ذبیح الله مجاهد: افغانستان کې د ټاپي پروژې چارې په عملي ډول روانې دي

د ایران بشري حقونو سازمان په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې دوه بلوڅان او یو افغان وګړی د تېرې پنجشنبې په ورځ د یزد په زندان کې اعدام شوي.

د دغه افغان ځوان هویت «اسمعیل بارکزي» یاد شوی، چې ویل کیږي د جرم د ترسره کولو پر مهال یې عمر شاوخوا ۱۷ کاله و. د دغې خبرپاڼې له مخې، اسماعیل اصلي د فراه ولایت اوسېدونکو و.

په خبرپاڼه کې راغلي: «اسماعیل تېر کال د یزد ولایت د میبد ښار په خرمشهر سړک کې له یوه میبدي ځوان سره په جګړه کې هغه په چاقو وژلی و او د محکمې له خوا په اعدام محکوم شو.»

تر اوسه پورې د ایران حکومت چارواکو د دغه حکم د عملي کېدو په اړه په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

په ایران کې د هغو بندیانو شمېر چې د «مخدره توکو قاچاق» په تورونو اعدام شوي، له تېرو څلورو کلونو راهیسې په پرله پسې توګه او هر کال زیات شوی دی.

د ۲۰۲۲ پرتله، چې هغه مهال ۲۵۶ کسان د مخدره توکو په تور اعدام شوي، په ۲۰۲۳ کې ۸۴ سلنه زیاتوالی په کې راغلی او دغه شمېر ۴۷۱ ته لوړ شوی دی.

د ایران د بشري حقونو سازمان ویلي چې ایران یوازې په اکتوبر میاشت کې د ۱۳ افغانانو په ګډون لږ تر لږه ۱۶۶ کسان اعدام کړي.

پر بشري حقونو د څار سازمان هم په ایران کې د اعدام سزا پر ډیروالي اندېښنه ښودلې او د دې سزا د لغوه کېدو غوښتنه یې کړې.

د طالبانو د سترې محکمې له لوري د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي چې تېره ورځ د خوست ولایت د ابتدایه محکمې له لوري یوه ښځه او یو نارینه د «نامشروع اړیکو» په تور او درې کسانو ته د «لواطت» په تور په عام محضر کې تعزیرې سزا ورکړل شوه.

په خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې دوو تورنو ته یې له ۱۲ څخه تر ۱۸ میاشتو د تنفیذي بند سزا ورکولو تر څنګ هر یو ۳۹ـ۳۹ دوري وهلی.

او همدارنګه درې تورنو کسانو ته هره یوه ته څلور کاله د بند سزا ورکولو تر څنګ یې ۳۹ـ۳۹ دورې وهلي دي.

د طالبانو د سترې محکمې له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې د یادو کسانو د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي، خو ویلي یې دي چې یادو کسانو ته د سزا ورکولو د لیدو لپاره د یاد ولایت د طالب چارواکو تر څنګ ګڼ شمېر عامو خلک هم ورغلي وو.

د طالبانو له لوري خلکو ته د بدني سزاګانو ورکول تل له سخت نړۍوالو غبرګونونو سره مخ شوي دي.

خو طالبان سره له دې چې په عام محضر کې خلکو ته د بدني سزا ورکولو بهیر نه دی درولی بلکې وايي، چې په دې کار سره “اسلامي شریعت “پلی کوي.

د بښنې نړۍوال سازمان د سوېلي اسیا څانګې د یکشنبې په ورځ د (لیندۍ ۱۱مه) په خپله اېکس پاڼه لیکلي، چې افغان ښځې او نجونې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې له ګڼو تاوتریخوالیو او زور زیاتیو سره مخ دي او باید ملاتړ یې وشي.

د بښنې نړۍوال سازمان پر یوه انلاین غوښتنلیک د لاسلیک کولو غوښتنه هم کړې.

دغه سازمان وايي، له دغو لاسلیکونو راټولو څخه یې موخه داده، څو نړۍواله ټولنه اړه شي، چې د خبرو او پیغامونو پرځای عملي اقدامات وکړي.

د بښنې نړۍوال سازمان لیکلي «چوپتیا مات کړئ په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونې پای ته ورسوئ.»

یاده سازمان زیاده کړي: «د طالبانو له واکمنۍ درې کاله تېرېږي، هېواد د بشري حقونو د نه څارلو او نه ختمېدو، د جنسي تېري، شکنجې، خپلسري نیونو او سانسور د سرغړونو مرکز دی. خو د نړۍ غبرګون او مسوولیت اخیستنه صفر ده.»

څو ورځې وړاندې د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ هم ویلي، چې په افغانستان کې جنسیتي تاوتریخوالي ژورې رېښې لري.

نوموړي ویلي: «په افغانستان کې د جنسیت په وړاندې تاوتریخوالی ژورې رېښې لري او دا د طالبانو د سیسټماټیک جنسیتي ظلم او تبعیض له امله لا پسې زیات شوی چې په دې وروستیو کې د یوه داسې قانون په نوم چې امربالمعروف یادیږي رسمیت پیدا کړي. دغه محدودیتونه د ښځو او نجونو د ژوند نږدې ټول اړخونه کنټرولوي.»

دا په داسې حال کې ده، چې تېره میاشت ځینو هېوادونو په افغانستان کې د ښځو د حقونو د سرغړونو قضیه د شرایطو خرابیدو او د افغان ښځو او نجونو بحراني وضیعت په اړه نړیوالې جزایي محکمې ته وړاندې کړه.

د طالبانو د عامې روغتيا وزارت ویاند شرافت زمان امرخېل د یکشنبې په ورځ د ایډز ناروغيو اړوند په يوه ويډيويي پيغام کې ويلي، چې د تېرو کلونو پر تله سږ کال د دوی د هڅو له کبله د ایډز ناروغۍ پېښې کمې شوې دي.

نوموړي ویلي، چې په ټول افغانستان کې يې اته د درملنې او ۶۱ د ایډز د تشخيص مرکزونه جوړ کړي دي.

د زمان په خبره، په تېرو کلونو کې په افغانستان کې د ایډز د پېښو شمېر خورا لوړ و.

هغه په افغانستان کې د سږ کال ایډز د پېښو اړوند زياتوي: « سږ کال له موږ سره د ایډز ۲۰۰ مثبت واقعات ثبت دي.»

نوموړی وايي هڅه کوي، چې تر تداوی لاندې ۱۴۰۰ ناروغانو ته پاملرنه زياته کړي او د دې ناروغۍ د مخنيوي لپاره لرې پرتو سيمو ته د عامه پوهاوي غږ ورسوي.

د طالبانو عامې روغتيا وزارت ایډز یوه ساري ناروغي یادوي او وایي که څوک په دې برخه کې ځان ته پاملرنه ونه کړی په اسانۍ پرې اخته کېدلی او انتقاليدلی شي.

له دې وړاندي د روغتيا نړيوال سازمان هم په ټوله نړۍ کې د دې ناروغۍ اړوند خپلې اندېښنې شريکې کړې.

دغه سازمان د نړۍ له هېوادونو غوښتي چې په دې برخه کې مرستې او پاملرنه زياته کړي څو دغه ناروغي صفر شي.

ملګرو ملتونو تېر کال په یوه راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۳ کال کې نږدې ۴۰مېلیونه کسانود اېچ ای وي په ویروس اخته شوي وو او له ۹ مېلیونو د ډېرو کسانو هېڅ درملنه نه ده شوې.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ملي ادارې رییس مطیع الحق خالص نن د یکشنبې « د لیندۍ۱۱مه» په ورځ په کابل کې په یوه خبري غونډه کې وویل، چې افغانستان باید په راتلونکي کې هم د اذربایجان په څېر د اقلیم په تړاو کنفرانسونو کې ګډون وکړي.

دغه طالب چارواکي د اقلم بدلون په وروستی غونډه کې د افغانستان په استازیتوب ګډون کړی و او دا یې د خپلې ډلې "لویه لاسته راوړنه" وبلله.

د طالبانو تر واک لاندې د چاپېریال ساتنې ملي ادارې رییس مطیع الحق خالص وویل:د "موږ سږ کال په کنفرانس کې برخه اخستې وه، تڅو وکولای شو د ولس غږ پورته کړو، د هغو ستونزو په اړه چې موږ ورسره مخ یو، د خلکو اړتیاوې څه دي، موږ باید دا شیان له نړۍ سره شریک کړو."

خالص وویل چې افغان پلاوي د روسیې، قطر، اذربایجان او بنګله دېش د استازو په ګډون د ۱۹ بېلابېلو سازمانونو او حکومتونو له استازو سره لیده کاته کړي دي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې رییس په دې وروستیو کې د یوه پلاوي په مشرۍ د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلون په ناسته کې د ګډون لپاره باکو ته تللی و.

د فوربز مجلې په مطلب کې چې د پنجشنبې په ورځ خپور شوی، راغلي چې د طالبانو د پلاوي ټول تمرکز په دې ناسته کې له ملګرو ملتونو څخه د نویو او پرمختللو وسایلو تر لاسه کول و.

په مطلب کې دا هم راغلي، چې د افغانستان لپاره د زرغون اقلیم له صندوق څخه یو شمېر پروژې یو ځل بیا افغانستان ته په واک کې ورکول کیږي.