، بیروکراسۍ او قضا کې هم انډیوالان لري.
د ۲۰۱۳په ټول ټاکنو کې نواز شریف د پارلمان د چوکیو اکثریت وګاټه او د پاکستان د وزارت عظما په چوکۍ کیناسته، خو جنرالانو په ځینې وجوهاتو د هغه واک تحمل نه کړ.
جنرالانو د هغه د سقوط لپاره له یوې خوا په سیاست کې د عمران خان شا وټپوله او له بله اړخه یې د سترې محکمې د قاضیانو په وسیله نواز شریف د یوې ساختګي دوسیې په اساس په ۲۰۱۷ کې د چوکۍ نه برطرف کړ.
د ۲۰۱۸ په ټول ټاکنو کې لوی درستیز جنرال باجوه او د ای ایس ای پخواني مشر جنرال فیض حمید په ټول ټاکنو کې د بربنډې درغلۍ په وسیله د عمران خان د ګوند کاندیدان ګټونکي اعلان کړل.
عمران خان د پاکستان وزیر اعظم شو، خو نواز شریف ته دوسیې جوړې کړې شوې او هغه بندي شو.
د عمران خان د درې نیم کاله واک نه پس جنرال باجوه او د عمران تر منځه په دې وجه اختلاف پیدا شو چې هغه د عمران حامي جنرال فیض حمید د ای اېس ای د ریاست نه تبدیل کړ.
په مقابل کې یې عمران خان څه لږ مقاومت وکړو، نو د باجوه په تشویقولو اپوزیسیون په پارلمان کې عمران خان د سلب اعتماد د مصوبې په تصویب سره د واک نه لرې کړ.
د عمران خان ځای ناستی شهباز شریف، چې د نواز شریف کشر ورور دی، د باجوه د تقاعد کیدلو نه وروسته جنرال عاصم منیر د اردو نوی لوی درستیز وټاکه.
عمران خان تلاش کاوه چې فیض حمید په دغه چوکۍ کیني او عمران خان او فیض حمید د عاصم منیر د ټاکل کیدلو نه پس هم د هغه د برطرف کولو لپاره پټې او برنډې هلې ځلې وکړې، نو ځکه عمران خان او فیض حمید دواړه بندیان او محاکمې یې روانې دي.
وړومبۍ خبره دا ده چې د سترې محکمې اوسنی رئیس قاضي فائز عیسا، چې د اوسني حکومت طرفدار دی، د اکتوبر په پنځویشتمه نیټه تقاعد کېږي.
وزیراعظم شهباز شریف او لوی درستیز عاصم منیر ویره لري چې د قاضي فائز عیسا ځای ناستی منصور علی شاه به د فرورۍ ۲۰۲۳په ټول ټاکنو کې د درغلۍ په ضد د عمران خان عریضې را وسپړي.
دوی وېرېږي چې دغه نوی قاضي به اوسنی حکومت برطرف کړي او له نوي سره د انتخاباتو د دایرولو امر به صادر کړي.
د عمران خان د اوسني اعتصاب او مظاهرو هدف د اړۍ ګړۍ په جوړولو په اساسۍ قانون کې د حکومت له خوا د تعدیل را وستو مخه نیول دي.
ځکه که حکومت په دې کار کې بریالې نه شو، نو عمران خان به نه یوازې په نزدې راتلونکې کې سیاسي قدرت ته نزدې را نه شي، خو ور سره به ډیر کلونه په محبس کې اړولو باندې محکوم شي.
د شانګهای سرمشریزه
دویمه مهمه خبره دا ده چې د اکتوبر په پنځلسمه او شپاړسمه نیټه په اسلام اباد کې د شنګهای همکارۍ د سازمان د سرانو غونډه کیدونکې ده، چې پاکستان یې کوربه توب په غاړه لري.
د چین وزیر اعظم او د هند د خارجه چارو وزیر په دغه غونډه د ګډون اعلان کړی. د نورو غړو هیوادونو مشران به هم دغه کنفرانس کې د ګډون لپاره پاکستان ته راځي، نو د عمران خان ګوند په دې موقع نړیوالو ته ښودل غواړي چې د پاکستان د اولس اکثریت د هغه ملګري دي، خو اوسنی حکومت خپل ټول وس کوي چې د عمران خان دغه تلاش ته ماتې ورکړي.
اسلام اباد کې پولیس هر هغه څوک توقیفوي چې د پروتست اپاره پارلیمان ته مخامخ د «ډي چوک»نومې څلور لارې ته را رسیږي، پرون پولیسو د عمران خان دوه خویندې هم ونیوې چې تر دې ځای رارسیدلی وې، د اوسني ټکر نتیجې دواړو فریقو د پاره مهم عواقب لري.
د اسلام اباد او راولپنډۍ اوسېدونکي وایي، په تېرو دوو ورځو کې له کوره نه شي وتلای، مخابراتي شبکې بندې دي او ناروغان تر روغتونونو نه شي رسېدلای.
دغه خلک هم پر لاریون کوونکو او هم حکومتي چارواکو نېوکې کوي، چې د دوی ورځنی ژوند یې تریخ کړی او هغه خلک چې د ورځې کار کوي او د شپې یې خوري، له سختو لالهاندیو او کړاوونو سره مخامخ شوي دي. په راولپنډۍ کې هټۍوال محمد نعیم وایي، چې له تېرو دوو ورځو راهیسې یې دوکان تړل شوی او هغه نه شي کولای چې په ډاډه زړه کار ته لاړ شي.
هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« که دوکان ته هم لاړ شم، لارې بندې دي، څوک د توکو اخیستو ته نه راځي، اوس د پنډۍ هغه له شوره ډک ښار په هدېره یا د مړو په ښار بدل شوی.» د اسلام اباد په بي ۱۷ ښارګوټي کې د سېلاب په نامه یو افغان کډوال وایي، په کور کې یې ماشومه لور په سختې ناروغۍ اخته وه؛ خو هغه و نه توانېد چې تر روغتونه یې ورسوي:«تېره شپه مې اووه کلنه ماشومه له سختې تبې او ټوخي څخه ډېره په عذاب او په یوه چیغه وه؛ خو تر روغتونه مې نه شوه رسولای. شپه مو په ویښه تېره کړه؛ خو لارې بندې وې تر اسلام اباد ښاره مې و نه شوه رسولای، اوس په ډېرو ستړو لارو وتوانېدم چې د ټېکسلا یو سیمهییز روغتون ته یې ورسوم.» د دې تر څنګ د مخابراتي شبکو او انټرنېټ بندېدل هغه بله ستونزه ده، چې نن سبا خلک ورسره مخامخ شوي دي.
یو شمېر افغان کډوال وایي، چې هغوی په خپل وخت بهرنیو سفارتونو ته د انټریو او روغتیایي کتنو له پاره نه شي رسېدلای او نه هم سفارتونه له دوی سره اړیکي ټینګولای شي. عبدالصمد هغه افغان کډوال دی، چې تېره شپه یې د اسلام اباد له هوایي ډګره د الوتنې ټکټ تر لاسه کړی و؛ خو هغه و نه توانید چې د لارو د بندېدو له امله په خپل وخت تر هوایي ډګره ورسېږي.
نوموړي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« له دوه نیم کالو زیاته موده وشوه، چې دغه سفر ته په تمه وم؛ خو کله مې چې د الوتنې نېټه مالومه شوه، زما له بده مرغه په اسلام اباد کې اړ و دوړ پېښ شو، زه هوایي ډګر ته و نه رسبدم، نه پوهېږم چې له دې وروسته به مې برخلیک څنګه کېږي.» په اسلام اباد او راولپنډۍ کې د پاکستان د تحریک انصاف ګوند د پلویانو لهخوا د لاریون او د امنیتي ځواکونو لهخوا د لارو د بندولو له امله خلکو ته د ورپېښو ستونزو دا یو څو کوچنۍ بېلګې وې؛ خو په دغو ښارونو کې سلګونه زره خلک له ورته او له دې څخه د زیاتو ستونزو سره غاړه غړۍ شوي دي. د اسلام اباد او راولپنډۍ ښارونو اوسېدونکي پر دواړو غاړو غږ کوي، چې د دوی ستونزو ته په پام سره دې هغه چارې تر سره کړي چې د ټولو خواو په ګټه وي.
دوی وایي، د لارو د دغه بندیز سره خلکو او سوداګرو ته هره ورځ مېلیونونه ډالره زیان اوړي په داسې حال کې چې پاکستان لا له وړاندې د سخت اقتصادي رکود سره مخامخ هېواد دی.
له هغه مهاله چې د پاکستان د تحریک انصاف ګوند پلویانو د عمران خان د خوشې کولو او په اساسي قانون کې د ادلون بدلون راوستو لپاره د لاریونونو ګواښ وکړ؛ نو حکومت پرېکړه وکړه چې د اسلام اباد امنیتي واګې د پولیسو پر ځای پوځ ته وسپاري.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت وایي، د اساسي قانون د ۲۴۵مې مادې له مخې په ځینو ځانګړو حالاتو کې پوځ ته دنده سپارل کېږي چې د پولیسو پر ځای د کورني امنیت د ټینګښت په برخه کې ونډه واخلي. دغه وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د روانې میاشتې په ۱۵مه او ۱۶مه نېټه به اسلام اباد د شانګهای د سرمشریزې کوربه وي او په دغسې حالاتو کې اړینه ده چې پوځ د امنیت په ټینګولو کې رغنده برخه واخلي. خو پوځ ته د امنیت د سپارلو چاره د تحریک انصاف ګوند د پلویانو له لاریونونو سره هممهاله ترسره شوې.
د دغه ګوند پلویان د خیبر پښتونخوا او پنجاب صوبو څخه د پلازمېنې اسلام اباد پر لوري خوځېدلي او غواړي، چې د دغه ښار په «ډي چوک» کې د حکومت ضد احتجاجونه وکړي. د جمعې په ورځ د اکتوبر په ۳مه نېټه هم د اعتراض کوونکو او پولیسو تر منځ د اسلام اباد په فیض اباد، چاینه چوک، او په ۲۶مه پوسته(چبیس) کې د پولیسو او لاریونیانو تر منځ اخ و ډب پېښ شو.
پولیسو پر معترضینو اوښکي بهوونکي ګاز شېندل او د هغې غاړې پولیس په ډبرو وېشتل کېدل، چې په پایله کې یې د یو افسر په ګډون درې تنه پولیس ژوبل شوي او ګڼ لاریون کوونکي د پولیسو لهخوا هم نېول شوي دي. ځینو سرچېنو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې په نېول شویو اعتراض کوونکو کې د پخواني لومړي وزیر عمران خان دوه خویندې حلیمه خان او عظمی خان هم د پولیسو لهخوا نیولې شوې دي. دغو لاریونوالو غوښتل، چې ځانونه د اسلام اباد «ډي چوک» ته ورسوي، هلته چې د پارلمان، سترې محکمې، د لومړي وزیر دفتر او نورو مهمو دفترونو ودانۍ دي؛ خو د پوځي ځواکونو په رسېدو سره لاریون کوونکي له دغې سیمې و اېستل شول او د اسلام اباد په نورو برخو کې لا هم تاوتریخوالی په خپل حال پاتې دی. د دې سره جوخت په اسلام اباد، راولپنډۍ او نورو شاوخوا سیمو کې مخابراتي شبکې او انټرنېټ له کاره لوېدلی او له پېښور او لاهوره پلازمېنې ته غځېدلې لارې او موټر وې د کانتینرونو په اېښودلو سره تړل شوې دي. له خیبر پښتونخوا څخه د دغې صوبې د سر وزیر علي امین ګنډا پور په مشرۍ د لاریون کوونکو کاروان لا هم اسلام اباد ته د لارې په اوږدو د برهان په سیمه کې د پوځ لهخوا اېسار شوی دی. که څه هم چې ښاغلي ګنډاپور ویلي و، چې دوی به هرو مرو ځان د اسلام اباد «ډي چوک» ته رسوي؛ خو لا تر دې دمه مالومه نه ده، چې دغه کاروان به د پوځي کنډکونو د مزاحمتونو په وړاندې کومې لارې خپلې کړي، ایا دغه کاروان به اسلام اباد او خپل منزل مقصود «ډي چوک» ته راورسېږي او که نه؟ ښایي د ورځې په اوږدو کې مالومه شي.
د خيبر پښتونخوا سر وزير علي امين ګنډاپور ويلي، چې تر اوسه هیچا ورسره د لاريون د ځنډولو په اړه اړيکي نه دي ټینګ کړي.
علي امين ګنډاپور وایي، چې په هر حال کې به دوی د اسلام اباد ډي چوک ته ځانونه رسوي.
د خېبر پښتونخوا د سر وزير په مشرۍ شوې غونډه کې پرېکړه وشوه، چې د خيبر پښتونخوا له کاروان سره به له لويو لارو او سړکونو د کانټينرونو لرې کولو لپاره ماشینونه هم ورسره مله وي. د دغه احتجاج لپاره اسلام اباد ته ټولې ورغلې لارې د کانټینرو په اېښودلو سره تړل شوې دي.
د تحريک انصاف لهخوا نن ډي چوک کې د احتجاجي مظاهرې د اعلان له امله د پلازمينې ګڼې لارې په کانټینرو بندې کړای شوې او هرې خواته یې د مخنیوي لپاره ډله، ډله پولیس ځای پر ځای شوي دي. به ځینو برخو کې بیا ښوونیزې ادارې هم رخصت شوې دي.
له بل پلوه په اسلام اباد، راولپنډۍ او شاوخوا سیمو کې حکومت مخابراتي شبکې هم غیرفعاله کړې دي.
په اسلام اباد کې ګڼ استوګن د لارو د بندولو له امله په تنګ شوي او له ټولو اعتراض کوونکو او حکومتي چارواکو غوښتنه کوي، چې د دوی لپاره د لارو بندول د خلکو د ستونزو او لالهاندیو لامل کېږي.
دوی وایي، په کار ده چې د خلکو ستنونزې له پامه و نه غورځول شي.
