طالبانو ته نژدې رسنۍ المرصاد: پاکستان د خپلو ګټو لپاره چین د سیمې په نیابتي جګړه کې ښکېلوي

په بغلان کې د طالبانو د پولیسو قومندانۍ د جمعې په ورځ د لیندۍ په دویمه په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې دا پېښه یو "مرموز" برید بللی دی.

په خبرپاڼه کې راغلي چې وژل شويو کسانو د ورځې کار کاوه او د شپې د عبادات لپاره زیارت ته تلل.

د سرچینو په وینا، دغه کسان د نهرین په شهر کهنه کې د سیدپادشاه په زیارت کې چې «په ذکر بوخت وو، وژل شوي دي.»

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې ناپېژاندو وسله والو په دغه پېښه کې « د صوفیانو په هغه ډله» چې د شپې راټوله شوې وه، ډزې کړې دي.
د سرچینو په وینا، په دغه پېښه کې وژل شوي کسان تر ډېره ځوانان دي.

افغانستان انټرنشنل ته داسې تصویرونه هم رسېدلي، چې له مخې یې هغه ځای چې ویل کېږي زیارت دی په کې د وژل شوبو کسانو جسدونه پراته دي.
لا تر اوسه څرګنده شوې نه ده، چې دغه برید د چا او یا د کومې ډلې له خوا ترسره شوی دی.

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې ویډیو کې مظاهره چیان یوه شعار کې د پاکستان د پوځ پرضد شعارونو ور کړل او لوی درستیز عاصم منیر یې «ترهګر» وباله.

د پښتونخوا مختلفو سیمو کې له روانې ناامنۍ زیانمن خلک وخت ناوخت خپلو مظاهرو کې دغه تاوتریخوالی له پوځ سره تړلې بولي.

د دې صوبې د نورو سیمو خلاف په کورمه کې د شیعه او سني ترمنځ فرقه يي تاوتریخوالی له لسیزو راهیسې روان دی.

د تېر اکتوبر په ۱۲ په دغه سیمه کې د سنیانو ګاډی په نښه شو او د ښځو او ماشومانو په ګډون ۱۵ کسان پکې ووژل شول.

پرون د کوزې کورمې په بګن کې د شیعه یانو څو ګاډي په نښه شول چې پکې تر سلو کسان سپاره و او پولیسو بدرګه کول.

لا هم د پرونو وژل شویو کسانو شمېر کره مالوم نه دی، ځینې سرچینې یې ۴۴ ښيي، خو د سیمې ځايي چارواکي جاویدالله مسید رویټرز ته ویلي د اتو ښځو په ګډون ۴۰ کسان پکې وژل شوي او ۲۹ ټپیان دي.

نوموړی دا هم وايي چې له دې پېښې وروسته په ځوابي برید کې دوه سنیان په غچ کې وژل شوي دي.

د دې پېښې په غبرګون کې نن د کورمې مرکز پاړه چینار کې سلګونه خلک لارو کوڅو ته ووتل.

په دغه ښار کې پلورنځي، ټرانسپورټ او ښوونیزې ادارې هم نن تړلې دي.

غوسه شویو مظاهره چیانو په سیمه کې د پاکستان د پوځ یوه پوسته سوځولې او ځینې نورې ودانۍ یې زیانمنې کړې دي.

دوی د کورمې دروازه هم زیانمنه کړې او د پاکستان د بیرغ پر ځای خپل بیرغ پرې درولی دی.

افغانستان انټرنشنل ته رسېدلو ویډیوګانو کې ښکاري چې ځینې پلورنځیو ته اور اچول شوی او ځینې توکي یې لوټ شوي دي.

د پاړه چینار د شیعه فرقې مذهبي مشرانو په دې تاوتریخوالي خواشیني ښودلې او د عاملانو د نیولو غوښتنه یې کړې ده.

دا برید په تیرو ۲۳ کلونو کې د ملکي وګړو پر وړاندې یو تر ټولو خونړی برید شمېرل کېږي.

د برید عامل څوک وو؟

له دې برید وروسته د افغانستان د پخواني حکومت د ملي امنیت ریاست اعلان وکړ، چې دغه عملیات د حقاني شبکې د «مسلکي» کسانو له خوا چې د طالبانو یوه له خطرناکو څانګو څخه ده، پلان او عملي شوی دی.

د تېر حکومت د ملي امنيت د عمومي رياست د معلوماتو له مخې، ځانمرګى بريدګر د همدې ولسوالۍ د غیبي خېلو دکلي اوسېدونکى و.

د افغانستان پخواني حکومت د دغه بریدګر په اړه نور معلومات نه دي خپاره کړي.

په هغه وخت کې رویټرز خبري اژانس هم راپور ورکړی و، چې له ۱۳ کلنې جګړې وروسته د نړیوالو ځواکونو له وتلو سره سم، "طالبانو او نورو جهادي ډلو په افغانستان کې د ځانمرګو بریدونو او وژنو څپه پیل کړې ده."

خو وسله والو طالبانو او کومې بلې ډلې د يادې پېښې پړه پر غاړه نه وه اخيستې.

دا برید وروسته له هغه وشو، چې د افغانستان ولسي جرګې یو امنیتي تړون تصویب کړ چې له مخې به یې په ور پسې میاشت کې د ځینو بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته ځینې امریکايي او ناټو ځواکونه په افغانستان کې پاتې شي.

یوه لسیزه بې ځوابه کړاو

په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو سره، د پکتیکا د ناورین په ګډون د ځانمرګو بریدونو د قربانیانو لپاره د عدالت هیله نوره هم کمه شوې ده.

نړیوالې ټولنې د دغو بریدونو د عاملینو د څېړلو او محاکمې لپاره هېڅ اقدام نه دی کړی. طالبانو نه یوازې دا چې د افغانستان په ښارونو کې په ځانمرګو بریدونو پښېماني نه ده ښودلې، بلکې دوی په ویاړ سره دا کړنې یادوي او ځانمرګي بریدونه یې د "خپلواکۍ" د مبارزې د یوې برخې په توګه معرفي کوي.

د ۱۴۰۰ کال د کب په میاشت کې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني په کندهار کې په یوه غونډه کې اعتراف وکړ چې یوازې په تېره یوه نیمه لسیزه کې دغې شبکې ۱۰۵۰ غړو ځانمرګي بریدونه کړي دي.

هغه د دې بریدونو لپاره د "استشهادي" اصطلاح کارولې، چې طالبان یې په ایډیالوژیک ډول د ځانمرګو کړنو توجیه کولو لپاره کاروي.

یو خونړی ځانمرګی برید چې د یوې سپورټي لوبې د لیدونکو د ګڼې ګوڼې په منځ کې وشو، لسګونه ملکي وګړو ته یې مرګ ژوبله واړوله.

نن د دې برید لسمه کلیزه ده، چې قربانيان او ژوندي پاتې شوي کسان نه يوازې د عدالت له نشتوالي ځورېږي، بلکې د افغانستان په روان کړکېچ کې غږ هم ورک شوی دی.

دا اداره په خپلو اعلامیو کې زیاتوي چې د پښتونخوا په بنو کې یې نن سهار عملیات کړي او د دریو وسلوالو پر وژلو سربېره یې د هغوی وسلې، مهمان او باروت هم له منځه وړي دی.

پوځ په خپله اعلامیه کې دا وسلوال خوارج بللي چې د پاکستاني طالبانو غورځنګ لپاره یې کاروي.

د پاکستان پوځ وايي، د بلوچستانپه اواران، دېره بګټي او کېچ ولسوالیو کې یې هم درې عملیات کړي او څلور «ترهګر» یې وژلي دي.

د پاکستان پوځ په دې عملیاتو کې د خپلې مرګ ژوبلې په هکله څه نه دي ویلي.

د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف او ولسمشر اصف علي زرداري په بلوچستان کې د پوځ عملیات ستیایلي دي.

په پاکستان په تېره بلوچستان کې د چین ډېرې ښکېلتیا سره په دغه هېواد کې د بلوڅ بېلتونپالو بریدونه هم ډېر شوي، چې پوځ یې «ترهګر» بولي.

بلوڅ بېلتونپال اسلام اباد د بلوچستان د طبیعي زېرمو په لوټلو تورنوي، خو حکومت وايي چې د دې صوبې د پرمختګ لپاره پروژې پلې کوي.

د بیان ازادۍ کور د بنجشنبې په ماښام د لیندۍ لومړی نېټه د ټلوېزیون نړیوالې ورځې په مناسبت لیکلي چې په تېرو دوو لسېزو کې په افغانستان کې رسنیو او په ځانګړي توګه ټلوېزیونونو بې ساري رول لوبولو سره د اطلاع رسونې، ښوونې او تفریحي خپرونې پرمخ بوولې.

دغه سازمان زیاته کړه چې ټلویزیون د یوې اغېزمنې وسیلې او د خلکو او چارواکو ترمنځ د پل په توګه زمینه برابره کړې وه ترڅو چارواکي د خلکو غږ واوري.

ملګرو ملتونو د نومبر ۲۱مه د ټلوېزیون نړیواله ورځ نومولې ده.

دا ورځ د لومړي ځل لپاره په ۱۹۹۶ کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلۍ په وړاندېز د ټلویزیون اهمیت د معلوماتو، ښوونې او د بشري ارزښتونو او ډېموکراسۍ د ودې لپاره د وسیلې په توګه ولمانځل شوه.

په دې اړه د بیان ازادۍ کور یوه خبرپاڼه خپره کړې ده او دغه سازمان وايي چې د طالبانو سختو حکمونو سره د رسنیو د قانون او اطلاعاتو ته د لاسرسي حق اخېستل شوی دی.