د پاکستان حکومت پخوانی سفیر محمد صادق د افغانستان لپاره ځانګړی استازی وټاکه

تر دې مخکې پاکستاني چارواکو ویلي و، چې افغان کډوالو د تحریک انصاف په لاریونونو کې برخه اخستې وه.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي په یوه خبري کنفرانس کې وویل، ۱۹ تنه افغان کډوال په اسلام اباد کې په لاریونونو کې د ګډون په تور نیول شوي دي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزیر دا هم ویلي، چې ټول افغان کډوال باید د روان کال له ډسمبر میاشتې څخه په اسلام اباد کې د اوسېدو اجازه ولري، که نه له اسلام اباده به ایستل کيږي.

د طالبانو کډوالو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې ویلي ، چې د اسلام اباد امنيتي ادارو د افغان کډوالو د نیولو لپاره پراخ عمليات پیل کړي او شاوخوا «۸۰۰ کسان» يې نيولي او زنداني کړي دي.

دغه وزارت لیکلي، چې په لاريونونو کې هیڅ افغان ګډون نه دی کړی.

طالبانو د پاکستان له حکومته غوښتي، چې له افغان کډوالو دې سیاسي استفاده نه کوي.

د طالبانو کډوالو چارو وزارت په اسلام اباد کې له خپل سفارت څخه غوښتي، چې د پاکستان کورنيو چارو او سفران وزارتونو او د ملګرو ملتونو عالي کمېنشرۍ ته په ليکلې بڼه د بنديانو شمېر ورکړي او ژر تر ژر د هغوی د خوشي کېدو غوښتنه وکړي.

د سپارتاکوس پروژه، چې نن پیل کېږي، ډاډ ورکوي چې دا اسناد به له سانسور څخه خوندي او د تل لپاره به لاسرسی ورته شونی وي.

د دې هڅې موخه د اسانج لپاره د مالي مرستې راټولول نه دي، بلکې د هغه میراث خوندي کول دي.

د افغانستان جګړې راپورونه، چې په اصل کې د چلسی مانینګ له خوا افشا شوي او ویکي‌لیکس خپاره کړي، د ملکي وګړو د تلفاتواو د «تلپاتې ازادۍ عملیاتو» د ستونزو په اړه حقایق بربنډ کړل. د بلاکچین له لارې د دې راپورونو د خوندي کولو موخه دا ده چې که د ویکي لیکس ویب‌پاڼه یا انټرنېټي ارشیف په نښه شي، دا اسناد به بیا هم د نړۍ له هر ګوټ څخه د لاسرسي وړ وي.

د جولین اسانج ورور او د اسانج کمپاین مشر ګبریل شپټون وویل ، « دا مالومات باید د تل لپاره پاتې شي».

د اورډینالز پروتوکول له لارې، معلومات پر "ساتوشي" (چې د بټکواین تر ټولو کوچنی واحد دی) لیکل کېږي، چې هغه بیا د بدلون وړ نه وي.

دا پروژه له بټکواین سره د اسانج د تاریخي اړیکې یو مهم سمبول دی.

په ۲۰۱۰ کال کې، ویکي لیکس د نړیوالې بانکدارۍ بندیز په ترڅ کې د مرستو راټولولو لپاره بټکواین وکاراوه، چې د دې ډیجیټل اسعارو د استعمال مهم پړاو ګڼل کیږي.

د بلاکچین د رپوټ له مخې، د اسانج اقداماتو د بټکواین په شهرت کې مرسته وکړه، خو د دې جوړوونکي ساتوشي ناکاموتو اندېښنې هم راپورته کړې.

هغه په ۲۰۱۰ کې پر بټکواین فورم ولیکل:« دا به ښه وه چې په بل ډول پام راواړول شي. ویکي‌لیکس د غومبسو ځاله خوځولې ده او اوس موږ د غومبسو په څېر برید سره مخ یو».

د کلونو په تېرېدو، بټکواین د ویکي‌لیکس د ملاتړ یوه مهمه وسیله پاتې شوې، چې د اسانج د حقوقي لګښتونو ( شاوخوا ۳۰ میلیونه ډالرو) په پوښښ کې مرسته کوي.

د اسانج ورور شپټون وویل چې د نړیوالو بندیزونو پر وړاندې د ویکي‌لیکس د ژوندي پاتې کېدو لپاره د بټکواین کارونه د دې ډیجیټل اسعارو د سانسور ضد ماهیت یو ښکاره ثبوت دی.

د افغانستان جګړې راپورونه به د ډسمبر پر۱۲مه د اورډینالز په نوي بازار "ټریو" کې د پلور لپاره وړاندې شي.

د اورډینالز بوټ بنسټګر، ټوبي لیوس، وویل چې دا به "یوه تلپاتې تاریخي پروژه" وي.

د بلاکچین په باور، د دې نوښت لپاره د بلاکچېن کارول نه یوازې د ټکنالوژۍ یو پرمختګ دی، بلکې یو سیاسي بیان هم دی.

شپټون وویل: "د بټکواین ځواک دا دی چې د دولتي کچې بریدونو سره مقاومت وکړي او خپرونې دوامدارې وساتي."

د څیړنو مرکزي پوښتنه داده، چې ولې د جرمني مشرتابه د دې ناورین د اټکل او د مخنیوي لپاره پوره تیاری نه درلود؟

منتقدان وایي چې دې تېروتنې زرګونه افغان سیمه‌ییز کارکوونکي او د هغوی کورنۍ، چې له جرمني ځواکونو سره یې کار کړی و، بې برخلیکه پرېښودل او د طالبانو رحم ته یې وسپارل.

جرمني رسنۍ هغه زړه بوږنوونکې صحنې چې افغانان پکې په کابل هوايي ډګر کې د الوتکو پر وزرونو ولاړ دي، د نړیوالې حافظې برخه او د لویدیزې مشرتابه د ناکامۍ تاریخي پېښه ګڼي.

د مرکل دفاع

څارونکي تمه نه لري چې مرکل به د خپل حکومت کومه جدي تېروتنه ومني. هغه به، چې په محتاطې او ځیرکې مشرې پېژندل کېږي، دا ناکامي احتمالا د نړیوالو ناسمو اټکلونو پایله وګڼي.

د کمېټې څېړونکي باورمن دي،چې د مرکل په تازه چاپ شوي کتاب کې یې د هغې د افغانستان تګلارې په اړه نوي مالومات موندلي، خو داسې ښکاري چې کتاب د دې موضوع په اړه ډېر کم څه وړاندې کوي.

د څیړنو موخه

که څه هم چې تمه نه کېږي په څیړنو کې به کومه لویه افشاګري وشي، خو دا بهیر ډېر مهم ګڼل کیږي.

دا د جرمني سیاسي نظام اړ باسي چې سختې پوښتنې مطرح کړي: ایا د ښه پلان جوړونې له لارې د بشري ناورین مخنیوی کېدای شوای؟ ایا استخباراتي او پوځي مشورې له پامه غورځول شوې وې؟

د جرمني رسنیو په باور، دغه بهیر د ډیموکراسۍ د حساب ورکونې پر اهمیت ټینګار کوي، حتا د هغو مشرانو لپاره چې له اوږدې مودې راهیسې له دفتره وتلي وي.

د مرکل لپاره، چې د خپلې واکمنۍ پر مهال د اروپا د یوې ثابتې مشرې په توګه پېژندل کېده، د افغانستان دا کړکېچ د هغې په سیاسي میراث کې یوه نادره برخه ده.

د جرمني رسنیو د رپوټ له مخې، د دې څیړنو پایله کېدای شي د خلکو په نظر کې د مرکل انځور ډېر بدل نه کړي، خو هدف یې له تېروتنو څخه د زده کړې لپاره وضاحت او هڅول دي.

افغانستان له دریو کلونو راهیسې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې دی. له ۲۰ کلونو وروسته د ناټو ځواکونو د ناڅاپي وتلو په اړه نیوکې تراوسه هم روانې دي.

د بدخشان د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیح الله امیري د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۵ مه) رسنيو ته وويل، چې دغه کسان په یو لنډ کروزر ډوله موټر کې سپاره وو او د نسي ولسوالۍ اوسېدونکي دي.

اميزي زياتوي، چې دوی د بدخشان مرکز فیض اباد ته روان وو، چې موټر يې سيند ته لویدلی.

د طالبانو دغه سيمه ييز مسوول وايي چې د وژل شويو کسانو د جسدونو د موندلو لپاره د ژغورنې عمليات روان دي.

ذبیح الله اميري ویلي، چې ټپیان يې د شهر بزرګ ولسوالۍ روغتون ته لېږدولي دي.

په تېرو دريو اونيو کې دا درېيم ځل دى، چې د نسي او فيض اباد ولسواليو ترمنځ پر سړک د مسافرو موټر سيند ته لوېږي.

له دې مخکې سیمه ییزو سرچینو (د ليندۍ پر ۸ مه) تایید کړې وه، چې له دوو اونیو څخه په کمه موده کې د بدخشان په کوکچې سیند کې د دوو موټرو د لوېدو او ټکر له امله لږ تر لږه ۱۴ کسان مړه شوي.

سرچینې هغه مهال ویلي و، چې د ښځو او ماشومانو په ګډون د نهو کسانو جسدونه لادرکه دي.

اروپايي ټولنې د پنجشنبې په ورځ (د ليندۍ ۱۵ مه) په یوه اعلاميه کې لیکلي، چې د خوړو له نړیوال پروګرام سره مرسته به د طبیعي پېښو او اقلیمي تغییراتو پر وړاندې د افغانانو مقاومت پیاوړی کړي.

دې ټولنې ټینګار کړی، چې له افغانستان سره د اقلیمي تغییراتو او د خوړو خوندیتوب په برخه کې مرستو ته ژمن دي.

اروپايي ټولنه وايي، سږ کال په افغانستان کې د سېلابونو له امله شاوخوا ۱۶۰ زره کسان او تر ۲۰ زره ډېر کورونه زیانمن شوي او زرګونه هکتاره ځمکه ویجاړه شوې ده.

د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د استنادي دیوالونو او کانالونو په جوړولو سره به د افغانستان د خلکو پر ژوند د اقلیمي تغییراتو ویجاړوونکې اغیزې کمې شي.

د خوړو نړیوال پروګرام د یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ، چې د ساړه موسم په رارسیدو سره به په افغانستان کې یو پر څلورمه برخه کورنۍ د خوړو له کمښت سره مخ شي.

دغه سازمان ویلي، چې د دغو کورنیو وروستۍ هیله د خوړو نړیوال پروګرام دی او دغه پروګرام د خپلو فعالیتونو د دوام لپاره ۶۸۰ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري.

له بلې خوا نړیوالو مرستندویه سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د افغانستان یو پر درېیمه برخه نفوس به د ژمي په موسم کې د لوږې له خطر سره مخ شي.

د خوړو نړیوال پروګرام او د ماشومانو د ژغورنې صندوق د اټکلونو له مخې، په راتلونکو دریو میاشتو کې به افغان ماشومان د ژوند له ناوړه شرایطو سره مخ شي.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر اعلان کړی و، چې دا مهال څه باندې ۲۳ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري.