د خیبر پښتونخوا په کورمه کې پولیس چارواکي وایي، د یو برید له امله ۱۱ تنه ولسي خلک وژل شوي

په ویډیو کې یو سړي لیدل کیږي چې له تېلو ډکې پلاستيکي بوشکې یوې سمنتي حوض کې خالي کوي، چې ظاهراً یوې لویې ذخیر ته ځي. ویډیو کې، په هغه لویه سیمه کې چې د پاکستان بیرغ نصب شوی، په سلګونو موټرونه په کتار کې ولاړ لیدل کیږي چې د لویو ټانکرونو څخه قاچاق شوي تیل ترلاسه کړي.

د ټولنیزو رسنیو کاروونکي وايي، چې د قاچاق دغه طریقه او دغه تاسیسات او ادارې ښيي، چې دا کار د څو وړو قاچاقبرانو کار نه دی، بلکې د یوې لویې مافیا کار دی، چې د ایران له مشرانو او پوځ سره تړاو لري.

د دغې ویډیو له خپریدو وروسته د ایران په سویل ختیځ کې د کرمان ولایت قضاییه قوې د ایران د تیلو او صنایعو د وزارتونو ۱۱ سیمه ییز چارواکي افغانستان او پاکستان ته د تېلو په قاچاق کې د لاس لرلو په تور نیولي دي. په دغو کسانو تور دی چې پاکستان ته یې د څه دپاسه سل میلیونه لیټرو تیلو د قاچاق کولو پلان جوړ کړې و او د هغوی له کورونو څخه یوه زیاته اندازه نغدې پېسې او سره زر هم ترلاسه شوي دي.

تېره میاشت یو ایراني چارواکي ویلي و، چې هره ورځ له ایران څخه ګاونډیو هېوادونو ته ۱۲ میلیونه لیټره تېل قاچاق کېږي. د ایران د سوداګرۍ خونې د یو غړي علي شمس اردکاني په وینا، له ایران څخه د تېلو د قاچاق ورځنی ارزښت ۴ میلیارده ډالره دی چې له دې جملې څخه ۳،۵ میلیارده ډالره «خالصه ګټه» ده.

د کوکي خېلو خان ملک ولي خان کوکي خېل په ۱۹۸۵ کال کې، چې په کابل کې د وخت افغان ولسمشر ببرک کارمل د ډیورنډ د دواړو خواوو د قومي مشرانو جرګه را وغوښته، له خپلو ۵۰۰ کسانو سره د پلتنخنیک تالار کې حاضر و.
دوی د افغانستان له حکومت نه وسلې ترلاسه کولې او په خیبر ولسوالۍ کې یې د پاکستان د پوځ او امنیتي ادارو پر وړاندې جګړه رهبري کوله.
د هغه زوی ملک نصیر کوکي خېل د پښتون ژغورنې غورځنګ په مشرۍ د نننۍ جرګې د ملاتړو د سر په کتار کې ولاړ دی. خو تفاوت دا دی چې دی د یوه سوله ییز غورځنګ ملاتړ کوي.
د پښتون قومي جرګې تنظیموونکو دې جرګې ته د سیاسي ګوندونو، قومونو او قبایلو، ټولنیزو سازمانونو او د ټولنې د نورو پاړکو شاوخوا ۳۰ زره استازي، مخور او زلمیان رابللي دي.

د جرګې د بحث محور څه دی؟
ظاهرا په دې جرګه کې د پښتنو سیمو پر امنیت، خوندیتوب، ژبې، جغرافیا، فرهنګ او سیاسي او اقتصادي ستونزو بحث کیږي، خو اصلي ستونزه د ترهګرو او بنسټپالو ډلو په تړاو د پاکستان د پوځ او امنیتي ادارو هغه پالیسۍ دي، چې د ډیورنډ کرښې په دواړو لوریو کې میشت پښتانه او افغانان ترې له تېرو پنځو لسیزو کړیږي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران دې ته معمولا د «ډالري جګړې» اصطلاح کار وي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ شعار « د ترهګرۍ تر شا د یونیفورم لاس دی» د دوی ټوله بیانیه وړاندې کوي. دغه بیانیه به د جرګې په بحثونو کې ټاکونکی ځای پیدا کوي.
سره له دې چې د پاکستان امنیتي ځواکونو او د خیبر ولسوالۍ ځایي ادارې د پښتون ژغورنې غورځنګ پر فعالیتونو او د جرګې پر جوړېدو بندیزونه ولګول او بریدونه یې وکړل، د یاد غورځنګ غړو خپل سوله ییز رنګ او هوډ خوندي ساتلی.
منظور پشتین د جرګې له جوړېدو یوه ورځ وړاندې د پښتون ژغورنې غورځنګ د څلورو وژل شویو کسانو د جنازې په مراسمو کې په ټینګار وویل، چې دغه جرګه به په یوه ډیموکراتیکه فضا کې ترسره کیږي او د پریکړو ترڅنګ یې ولاړ دی.
د اجنډا له مخې، دغه جرګه په عمومي ناستو او ځانګړو ناستو وېشل شوې.
په عمومي ناستو کې کلیدي ویناوې کیږي، او په ځانګړو ناستو کې د هرې ولسوالۍ او سیمې استازي په خپلو ځانګړو خیمو کې د ستونزو په اړه بحثونه کوي. ددې بحثونو په پایله کې به یوه ځانګړې کمیټه جوړیږي، چې د پرېکړو د پلیتابه او تعقیب مسوولیتونه پرغاړه لري.
د جرګې لومړۍ ورځ د جګړې پر ټولنیزو او اقتصادي زیانونو او اغیزو بحث کوي.
پښتون ژغورنې غورځنګ په پښتونخوا کې د جګړې د زیانونو په اړه یوه سپینه پاڼه جوړه کړې، چې نن د جرګې پر غړو وېشل شوې ده. دغه پاڼه د معلوماتو ترڅنګ، د جرګې غړو ته د بحثونو لوری ور کوي.
په دې پاڼه کې روښانه شوې چې د پاکستان د پوځي عملیاتو په پایله کې له درې عشاریه اووه میلیونو ډېر پښتانه بې ځایه شوي او له ۶۸ زرو ډېر ملکيان وژل شوي، چې ۷۵ سلنه یې پښتانه دي.
د جګړو له امله په پښتنو سیمو کې د بې وزلۍ کچه ۲۷ سلنه ښودل شوې. دغه راز دا پاڼه ښيي، چې په هره سیمه کې له سلو کورونو څخه شل کورونه او په زرګونو دوکانونه او مارکېټونه وران کړای شوي دي.
د پوځ له خوا د کرل شویو ماینونو د چاودېدو په پایله کې د وژل شویو او معلول شویو کسانو شمېرې هم ددې سپینې پاڼې د بحث موضوع ده. یوه مهمه موضوع چې د پښتون ژغورنې غورځنګ د رامنځته کېدو یو مهم محرک ګڼل کیږي، د خلکو جبري ورکېدل دي. ددې غورځنګ د شمېرو له مخې، د خیبر پښتونخوا په ۲۶ ولسوالیو کې څلور زره او ۹۵۲ تنه کسان لادرکه شوي، چې مسوولیت یې د پاکستان پر پوځ او ادارو ور اچول کیږي.

د جرګې درې ورځني بحثونه
د پښتون ژغورنې غورځنګ چې ددې جرګې کوربه توب کوي، پر یوه سکرین د جرګې برخه والو ته تصویري ګزارش وړاندې کوي، چې تمرکز یې د جګړې پر اغیزو، جبري ورکو شویو کسانو، د ملکي وګړو پر بېځایه کېدو او د پاکستان د پوځي عملیاتو په پایله کې د اقتصادي، ټولنیزو او رواني اغیزو پر څرنګتیا دی.
د جرګې تالار ته د خیبر پښتونخوا له بېلابېلو سیمو، په ځانګړې توګه شمالي او جنوبي وزیرستان، سوات او نورو قبایلي سیمو نه د زیانمنو کورنیو غړي راغوښتل شوي چې د پوځي عملیاتو په پایله کې له دوی سره د شویو تیریو په اړه د جرګې ګډونوالو ته د عیني شاهدانو په توګه د خپلو غمیزو کیسې واوروي.
په دې کې د سوات او لکي مروت هغه دوه سپین ږیري پلرونه هم شامل دي، چې د کورنۍ ګڼ غړي یې په مستقیمو بریدونو کې وژل شوي دي. هغه مېرمنې هم جرګې ته بلل شوې، چې مېړونه او زامن یې په جبري ډول لادرکه شوي او تر اوسه یې د مړي او ژوندي درک نه لګیږي.
د جرګې د اجنډا له مخې، ماښام مهال به د جرګې ګډون کوونکو ته د مهمو مسایلو یو لنډیز و رکول کیږي، چې د جرګې پر دویمه ورځ پرې خپلمنځي بحثونه وکړي. د جرګې پر دویمه ورځ په ځانګړو ناستو کې د هرې سیمې استازي راټولیږي او په تېرو دوو لسیزو کې د پښتنو ناوړه وضعیت څیړي.
د هرې سیمې کمپ یا خیمه به د رایو له لارې خپل استازي ټاکي او مسوولیت به یې د کمپ د بحثونو مدیریت او د جرګې په عمومي تالار کې د رپوټ وړاندې کول وي.
د جرګې درېیمه ورځ د یوې ځانګړې ډلې ګومارلو ته بېله شوې، چې ددې جرګې د پریکړو او پایلو د تعقیب مسوولیت به پرغاړه لري. دا کمېټه به د خیمو یا کمپونو له بحثونو وروسته خپلې چارې پیلوي.
د شاوخوا اتیا کمپونو استازي به، چې ۴۵ تنه د ولسوالیو او سیمو او ۳۵ تنه د سیاسي ګوندونو او نورو ډلو استازي دي، د کلیدي مسایلو په اړه بحث کوي او خپلې حل لارې او وړاندیزونه به کوي. د هر کمپ استازي به خپل ځانګړی پریکړه لیک وړاندې کوي، چې د جرګې په دویمه ورځ ددوی په اړوند کمپ کې پرې خبرې شوې وي.
ټاکل شوې ددې کمیټې لپاره چې د جرګې د مشرتابه حیثیت لري، د هر کمپ له استازو غړيوټاکل شي.
دغه کمېټه به د ټولو پرېکړه لیکونو نچوړ را وباسي او د هغو په رڼا کې به د راتلونکي لپاره کاري لارښود او ستراتیژي جوړوي. د جرګې په پای کې به د مشرتابه کمیټې مشران او تازه ټاکل شوي غړي د جرګې پر پایلو او راتلونکې کړنلارې غږیږي او د لوړې په مراسمو سره به نهايي تصمیونه او راتلونکي کاري پړاوونه اعلانوي.
د جرګې د پرېکړو اجرايي اړخ
دغه جرګه په پښتونخوا کې د خپل ډول لومړنۍ جرګه ګڼل کیږي، چې د ګډون کوونکو فکري، سیاسي او ټولنیزه تنوع پکې له ورایه برېښي. د جرګې اجنډا، مدیریت او د پرېکړو د تعقیب څرنګوالی یې له نورو هغو دودیزو جرګو سره متفاوت دی، چې پښتانه یې په خپلو کلیو او سیمو کې ترسره کوي.
د پاکستان د حکومت او امنیتي ادارو لپاره د جرګې دغه ډول او ترکیب اندېښمنوونکی دی، له همدې امله یې د جرګې د مخنیوي ټولې هڅې وکړې. سره له دې چې حکومت دې جرګې ته د پرانېستې اجازه ورکړه، خو هیله لري چې دا جرګه د خیبر پښتونخوا د ایالتي حکومت او نفوذي سیاسي او ټولنیزو مشرانو له لارې دداسې پرېکړو لامل نه شي چې د اسلام اباد لپاره سرخوږ شي.
یوه مساله چې په دې جرګه کې د بحث وړ موضوع ګرځېدای شي له قبایلي سیمو نه د پوځ وتل او په پرېکړو او سیاستونو کې د پښتونخوا د خپلواکۍ مساله ده. په دې مساله کې د پښتون ژغورنې غورځنګ، قبایلي مشران او حتا د پاکستان وسله وال مخالفان یوه خوله دي.
ددغسې پرېکړو د پلیتابه لپاره مهم څیز د جرګې د پرېکړو اجرایي ضمانتونه دي، چې تر اوسه لا روښانه نه دي. د پښتنو په جرګو کې معمولا د پرېکړو د اعمال ځواک څلویښتي او قومي لښکرې دي. که چیرې دې جرګې قومونه او قبیلې د خپلو پرېکړو د اجرا په برخه کې مکلفې کړې، اسلام اباد ته به یې مخامختیا اسانه نه وي.

په دې ناسته کې د پآکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي هم ګډون کړی و.

د سرچینو په وینا، ددې پرېکړې اعلان د ځانګړو تګلارو په پام کې نیولو سره اوس ځنډول شوی.

دغه راز په دې ناسته کې پرېکړه شوې چې د خیبر پښتونخوا سروزیر علي امین ګنډاپور به د دې جرګې په پرانېسته کې برخه اخلي.

د پاکستان فدرالي حکومت د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ته واک ورکړی چې له پي ټي اېم سره پر اختلافي مسایلو خبرې وکړي.

ډان وایي، په پرونۍ ناسته کې حکومتي پلاوي له پښتون ژغورنې غورځنګ غوښتنه کړې چې جرګه کې له پاروونکو شعارونو او د افغانستان د ملي بیرغ له رپولو ډډه وکړي. خو پي ټي اېم دې غوښتنو ته تر اوسه ځواب نه دی ور کړی.

پرون د جرګې په میدان کې د څلورو وژل شویو کسانو د جنازې په مراسمو کې د پي ټي اېم د بیرغونو ترڅنک د افغانستان ملي بیرغونه هم لیدل کېدل.

د پاکستان مرکزي حکومت د تېرې یکشنبې پر ورځ پر پي ټي اېم بندیز ولګاوه او دغه سوله ییز غورځنګ یې د دغه هېواد سولې او امنیت ته ګواښ وباله.

له دې اعلان وروسته د خیبر پښتونخوا پولیسو او امنیتي ځواکونو د پښتون قومي جرګې پر میدان او جرګې ته راتلونکو کاروانونو بریدونه وکړل چې د څلورو تنو د وژل کېدو او ۱۳نورو د ټپي کېدو رپوټونه ترې ورکړل شوي.

د خیبر پښتونخوا د سروزیر په مشرۍ حکومتي جرګې پرون په خیبر ولسوالۍ کې د پي ټي اېم له مشرانو سره د خبرو اترو هڅه کړې خو د پي ټي اېم مشران خبرو اترو ته نه دي حاضر شوي.

د جرګې یو تن تنظیموونکي افغانستان انټرنېشنل ته وویل چې حکومت هڅه کوي ددې جرګې مشري او واک په لاس کې واخلي، خو منظور پشتین په دې باور دی چې جرګه د پښتنو ملي دود دی او هیڅوک یې مشري نه شي کولای.

د هغه په باور، پښتون ژغورنې غورځنګ د جرګې، د جرګې د کمېټو، بحثونو او نورو مسایلو د تنظیم چارې پرغاړه لري او د جرګې د پرېکړو صلاحیت د جرګې په برخه والو پورې اړه لري.

د بریټانیا لومړي وزیر سټارمر او زېلېنسکي دواړو ټینګار وکړ، چې له روسیې سره جګړه بحراني پړاو ته رسېدلې ده.

زېلېنسکي د اوکراین په ګټه د جګړې په ډګر کې د توازن ساتلو لپاره د لویدیځ څخه د لا ډېر ملاتړ غوښتنه کوي.

هغه په ​​ځانګړې توګه له امریکا او بریتانیا غوښتي، چې اوکراین ته اجازه ورکړي چې د روسیې پر خاوره د برید لپاره د لویدیځ له خوا ورکړل شوي د اوږد واټن ویشتونکي توغندي وکاروي.

روتې د لندن په ډاونینګ سټریټ کې له مذاکراتو وروسته خبریالانو ته وویل: «موږ نن د توغندیو پر موضوع بحث وکړ، خو دا زموږ په هر یو متحد پورې اړه لري.»

تمه کیده ده، چې زېلېنسکي روانه اونۍ په جرمني کې خپلو متحدینو ته خپل پلان وړاندې کړي.

سټورم شډو یو اوږد واټن کروز توغندی دی چې د بریتانیا او فرانسې له خوا په ګډه په اوږده واټن کې د ځمکنیو اهدافو په وړاندې د بریدونو لپاره جوړ شوی. دا توغندی معمولاً له جنګي الوتکو څخه توغول کیږي او د اوږد واټن او په ستراتیژیکو هدفونو د دقیقو بریدونو د وړتیا له امله په پوځي عملیاتو کې مهم رول لوبوي. اوکراین د روسیې خاور کې دننه د همدغو توغندیو د توغولو اجازه غواړي.

روسیې تر دې مخکې خبرداری ورکړی و، چې که لویدیځ هېوادونه اوکراین ته اجازه ور کړي چې، د روسیې پر خاوره د دغو توغندیو څخه کار واخلي، روسیه به دغه کار ته غبرګون به وښیي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین تېره میاشت ویلي و، چې دا ډول پرېکړه به له روسیې سره د ناټو هېوادونو د مستقیمې شخړې په مانا وي او «د دې شخړې ماهیت» به بدلون ومومي.

ټاکل شوې وه، چې د اوکراین د وسلو ملاتړو په اړه، جرمني ته د امریکا د ولسمشر جوبایډن د رسمي سفر پرمهال د رامشټاین په هوايي اډه کې په یوه غونډه کې خبرې وشي، خو وروسته له هغې چې سپینې ماڼۍ اعلان وکړ چې بایډن به په امریکا کې پاتې شي تر څو د میلټن له توپان وروسته مرستې او د ژغورنې عملیاتو ته چمتووالی وڅاري، دغه غونډه وځنډول شوه.

په لندن کې د خبرو اترو وروسته، زېلېنسکي وویل، چې هغه د "جګړې د عادلانه پای ته رسولو لپاره مناسب شرایط" رامنځته کولو لپاره خپل پلان وړاندې کړی.

زېلېنسکي د نننۍ غونډې وروسته پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، د بریتانیا څخه د اوږد واټن وسلو د چمتو کولو په شمول د دوامداره دفاعي ملاتړ مننه کړې.

رویټرز خبري اژانس وايي، له دې سربیره توپان هغسې ورانۍ نه دي رامنځته کړې د کومو چې اټکل کېده.

والي ران ډیسانټیس په یوه سهارنۍ ناسته کې وویل، چې ایالت د ویروونکې سناریو مخه نیولې، خو خبرداری یې ور کړ، چې زیانونه لاهم د پام وړ دي.

د ټامپا سیمه چې د سیند د مرګونو څپو له امله یې په اړه خبرداري ورکول کېده، له ګواښه خوندي پاتې شوې ده.

د سیمې یو تن چارواکی اریک ګیل وايي، چې د فلوریډا د شمالي سیندغاړو په سنټ لوسي سیمه کې د مړینې څلور پېښې رامنځ ته شوې، چې لږ تر لږه دوه یې د اسپانیا سیندونو په نامه سیمه کې ثبت شوې دي.

د پاور اوټیج ویبپاڼې د رپوټ له مخې، په فلوریډا کې له درې میلیونو ډېرو کورونو او کارځایونو د پنجشنبې پر ورځ برېښنا نه درلوده، او دا په داسې حال کې ده چې خلک د دوه اونۍ وړاندې هیلینا توپان له امله د پرې شوې برېښنا د بېرته نښلیدو په انتظار وو.

د ټامپا ښاروال جین کاسټور یوې خبري ناستې ته وویل: « یوه معجزه داده چې موږ اټکل شوی توپان ونه لید. دې ډیر خلک وژغورل».

له سیمې خپرې شوې ویډیوګانې ښيي چې په دې سیمه کې توپان ونې رانسکورې کړې، سړکونو او کوڅو ته یې خځلې غورځولې او د برېښنا تارونه یې پرې کړي دي.

د امریکا د توپان ملي مرکز وايي، چې میلټون توپان له وچې په تېریدو ډېر کمزوری شو او د فلوریدا شمالي سیندغاړو ته چې ورسېد په ۱۴۵ کیلومټره في ساعت بادونو باندې بدل شو.