دوو ډېپلوماتیکو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته تایید کړه، چې د نومبر په ۲۰مه د ملګرو ملتونو په جوړه شوې غونډه کې د طالبانو هغه غوښتنه چې د دې ډلې استازي ته د افغانستان څوکۍ ورکړل شي، رد شوه. په دې غونډه کې د افغانستان، میانمار او لیبیا د استازو باورلیکونه وڅېړل شول.
په دې غونډه کې د امريکا متحده ايالاتو، چين او روسيې په ګډون د کميټې غړو ګډون درلود.
د يادې کمېټې د ریيس د وړانديز له مخې، د افغانستان د استازي د باورليک څېړنه وځنډول شوه او د دغې څوکۍ په اړه پرېکړه د ملګرو ملتونو اسمبلۍ په ۷۷ مه غونډې پورې وځنډول شوه.
دا څلورم ځل دی چې ملګري ملتونه د طالبانو هغه غوښتنه ردوي، چې د ملګرو ملتونو د شورا څوکۍ دې د دې ډلې استازي ته وسپاري.
اوس مهال د افغانستان څوکۍ د افغانستان د پخواني حکومت د استازي نصیر احمد فایق په لاس کې ده.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سهیل شاهین په ملګرو ملتونو کې د خپل استازي په توګه معرفي کړی خو ملګري ملتونه ښاغلی شاهین د افغانستان د استازي په توګه نه پېژني.
د طالبانو د استخباراتو اړوند وېبپاڼې المرصاد په خپله مهالنۍ تبصره کې لیکلي، اوس پاکستان هڅه کوي چې د خپل خرابېدونکي اقتصاد د ژغورلو لپاره چین په سیمه کې د نیابتي جګړې برخه وګرځوي. المرصاد لیکلي، پاکستان د افغانستان په اړه چین ته د «ترهګرو» د پټنځیو په اړه ناسم معلومات ورکړي دي.
د طالبانو د استخباراتو اړوند رسنۍ المرصاد نن د جمعې ورځ د لیندۍ په دوهمه نېټه «پاکستان د خپلو ګټو لپاره چین د سیمي په نیابتي جګړه کې ښکېلوي» تر سرلالیک لاندې خپله مهhلنۍ تبصره خپره کړې ده.
المرصاد دا تبصره د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یو ژیاو یونګ د هغو خبرو په غبرکون کې کړې چې په خبره یې په افغانستان کې شاوخوا ۲۰ وسلوالې ترهګرې ډلې فعالې دي چې د چین لپاره امنیتي ګواښونه جوړوي.
د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي دا څرګندونې اسلام اباد ته د خپل سفر پرمهال کړې دي.
المرصاد لیکلي« که د چین د استازي د دې بیان ژور تحلیل وشي، نو ښکاري چې دا د چین خپل رسمي دریځ نه دی، بلکې د پاکستان د حکومت او ادارو لخوا د ورکړل شويو معلوماتو، دروغجنو شواهدو او بریفینګ وروسته د هغه شخصي برداشت دی چې په خپلو خبرو کې یې څرګند کړ.»
طالبانو ته نژدې رسنۍ د تبصرې په یوه برخه کې لیکلي چې پاکستان د افغانستان پر ضد د دې روان تبلیغاتي کمپاین له لارې خپلو موخو ته رسیدل غواړي، یوه موخه یې دا هم ده چې د خپلو ګټو لپاره د چین ملاتړ تر لاسه کړي او بل دا چې په بلوچستان کې د روانې وسله والې جګړې له امله د پاکستان دننه د چین د اقتصادي پروژو راتلونکی له خطر سره مخ دی.
المرصاد زیاتوي:« که چین د افغانستان په اړه د پاکستان بې بنسټه دعوو ته غوږ ونیسي، نو دا به د چین بهرني سیاست ته زیان ورسوي، ځکه پاکستان هڅه کوي چې په افغانستان کې خپلې نیابتي جګړې ته د چین ملاتړ تر لاسه کړي، چې دا به د چین بې پریوالی زیانمن کړي.»
د طالبانو دې رسنۍ له چین غوښتي چې باید د افغانستان په اړه خپل دریځ په خپلواک ډول وټاکي او یوازې د پاکستان پر خبرو باور ونه کړي.
د دې رسنۍ د تحلیل له مخې، د پاکستان او افغانستان تر منځ خرابې اړیکې او د پاکستان ورځني پروپاګندي کمپاینونه د دواړو هېوادونو تر منځ ژوره بې اعتمادي ښيي، نو غوره به دا وي چې چین د افغانستان په اړه د هر ډول تورونو د تصدیق لپاره له نورو خپلواکو سرچینو کار واخلي.
المرصاد چین ته سپارښتنه کړې ده، چې له طالبانو سره ډېپلوماټیکو چینلونه نور هم قوي او د هغه له لارې مستقیمې خبرې وکړي.
دې رسنۍ لیکلي چې له افغانستان د امریکا له وتلو وروسته او وس پاکستان هڅه کوي چې د خپل خرابېدونکي اقتصاد د ژغورلو لپاره چین د نیابتي جګړې برخه وګرځوي.
څو ورځې وړاندې د ایکسپرېس ټرېبیون راپور ورکړ، چې پاکستاني چارواکو یو شایو یونګ ته د تحریک طالبان پاکستان او ورسره تړلو ډلو له خوا د افغانستان د خاورې د کارولو په اړه معلومات ورکړي دي.
په دې معلوماتو کې نوي شواهد هم شامل دي چې څنګه د طالبانو تر واک لاندې افغانستان د سیمې سوله او ثبات ګواښي.
په بغلان کې د طالبانو د پولیسو قوماندانۍ تاییدوي، چې د دغه ولایت په نهرین ولسوالۍ کې د «سید پادشاه اغا» پر زیارت د وسله والو په برید کې لږ تر لږه ۱۱ تنه وژل شوي دي. په خبرپاڼه کې راغلي، چې د دغه برید په تړاو څو شکمن کسان نیول شوي او پلټنې ترې روانې دي.
په بغلان کې د طالبانو د پولیسو قومندانۍ د جمعې په ورځ د لیندۍ په دویمه په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې دا پېښه یو "مرموز" برید بللی دی.
په خبرپاڼه کې راغلي چې وژل شويو کسانو د ورځې کار کاوه او د شپې د عبادات لپاره زیارت ته تلل.
د سرچینو په وینا، دغه کسان د نهرین په شهر کهنه کې د سیدپادشاه په زیارت کې چې «په ذکر بوخت وو، وژل شوي دي.»
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ناپېژاندو وسله والو په دغه پېښه کې « د صوفیانو په هغه ډله» چې د شپې راټوله شوې وه، ډزې کړې دي.
د سرچینو په وینا، په دغه پېښه کې وژل شوي کسان تر ډېره ځوانان دي.
افغانستان انټرنشنل ته داسې تصویرونه هم رسېدلي، چې له مخې یې هغه ځای چې ویل کېږي زیارت دی په کې د وژل شوبو کسانو جسدونه پراته دي.
لا تر اوسه څرګنده شوې نه ده، چې دغه برید د چا او یا د کومې ډلې له خوا ترسره شوی دی.
د ۱۴۰۳ کال د لیندۍ دوهمه د پکتیکا ولایت په یحیی خېلو ولسوالۍ کې د والیبال په سیالۍ کې د خونړي ځانمرګي برید لسمه کلیزه ده. هغه پېښه چې تر ۵۰ کسان پکې ووژل او تر ۶۰ ډېر نور ټپیان شول. د دغه برید ډېری قربانیان ماشومان، تنکي ځوانان او ملکي وګړي وږ.
دا برید په تیرو ۲۳ کلونو کې د ملکي وګړو پر وړاندې یو تر ټولو خونړی برید شمېرل کېږي.
د برید عامل څوک وو؟
له دې برید وروسته د افغانستان د پخواني حکومت د ملي امنیت ریاست اعلان وکړ، چې دغه عملیات د حقاني شبکې د «مسلکي» کسانو له خوا چې د طالبانو یوه له خطرناکو څانګو څخه ده، پلان او عملي شوی دی.
د تېر حکومت د ملي امنيت د عمومي رياست د معلوماتو له مخې، ځانمرګى بريدګر د همدې ولسوالۍ د غیبي خېلو دکلي اوسېدونکى و.
د افغانستان پخواني حکومت د دغه بریدګر په اړه نور معلومات نه دي خپاره کړي.
په هغه وخت کې رویټرز خبري اژانس هم راپور ورکړی و، چې له ۱۳ کلنې جګړې وروسته د نړیوالو ځواکونو له وتلو سره سم، "طالبانو او نورو جهادي ډلو په افغانستان کې د ځانمرګو بریدونو او وژنو څپه پیل کړې ده."
خو وسله والو طالبانو او کومې بلې ډلې د يادې پېښې پړه پر غاړه نه وه اخيستې.
دا برید وروسته له هغه وشو، چې د افغانستان ولسي جرګې یو امنیتي تړون تصویب کړ چې له مخې به یې په ور پسې میاشت کې د ځینو بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته ځینې امریکايي او ناټو ځواکونه په افغانستان کې پاتې شي.
یوه لسیزه بې ځوابه کړاو
په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو سره، د پکتیکا د ناورین په ګډون د ځانمرګو بریدونو د قربانیانو لپاره د عدالت هیله نوره هم کمه شوې ده.
نړیوالې ټولنې د دغو بریدونو د عاملینو د څېړلو او محاکمې لپاره هېڅ اقدام نه دی کړی. طالبانو نه یوازې دا چې د افغانستان په ښارونو کې په ځانمرګو بریدونو پښېماني نه ده ښودلې، بلکې دوی په ویاړ سره دا کړنې یادوي او ځانمرګي بریدونه یې د "خپلواکۍ" د مبارزې د یوې برخې په توګه معرفي کوي.
د ۱۴۰۰ کال د کب په میاشت کې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني په کندهار کې په یوه غونډه کې اعتراف وکړ چې یوازې په تېره یوه نیمه لسیزه کې دغې شبکې ۱۰۵۰ غړو ځانمرګي بریدونه کړي دي.
هغه د دې بریدونو لپاره د "استشهادي" اصطلاح کارولې، چې طالبان یې په ایډیالوژیک ډول د ځانمرګو کړنو توجیه کولو لپاره کاروي.
یو خونړی ځانمرګی برید چې د یوې سپورټي لوبې د لیدونکو د ګڼې ګوڼې په منځ کې وشو، لسګونه ملکي وګړو ته یې مرګ ژوبله واړوله.
نن د دې برید لسمه کلیزه ده، چې قربانيان او ژوندي پاتې شوي کسان نه يوازې د عدالت له نشتوالي ځورېږي، بلکې د افغانستان په روان کړکېچ کې غږ هم ورک شوی دی.
د بیان ازادۍ کور د ټلوېزیون نړیوالې ورځې په مناسبت لیکلي د طالبانو بیا واک ته رسېدو سره تر دې دمه تر ۳۰۰ ډېرې رسنۍ بندې شوي دي. دغه سازمان ویلي، طالبانو تر ۲۰ سختو حکمونو صادرولو سره بیان ازادي او اطلاعاتو ته د رسنیو لاسرسی محدود کړی دی.
د بیان ازادۍ کور د بنجشنبې په ماښام د لیندۍ لومړی نېټه د ټلوېزیون نړیوالې ورځې په مناسبت لیکلي چې په تېرو دوو لسېزو کې په افغانستان کې رسنیو او په ځانګړي توګه ټلوېزیونونو بې ساري رول لوبولو سره د اطلاع رسونې، ښوونې او تفریحي خپرونې پرمخ بوولې.
دغه سازمان زیاته کړه چې ټلویزیون د یوې اغېزمنې وسیلې او د خلکو او چارواکو ترمنځ د پل په توګه زمینه برابره کړې وه ترڅو چارواکي د خلکو غږ واوري.
ملګرو ملتونو د نومبر ۲۱مه د ټلوېزیون نړیواله ورځ نومولې ده.
دا ورځ د لومړي ځل لپاره په ۱۹۹۶ کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ په وړاندېز د ټلویزیون اهمیت د معلوماتو، ښوونې او د بشري ارزښتونو او ډېموکراسۍ د ودې لپاره د وسیلې په توګه ولمانځل شوه.
په دې اړه د بیان ازادۍ کور یوه خبرپاڼه خپره کړې ده او دغه سازمان وايي چې د طالبانو سختو حکمونو سره د رسنیو د قانون او اطلاعاتو ته د لاسرسي حق اخېستل شوی دی.
د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې مېشت افغان خبریالان وایي، چې د کډوالو د اېستلو په پیل شوي پړاو کې دوی او د دوی ګڼ همکاران په زوره د اېستلو له ګواښ سره مخامخ شوي دي.
په هغه ناسته کې چې د پنجشنبې په ورځ د (لیندۍ په لومړۍ نېټه) د دغو خبریالانو لهخوا په اسلام اباد کې جوړه شوې وه، هغوی له نړۍوالې ټولنې او له خبریالانو د ملاتړو ادارو غوښتنه کوله، چې یا دې درېیمو هېوادونو ته د دوی په اېستلو کې ګام واخلي او یا دې پر پاکستان فشار راوړي چې د خپلې دغې پرېکړې لاس په سر شي.
له هغه مهاله چې په اسلام اباد او د پاکستان په نورو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو لړۍ بیا پیل شوې، ګڼ خبریالان هم په وېره کې دي چې که دوی هم اېستل کېږي؛ نو په افغانستان کې به د خپلسرو نیونو او ربړونو سره مخامخ شي.
د دغې غونډې یوه ګډونواله افغانه خبریاله چې نه غواړي په راپور کې یې نوم واخیستل شي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:« زه او زما کورنۍ په ډېرې سختۍ سره له کابله راووتلو، د کور ټول کاڼي کودي مو په ارزانه بیه وپلورل، دلته هم ډېرې سختې ګالو؛ خو د دومره سختیو له ګاللو سره، سره که بیا هم له پاکستانه اېستل کېږو نو زموږ لپاره د سر خطره ډېره ده او په هماغه شېبه چې له تورخمه واړول شو، د طالبانو لهخوا به ونیول شو.»
دا رنګه د احمد ذکي په مستعار نوم یو بل خبریال وایي:« موږ داسې ګڼله، چې په اسلام اباد کې د لنډ مهال پاتې کېدو وروسته به د نړۍوالې ټولنې او د خبریالانو د ملاتړو بنسټونو په همکارۍ واېستل شو؛ خو د دوو کالو په تېرېدو سره لا هم په اسلام اباد کې یو او هره ګړۍ د پولیسو لهخوا د نیولو او زنداني کولو له ګواښ سره مخامخ یو.»
په اسلام اباد کې د بې پولې خبریالانو بنسټ (ار اېس اېف) وایي، دوی په وار، وار د پاکستان له حکومت او پوځي چارواکو څخه غوښتنه کړې چې د خبریالانو د نیولو او په زوره دې د هغوی له شړلو ډډه وکړي.
د دغې ادارې مشر اقبال خټک افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، دوی به تر وروستي بریده هڅه کوي چې د افغان خبریالانو د نیولو او ایستلو مخه ونیسي.
هغه زیاته کړه: «موږ په تېر کې هم د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د کمېشنرۍ د چارواکو او پولیس مشرانو سره په دې اړه خبرې کړې او د افغان خبریالانو د خوندیتوب په اړه مو د هغوی همکاري غوښتې ده. موږ بیا هم له دغو چارواکو غوښتنه کوو دا مهال چې په افغانستان کې د خبریالانو د خوندیتوب لپاره هیڅ ضمانت نه شته باید هغوی دلته پاتې شي.»
ښاغلي خټک دا رنګه په نړۍوالې ټولنې او مهاجر منونکو هېوادونو هم غږ وکړ، چې د خبریالانو په خوندیتوب او هغوی ته په خپلو هېوادونو کې د پناه ورکولو په کار کې خپلې هڅې و نه سپموي او د دغو خبریالانو د مېشتېدا بهیر دې چټک او ګړندی کړي.
له هغه مهاله چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسېدلي، په خبریالانو کړۍ تنګه شوې، ډېرو یې دندې له لاسه ورکړي، بندیان شوي او کړول شوي دي.
هغه خبریالان چې توانېدلي ګاونډیو هېوادونو پاکستان او ایران ته کډه شي، په دغو هېوادنو کې هم د خورا ستونزو او ننګونو سره مخامخ شوي دي.
دوی که له یوې خوا د اقتصادي ستونزو له امله کړیږي، له بله پلوه دوی په دغو هېوادونو کې د شړلو او بندي کېدلو له ګواښونو څخه هم نه دي خلاص.
د ځینو شمېرو له مخې، دا مهال د ۲۵۰ په شاوخوا کې خبریالان او د رسنیو کارکوونکي د پاکستان په بېلاېلو ښارونو کې مېشت دي.