پر طالبانو تور دی، چې له ډېرو ادارو یې د پخواني دولت ډېری کارکوونکي او مسلکي کسان له دندو لرې کړي، خو د دې ډلې د چارو ادارې مشر وايي، دولتي دندې د ازادې سيالۍ له لارې تر لاسه کول د روڼتيا او پرمختګ لامل کېږي.
نورالحق انور دا هم وایي، چې د ادارو لپاره په ټاکنو کې تقوا، تخصص او ژمنتيا مهمه ده.
ښاغلي انور د کور او ښار جوړولو وزارت د ۹۴ خالي بستونو د الکټرونيکي ازموينې اخيستلو پر مهال دا خبره کړې او زیاتوي، چې له دوی سره د روڼتیا احساس او انګيزه شته.
نوموړي په دولتي ادارو کې د اشخاصو د ټاکلو اړوند زياته کړه: «په دندو د اشخاصو ګمارنې لپاره د ازادې سيالۍ له لارې ازموینې اخیستل د روڼتيا او پرمختګ لامل ګرځي.»
په ورته وخت کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزير حمد الله نعماني هم د طالبانو په اداره کې د کار کولو مهم شرط «ژمنتيا، تخصص او امانتداري» ګڼلې ده.
دا مهال افغانان تر ټولو ډېر د خراب اقتصادي وضعت او د کار د نشتوالي څخه کړيږي.
په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته دغې ډلې په تېرو درېيو کلنو کې تر ډېره هڅه کړې، چې خپلو جنګيالیو ته د کار زمينه برابره کړي.
پر دغه ډله نيوکه کيږي، چې د تير جمهوري دولت ډېری کارکوونکي له دندو لرې کړي او مسلکي بستونه يې غيري مسلکي کسانو ته ورکړي دي.
په تېرو درېيو کلونو د بې کارۍ او اقتصادي ستونزو له کبله یو شمیر کسانو ځان وژنې هم کړي دي.
افغانستان انټرنشنل د طالبانو د ځینې ادارو د خواله رسنیو پلټنه کړې، چې ښيي خوست کې د طالبانو والي د خپلو غونډو انځورونه نه خپروي، خو په مقابل کې د هغه مرستیال د خپلو لیدنو عکسونه خپروي. خوست کې خبریالان وايي، یو طالب چارواکی یې غونډو ته له کمرو سره غواړي، خو بل یې نه غواړي.
د طالبانو د لوړو زدکړو وزیر د خوست ولایت په شېخ زاید پوهنتون کې د یوې غونډې پرمهال خبریالان له ویډیو او انځور اخیستو منع کړل.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم سفر په اړه د خوست ولایت مقام په ټولنیزو رسنیو کې د غونډو د راپورونو سره یوازې د شېخ زاید پوهنتون او د جهادي مدرسې د ودانیو انځورونه خپاره کړل.
په خوست کې د طالبانو والي عبدالقیوم روحاني چې ملاهبت الله ته نژدې کس دی، د خپلو لیدونو او غونډو انځورونه او ویډیوګانې نه خپروي او نه هم خبریالان له کامرو سره غونډې ته پرېږدي.
خو د خوست د والي مرستیال محبوب شاه قانت چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نژدې کس دی د ولایت مقام اړوند په ټولنیزو رسنیو کې د خپلو فعالیتونو انځورونه او ویډیوګانې خپروي.
وروستي انځورونه یې د خوست ځاځي میدان ولسوالۍ ته د سفر پرمهال خپاره کړي دي، چې د سراج الدین حقاني لخوا مرسته شوي خوراکي توکي یې ویشلي دي.
په خوست کې ځینو ځايي خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې والي یې له کامرو سره غونډو ته نه پرېږدي خو د والي مرستیال محبوب شاه قانت بیا له خبریالانو ښې اړیکي پالي او له کامرو سره یې غونډو ته دعوت کوي.
ننګرهار
د افغانستان انټرنشنل د پلټنو له مخې د طالبانو د امریالمعروف وزیر خالد حنفي ننګرهار ته خپل وروستي سفر پرمهال د غونډو انځورونه د ننګرهار مقام د رسنیو دفتر په ټولنیزو پاڼو کې نه دي خپاره شوي.
د ځینو ځايي خبریالانو په وینا چې په دغو غونډو کې خبریالان له کامرو سره نه و غوښتل شوي.
خو بیا نن د سې شنبې په ورځ « د لړم ۱مه» نېټه د ننګرهار مرستیال والي عزیز الله مصطفا د واکسین کمپاین لپاره په یوه غونډه کې کډون کړی او بیا ددې غونډې انځورونو ترڅنګ د ننګرهار ولایت رسنیو دفتر د څو پرلپسې ناستو انځورونه په ټولنیزو رسنیو په پاڼو کې خپاره کړي دي.
لغمان
تېره ورځ لغمان ته د طالبانو امربالمعروف وزیر خالد حنفي د خپل سفر پرمهال نه هم خبریالانو ته له کامرو سره په غونډه کې اجازه ورکړې او نه یې هم د غونډې انځورونه د لغمان ولایت مقام اړوند ټولنیزو پاڼو کې خپاره شوي دي.
خو د لغمان لپاره د طالبانو د والي شېخ شېر احمد حقاني د نن ورځط د څو لیدنو انځورونه د لغمان ولایت رسنیو او اړیکو دفتر اړوند ټولنیزو رسنیو له خوا خپاره شوي دی.
پر انځور او ویډیو د طالبانو اختلاف
ډیری افغانان د طالبانو د دې روانو ننداریو په اړه هم حیران دي، په یو شمېر ولایتونو ځايي خبریالان وايي چې پر انځورونو او ویډیوګانو د طالبانو د اختلافاتو شاهدان دي.
دوی زیاتوي ځیني طالب چارواکي په ولایتونو کې له کامرو سره بلنه ورکوي؛ خو ځیني بیا یوازې یې د غږونو د ثبتولو اجازه ورکوي.
په همدې حال کې د افغانستان انټرنشنل د یو راپور بنسټ چې د طالبانو د امر بالمعروف نوي قانون له مخې په رسنیو کې د ساکښو موجوداتو پر انځورونو بندیز، د طالبانو په منځ کې نارضایتۍ راټوکولې دي.
طالبانو ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حقاني د ډلې اړوند کسان چې ډیری تبلیغاتي مرکزونه ددوی له خوا اداره کیږي، پر رسنیو د نویو بندیزونو مخالف دي او دا ګام د دې ډلې د منزوي کولو هڅه ګڼي.
سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبانو د سې شنبې په ورځ د کابل په خیرخانه کې کور په کور تلاشي پیل کړه. د سرچينو د معلوماتو له مخې، طالبانو د ١١مې ناحيې د کچالو پوستې څخه بیا د ۱۷ ناحيې د خيرخانې د کوتل سر پورې سيمه محاصره کړې ده.
ځايي اوسېدونکي وايي، طالبانو د خيرخانې د کچالو ۳۱۵ پوستې په سيمه، د روسانو په سړک او د خيرخانې کوتل پورې خپلې د تلاشۍ پوستې هم زياتې کړې دي.
په تېرو دریو کلونو کې طالبانو څو ځله د کابل ښار په ځانګړې توګه په خیرخانه او شمال ختیځو سیمو کې د ښاریانو کورونه تلاشي کړي.
طالب چارواکو تر اوسه په رسمي توګه په دغو سیمو کې د تلاشي په اړه څه نه دي ویلي.
تر دې وړاندې هم څو ځله طالبانو په څو ولایتونو کې د افغانانو کورونه تلاشي کړي دي.
تر دې مخکې طالبانو ویلي وو، چې د کورنو تلاشي د وسلو د موندلو لپاره کوي.
طالبان په داسې حال کې د کابل په خیرخانه کې کور په کور تلاشي کوي، چې په دې وروستيو کې د ازادۍ جبهې، د دې ډلې پر ضد د پوځي او سیاسي خوځښت او عملیاتو په ترڅ کې د کابل هوايي ډګر په توغندیزو بریدونو سره په نښه کړ.
د افغانستان د ازادۍ جبهې د یکشنبې په ورځ وویل، چې د کابل د هوايي ډګر پر پوځي برخې یې له څو لورو برید کړی دی.
دغه جبهې زياته کړه، چې عمليات يې د څو راکټونو په لګېدو پيل کړه او طالبانو ته يې ځاني او مالي زيانونه اړولي دي.
متحده ایالاتو له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو د تخلیې په بهیر کې۱۲۴ زره افغانان دغه هېواد ته لېږدولي، خو ډیری دغه افغانان په بشري لنډمهالو ویزو اوسیږي او د خپل راتلونکي په اړه ډاډمن نه دي.
د بایډن حکومت د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۲۹مه اعلان وکړ، چې تخلیه شوي افغانان په دغه هېواد کې په قانوني توګه، خو پهلنډمهالي ډول اوسیدای شي.
د کانورسېشن په نوم د اکاډمیکو څیړنو او شننو یوه خپرندویه پاڼه وايي، سره له دې چې بایډن په ۲۰۲۳ کال کې د ۷۰ زره افغانانو مشروطې بشردوستانه ویزېتمدید کړې، خو ډیری دغه افغانان لاهم په قانوني خلا کې واقع دي او دا دوی د خپل ژوند له جوړونې راګرځوي.
د شننې له مخې، د افغانانو مشروطه بشردوستانه استوګنه (The Afghan parole program) باید هر دوه کاله وروسته د امریکا ولسمشر وغځوي.
دا ډول استوګنه د متحده ایالتونو د پناه غوښتنې له سیاستونو سره متفاوته ده، چې له ډار سره مخ بهرنیانو ته په دغه هېواد کې د اقامت او دایمي استوګنې لاره برابروي.
یوه پوښتنه دا ده چې د امریکا راتلونکې ټاکنې به د افغانانو د حقوقي وضعیت په برخه کې ټاکونکې وي که نه؟
د مشروطې بشردوستانهاستوګنې پروګرام له ۲۰۲۱ کال وروسته افغانانو ته د امریکا د لنډمهالې استوګنې امکان ور کوي، خو داهم شونې ده چې دغه پروګرام ونه غځیږي.
یو پر درې برخه افغانان چې امریکا ته تللي، په کلیفورنیا، ویرجینیا او ټکزاس کې اوسیږي، خو نور یې د دغه هېواد په نورو ایالتونو کې استوګن شوي.
د شنونکي په باور، ددې استوګنې له مخې افغانان کولای شي په دغه هېواد کې کار او زده کړې وکړي، خو ډیری د ثابت کار او کورونو په موندلو کې له ستونزو سره مخ دي ځکه دایمي اوسېدونکي نه دي او د ټولنیز امنیت شمېرې نه لري.
سره له دېچې بایډن په ۲۰۲۱ کې افغانانو ته مشروطه بشردوستانه ازادي اعلان او په ۲۰۲۳ کال کې تمدید کړه، خو یوازې کانګرس دا واک لري چې د هغوی د دایمي استوګنې قانون تصویب کړي.
د شننې له مخې، یوه دوه ګوندي وړاندیز شوې لایحه چې د افغانانو د ځای پرځای کولو په نوم یادیږي، افغانانو ته دا فرصت ور کولای شي چې په امریکا کې ددایمي استوګنې غوښتنه وکړي.
د سناتور چوک ګراسلي په ګډونتر اوسه یوڅو ګوتشمیر امریکايي جمهوري غوښتونکو قانون جوړوونکو د امنیتي دلایلو له مخې له دې سره مخالفت کړی.
هغوی وايي، چې د نویو راغلیو خلکو د ارزونې تګلارې کافي نه دي او امنیتي ګواښونو ته لاره پرانیزي.
خو ځینې نور یوازې پر هغو افغانانو تمرکز کوي، چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی.
د شننې پر بنسټ، جمهوري غوښتونکي سناتور ټام کاټن یوه بله طرح وړاندیز کړې، چې افغانانو یا هر بل کس ته د مشروطې بشردوستانه ازادۍ په برخهکې د ولسمشر واکونه محدودي.
د کانورسېشن شنونکی په دې باور دی، چې د افغانانو برخلیک به د امریکا د ټاکنو له پایلو وروسته جوت شي.
دده په باور، که چیرې کمالا هرېس په ټاکنو کې بریالۍ شي، نوموړې به احتمالا دوه کاله نور هم د افغانانو د استوګنې موده وغځوي. کانګرس به هم له ټاکنو وروسته د افغانانو د ځای پرځای کولو لایحې په اړه تصمیم ونیسي، ځکه معمولا د ټاکنو پرمهال ډیر کم قوانین تصویب کیږي.
خو دا چې ډونالډ ټرمپ به ددغو افغانانو د راتلونکي په اړه څه ګام اخلي، دا تر اوسه یوه پرانستې پوښتنه ده.
د شنونکي په باور، د هغه تېرېدورې تر ډیره د کډوالۍ پر مهارولو تمرکز درلود. په دې کې د کډوالو کم منل او افغان او عراقي ژباړونکو او د امریکايي ځواکونو همکارانو ته د ویزو د ورکولو بهیر سختول شامل وو.
د طالبانو د صنعت او تجارت وزير وايي، ښايي د دې ډلې د حکومت استازي د روسيې په کازان ښار کې په اوسنۍ يا راتلونکي برېکس سرمشریزه کې برخه واخلي. نور الدین عزیزي زياتوي، برېکس سرمشريزې ته یې په ناسته کې د ګډون لپاره يو لیک هم لېږلی او د هغوی تر مثبت ځواب وروسته به دوی هم پرېکړه کوي.
د طالبانو د صنعت او تجارت وزير د افغان – قزاق سوداګريز فورم په څنډ کې د روسیې تاس خبري اژانس ته ويلي: «افغانستان لېوال دی، چې په برېکس غونډه کې د څارونکي په توګه ګډون وکړي.»
د تاس خبري اژانس د راپور له مخي، طالبانو په کازان په ښار کې د برېکس راتلونکې سرمشريزه کې د خپل پلاوي د ګډون لپاره یو غوښتنلیک استولی.
د اکټوربر په لومړيو کې د روسيې بهرنيو چارو وزارت مرستيال اندري رودینکو خبريالانو ته وویل، چې د برېکس هېوادونو لا تر اوسه په دغه سرمشريزه کې د افغانستان د پلاوي د ګډون په اړه موافقې ته نه دي رسېدلي.
څو ورځې وړاندې په افغان چارو کې د روسیې استازي ضمير کابلوف هم ويلي و، که د برېکس غړو هېوادونو هوکړه وکړه، نو په کازان کې به د دې ټولنې سرمشریزې ته طالبان وبولي.
کابلوف زياته کړه، چې دا ډول بلنه د برېکس د غړو هېوادونو په هوکړه پورې تړلې ده.
برېکس سرمشریزه د روانې اکتوبر میاشتې له ۲۲ تر ۲۵ د روسیې په کازارن ښار کې جوړېږي.
برازیل، روسیه، هند، چین او سوېلي افریقا د برېکس اصلي غړي دي.
دا ټولنې د مصر، سعودي، متحده عربي اماراتو، ایران او ایتوپیا په غړیتوب هم هوکړې ته رسېدلې ده.
د افغانستان لپاره د پاکستان د نوي ځانګړي استازي په ګومارلو کې ځنډ ښيي چې اسلام اباد د طالبانو له حکومت سره خپلې اړیکې کموي. پاکستان شپږ اونۍ وړاندې د افغانسان لپاره خپل مخکینی ځانګړی استازی اصف درانی له دندې ګوښه کړ، خو لاهم د نوموړي ځایناستی نه دی ټاکل شوی.
د پاکستان اکسپریس ټربیون ورځپاڼه وايي، د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت چارواکي په دې باور دي، چې له شته محدودیتونو سره سره دوی د متقاعد ځانګړي استازي له ګومارنې پرته هم د افغانستان اړوند چارې پرمخ وړلی شي.
ورځپاڼه وايي، د نوي ځانګړي استازي په ګومارنه کې د پاکستاني چارواکو زړه نازړه توب له دې امله دی چې د طالبانو حکومت د پاکستاني طالبانو له ملاتړه لاس نه اخلي.
د سرچینې په باور، په داسې وخت کې چې د سیمې هیوادونه او په افغانستان کې ښکیل اړخونه خپلو اندېښنو ته د ځواب موندنې او نړیوالو لوبغاړو سره د همغږۍ لپاره ځانګړي استازي ټاکي، پاکستان د سپټمبر پر لسمه د طالبانو له حکومت سره د خپلوترینګلو اړیکو په ترڅ کې د ځانګړي استازي، اصف دراني د لرې کولو هيښوونکې پریکړه وکړه.
اصف درانی د ۲۰۲۳ کال په می کې د محمد صادق خان پرځای ټاکل شوی و.
نوموړی په دې بریالی نه شو، چې د کابل او اسلام اباد ترمنځ پر اړیکو مثبت اغیز پریباسي.
سرچینه وايي، درانی په کابل کې ډېر محبوب نه و او د خپلې دندې پرمهال یې یوازې څو ځله د طالبانو له حکومت سره اړیکې ټینګې کړې وې.
اکسپریس ټربیون وايي، د ځانګړي استازي رول د بې اغیزتوب له امله داسې ښکاري چې اسلام اباد د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي له ټاکلو لاس پرسر شوی او سملاسي یې خپل ټول سیاست له طالبانو سره د اړیکو پر ټکني کولو او په کوردننه ګواښونو سره مبارزې ته اړولی.
په کابل کې یوې سرچینې چې د پاکستان او افغانستان اړیکې له نږدې څاري افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې «په یو شمېر طالبانو کې داسې فکر و چې اصف درانی د پاکستان د لوی درستیز جنرال اصف منیر کس دی او له همدې امله څوک خبرو ته ورسره ډېر نه کښېناستل».
د سرچینې په باور، « ترڅو چې اصف منیر د پاکستان د پوځ لوی درستیز وي، د کابل او اسلام اباد په اړیکو کې د ښه والي امکانات کم دي».
د پاکستان د پوځ لوی درستیز له پاکستاني طالبانو سره د خبرو اترو پلوی نه دی او د طالبانو له حکومت نه یې په پریکنده ډول غوښتي چې د پاکستاني طالبانو د فعالیتونو مخه ونیسي.