طالبانو یو ځل بیا د کابل په خیرخانه کې کور په کور تلاشي پیل کړې

د بایډن حکومت د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۲۹مه اعلان وکړ، چې تخلیه شوي افغانان په دغه هېواد کې په قانوني توګه، خو پهلنډمهالي ډول اوسیدای شي.

د کانورسېشن په نوم د اکاډمیکو څیړنو او شننو یوه خپرندویه پاڼه وايي، سره له دې چې بایډن په ۲۰۲۳ کال کې د ۷۰ زره افغانانو مشروطې بشردوستانه ویزېتمدید کړې، خو ډیری دغه افغانان لاهم په قانوني خلا کې واقع دي او دا دوی د خپل ژوند له جوړونې راګرځوي.

د شننې له مخې، د افغانانو مشروطه بشردوستانه استوګنه (The Afghan parole program) باید هر دوه کاله وروسته د امریکا ولسمشر وغځوي.

دا ډول استوګنه د متحده ایالتونو د پناه غوښتنې له سیاستونو سره متفاوته ده، چې له ډار سره مخ بهرنیانو ته په دغه هېواد کې د اقامت او دایمي استوګنې لاره برابروي.

یوه پوښتنه دا ده چې د امریکا راتلونکې ټاکنې به د افغانانو د حقوقي وضعیت په برخه کې ټاکونکې وي که نه؟

د مشروطې بشردوستانهاستوګنې پروګرام له ۲۰۲۱ کال وروسته افغانانو ته د امریکا د لنډمهالې استوګنې امکان ور کوي، خو داهم شونې ده چې دغه پروګرام ونه غځیږي.

یو پر درې برخه افغانان چې امریکا ته تللي، په کلیفورنیا، ویرجینیا او ټکزاس کې اوسیږي، خو نور یې د دغه هېواد په نورو ایالتونو کې استوګن شوي.

د شنونکي په باور، ددې استوګنې له مخې افغانان کولای شي په دغه هېواد کې کار او زده کړې وکړي، خو ډیری د ثابت کار او کورونو په موندلو کې له ستونزو سره مخ دي ځکه دایمي اوسېدونکي نه دي او د ټولنیز امنیت شمېرې نه لري.

سره له دېچې بایډن په ۲۰۲۱ کې افغانانو ته مشروطه بشردوستانه ازادي اعلان او په ۲۰۲۳ کال کې تمدید کړه، خو یوازې کانګرس دا واک لري چې د هغوی د دایمي استوګنې قانون تصویب کړي.

د شننې له مخې، یوه دوه ګوندي وړاندیز شوې لایحه چې د افغانانو د ځای پرځای کولو په نوم یادیږي، افغانانو ته دا فرصت ور کولای شي چې په امریکا کې ددایمي استوګنې غوښتنه وکړي.

د سناتور چوک ګراسلي په ګډونتر اوسه یوڅو ګوتشمیر امریکايي جمهوري غوښتونکو قانون جوړوونکو د امنیتي دلایلو له مخې له دې سره مخالفت کړی.

هغوی وايي، چې د نویو راغلیو خلکو د ارزونې تګلارې کافي نه دي او امنیتي ګواښونو ته لاره پرانیزي.

خو ځینې نور یوازې پر هغو افغانانو تمرکز کوي، چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی.

د شننې پر بنسټ، جمهوري غوښتونکي سناتور ټام کاټن یوه بله طرح وړاندیز کړې، چې افغانانو یا هر بل کس ته د مشروطې بشردوستانه ازادۍ په برخهکې د ولسمشر واکونه محدودي.

د کانورسېشن شنونکی په دې باور دی، چې د افغانانو برخلیک به د امریکا د ټاکنو له پایلو وروسته جوت شي.

دده په باور، که چیرې کمالا هرېس په ټاکنو کې بریالۍ شي، نوموړې به احتمالا دوه کاله نور هم د افغانانو د استوګنې موده وغځوي. کانګرس به هم له ټاکنو وروسته د افغانانو د ځای پرځای کولو لایحې په اړه تصمیم ونیسي، ځکه معمولا د ټاکنو پرمهال ډیر کم قوانین تصویب کیږي.

خو دا چې ډونالډ ټرمپ به ددغو افغانانو د راتلونکي په اړه څه ګام اخلي، دا تر اوسه یوه پرانستې پوښتنه ده.

د شنونکي په باور، د هغه تېرېدورې تر ډیره د کډوالۍ پر مهارولو تمرکز درلود. په دې کې د کډوالو کم منل او افغان او عراقي ژباړونکو او د امریکايي ځواکونو همکارانو ته د ویزو د ورکولو بهیر سختول شامل وو.

د طالبانو د صنعت او تجارت وزير د افغان – قزاق سوداګريز فورم په څنډ کې د روسیې تاس خبري اژانس ته ويلي: «افغانستان لېوال دی، چې په برېکس غونډه کې د څارونکي په توګه ګډون وکړي.»

د تاس خبري اژانس د راپور له مخي، طالبانو په کازان په ښار کې د برېکس راتلونکې سرمشريزه کې د خپل پلاوي د ګډون لپاره یو غوښتنلیک استولی.

د اکټوربر په لومړيو کې د روسيې بهرنيو چارو وزارت مرستيال اندري رودینکو خبريالانو ته وویل، چې د برېکس هېوادونو لا تر اوسه په دغه سرمشريزه کې د افغانستان د پلاوي د ګډون په اړه موافقې ته نه دي رسېدلي.

څو ورځې وړاندې په افغان چارو کې د روسیې استازي ضمير کابلوف هم ويلي و، که د برېکس غړو هېوادونو هوکړه وکړه، نو په کازان کې به د دې ټولنې سرمشریزې ته طالبان وبولي.

کابلوف زياته کړه، چې دا ډول بلنه د برېکس د غړو هېوادونو په هوکړه پورې تړلې ده.

برېکس سرمشریزه د روانې اکتوبر میاشتې له ۲۲ تر ۲۵ د روسیې په کازارن ښار کې جوړېږي.

برازیل، روسیه، هند، چین او سوېلي افریقا د برېکس اصلي غړي دي.

دا ټولنې د مصر، سعودي، متحده عربي اماراتو، ایران او ایتوپیا په غړیتوب هم هوکړې ته رسېدلې ده.

د پاکستان اکسپریس ټربیون ورځپاڼه وايي، د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت چارواکي په دې باور دي، چې له شته محدودیتونو سره سره دوی د متقاعد ځانګړي استازي له ګومارنې پرته هم د افغانستان اړوند چارې پرمخ وړلی شي.

ورځپاڼه وايي، د نوي ځانګړي استازي په ګومارنه کې د پاکستاني چارواکو زړه نازړه توب له دې امله دی چې د طالبانو حکومت د پاکستاني طالبانو له ملاتړه لاس نه اخلي.

د سرچینې په باور، په داسې وخت کې چې د سیمې هیوادونه او په افغانستان کې ښکیل اړخونه خپلو اندېښنو ته د ځواب موندنې او نړیوالو لوبغاړو سره د همغږۍ لپاره ځانګړي استازي ټاکي، پاکستان د سپټمبر پر لسمه د طالبانو له حکومت سره د خپلوترینګلو اړیکو په ترڅ کې د ځانګړي استازي، اصف دراني د لرې کولو هيښوونکې پریکړه وکړه.

اصف درانی د ۲۰۲۳ کال په می کې د محمد صادق خان پرځای ټاکل شوی و.

نوموړی په دې بریالی نه شو، چې د کابل او اسلام اباد ترمنځ پر اړیکو مثبت اغیز پریباسي.

سرچینه وايي، درانی په کابل کې ډېر محبوب نه و او د خپلې دندې پرمهال یې یوازې څو ځله د طالبانو له حکومت سره اړیکې ټینګې کړې وې.

اکسپریس ټربیون وايي، د ځانګړي استازي رول د بې اغیزتوب له امله داسې ښکاري چې اسلام اباد د افغانستان لپاره د ځانګړي استازي له ټاکلو لاس پرسر شوی او سملاسي یې خپل ټول سیاست له طالبانو سره د اړیکو پر ټکني کولو او په کوردننه ګواښونو سره مبارزې ته اړولی.

په کابل کې یوې سرچینې چې د پاکستان او افغانستان اړیکې له نږدې څاري افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې «په یو شمېر طالبانو کې داسې فکر و چې اصف درانی د پاکستان د لوی درستیز جنرال اصف منیر کس دی او له همدې امله څوک خبرو ته ورسره ډېر نه کښېناستل».

د سرچینې په باور، « ترڅو چې اصف منیر د پاکستان د پوځ لوی درستیز وي، د کابل او اسلام اباد په اړیکو کې د ښه والي امکانات کم دي».

د پاکستان د پوځ لوی درستیز له پاکستاني طالبانو سره د خبرو اترو پلوی نه دی او د طالبانو له حکومت نه یې په پریکنده ډول غوښتي چې د پاکستاني طالبانو د فعالیتونو مخه ونیسي.

دغو لاریون کوونکو چې “شرم پر ایران”، “ایران باید د افغانانو له ځورونې لاس واخلي” او “ایران افغانان وژني” شعارونه یې لیږدول، له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې ایران باندې لا ډیر بندیزونه ولګوي.

له دغو لسګونو افغانانو له ډلې څو ګډونوالو لاریون ته وینا وکړه او ویې ویل، چې ډیری افغانان د طالبانو له خوا د لګیدلو محدودیتونو له امله خپل وطن پریږدي او ایران ته پناه وړي، چې باید انساني چلند ورسره وشي.

تر دې وداندې، پر افغان کډوالو د ایران د سرحدي ځواکونو د ډزو په غبرګون کې یو شمېر معترضانو د امریکا په کلیفورنيا کې د والي د دفتر مخ ته لاریون کړی. په بروکسل کې د اروپايي پارلمان مخې ته هم افغانان راټول شوي او له نړيوالو يې د پېښې د کره پلټنې او د افغانانو د حق ورکولو غوښتنه کړې.

لاريون والو د ایران د سرحدي ځواکونو له خوا د افغان کډوالو وژل غندلي او له ټولو افغانانو یې غوشتنه کړې، چې په دې اړه د حق غوښتلو غږ پورته کړي.

د یادونې وړ ده، چې د شنبې پر ورځ هم یو شمېر معترضان په لندن کې د ایران د سفارت مخې ته راټول شوي وو. دوی هم د افغان کډوالو د وژلو په اړه د ایران د دولت د ځواب ویلو غوښتنه کوله او له نړۍوالو ادارو یې وغوښتل، چې په دې اړه څېړنې وکړي.

دغه پېښه په بدکرویڅ ناخ سیمه کې په یو پارکېنګ کې د شخړې پرمهال رامنځته شوې.

د سیمې پولیس وایي، چې ۳۵ کلن افغان په یوه درې کسیزه شخړه کې د یو سوریايي وګړي د چړې په وار لومړی پر اوږه ټپي شوی و، خو وروسته د ټپونو له امله مړ شوی.

د جرمني رسنیو د رپوټونو له مخې، وژونکی د پېښې له ځایه تښتېدلی و، خو وروسته پولیسو نیولی او د څارنوالۍ په حکم زنداني شوی.

پولیس شک ښيي چې یاده پېښه له نشه یي توکو سره اړوند ده.
په جرمني کې په دې وروستیو کې د چړې بریدونه ډېر شوي او د بادن ورتمبرګ ایالت د منهایم ښار له پېښې وروسته چې یو افغان پکې ښکیل و، افغانان ځانونه ډېر اغیزمن ګڼي.