په بدخشان کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست مني، چې په یاوان ولسوالۍ کې امو سیند ته د موټر لويدو له کبله شپږ تنه مړه شوي او څلور نور ټپیان دي. طالبانو ویلي، چې تراوسه د پېښې یوازې یو جسد موندل شوی.
د بدخشان د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیح الله امیري د پنجشنبې په ورځ (د لیندۍ ۱۵ مه) رسنيو ته وويل، چې دغه کسان په یو لنډ کروزر ډوله موټر کې سپاره وو او د نسي ولسوالۍ اوسېدونکي دي.
اميزي زياتوي، چې دوی د بدخشان مرکز فیض اباد ته روان وو، چې موټر يې سيند ته لویدلی.
د طالبانو دغه سيمه ييز مسوول وايي چې د وژل شويو کسانو د جسدونو د موندلو لپاره د ژغورنې عمليات روان دي.
ذبیح الله اميري ویلي، چې ټپیان يې د شهر بزرګ ولسوالۍ روغتون ته لېږدولي دي.
په تېرو دريو اونيو کې دا درېيم ځل دى، چې د نسي او فيض اباد ولسواليو ترمنځ پر سړک د مسافرو موټر سيند ته لوېږي.
له دې مخکې سیمه ییزو سرچینو (د ليندۍ پر ۸ مه) تایید کړې وه، چې له دوو اونیو څخه په کمه موده کې د بدخشان په کوکچې سیند کې د دوو موټرو د لوېدو او ټکر له امله لږ تر لږه ۱۴ کسان مړه شوي.
سرچینې هغه مهال ویلي و، چې د ښځو او ماشومانو په ګډون د نهو کسانو جسدونه لادرکه دي.
اروپايي ټولنې اعلان وکړ، چې د اقلیمي بدلون د ناوړه اغیزو د کمولو په موخه یې په افغانستان کې د خوړو نړیوال پروګرام ته ۱۵.۸ میلیونه ډالره ځانګړي کړي دي. دغه ټولنه وايي، له ۲۰۲۲ کال راهیسې یې په افغانستان کې د خوړو له نړیوال پروګرام سره ۸۵،۱ میلیونه یورو مرسته کړې ده.
اروپايي ټولنې د پنجشنبې په ورځ (د ليندۍ ۱۵ مه) په یوه اعلاميه کې لیکلي، چې د خوړو له نړیوال پروګرام سره مرسته به د طبیعي پېښو او اقلیمي تغییراتو پر وړاندې د افغانانو مقاومت پیاوړی کړي.
دې ټولنې ټینګار کړی، چې له افغانستان سره د اقلیمي تغییراتو او د خوړو خوندیتوب په برخه کې مرستو ته ژمن دي.
اروپايي ټولنه وايي، سږ کال په افغانستان کې د سېلابونو له امله شاوخوا ۱۶۰ زره کسان او تر ۲۰ زره ډېر کورونه زیانمن شوي او زرګونه هکتاره ځمکه ویجاړه شوې ده.
د خوړو نړیوال پروګرام وايي، د استنادي دیوالونو او کانالونو په جوړولو سره به د افغانستان د خلکو پر ژوند د اقلیمي تغییراتو ویجاړوونکې اغیزې کمې شي.
د خوړو نړیوال پروګرام د یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ، چې د ساړه موسم په رارسیدو سره به په افغانستان کې یو پر څلورمه برخه کورنۍ د خوړو له کمښت سره مخ شي.
دغه سازمان ویلي، چې د دغو کورنیو وروستۍ هیله د خوړو نړیوال پروګرام دی او دغه پروګرام د خپلو فعالیتونو د دوام لپاره ۶۸۰ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري.
له بلې خوا نړیوالو مرستندویه سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د افغانستان یو پر درېیمه برخه نفوس به د ژمي په موسم کې د لوږې له خطر سره مخ شي.
د خوړو نړیوال پروګرام او د ماشومانو د ژغورنې صندوق د اټکلونو له مخې، په راتلونکو دریو میاشتو کې به افغان ماشومان د ژوند له ناوړه شرایطو سره مخ شي.
له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر اعلان کړی و، چې دا مهال څه باندې ۲۳ میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړتیا لري.
د خیبر پښتونخوا ایالت په مرکز پېښور کې ټول ګوندیز کنفرانس پر ډیورنډ کرښه د ټولو سوداګریزو لارو د پرانېستلو غوښتنه کړې او ټینګار یې کړی، چې دا لارې د سیمې د سوداګرۍ لپاره مهمې دي.
ددغه کنفرانس هدف، چې د خیبر پښتونخوا د ایالتي حکومت په غوښتنه رابلل شوی و او ددغه ایالت ټولو سیاسي ګوندونو پکې ګډون کړی و، د ایالت د امنیتي، اقتصادي او سیاسي ستونزو په اړه بحث او د حل لارې موندل ګڼل شوي.
په کنفرانس کې د یاد ایالت پر کړکېچن امنیتي وضعیت چې د تېرو کلونو په پرتله سږ کال د ډېرو امنیتي پېښو شاهد دی، هم خبرې شوې دي.
د کنفرانس یوه مهمه موضوع د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر ډیورند کرښه ګډه سوداګري وه، چې اوس مهال د لارو د بندېدو له امله زیانمنه شوې ده.
په پېښور کې د افغانستان انټرنشنل خبریال وايي، سیاسي مشرانو ټینګار وکړ، چې پر کرښه پرتې ټولې لارې باید د سوداګرۍ لپاره پرانېستل شي.
ګډونوالو پر هغو اضافي مالیاتو نیوکه کړې، چې ایالتي حکومت پر افغان سوداګرۍ لګولې دي او غوښتنه یې وکړه، چې د اقتصادي فعالیتونو د احیاء لپاره دغه مالیې باید لغو شي.
کنفرانس د قبایلي سیمو د بېځایه شویو خلکو پروضعیت هم اندېښنه څرګنده کړې او غوښتي یې دي، چې دوی ته باید خپلو کورونو ته د عزتمندانه ستنېدنې لارې او اسانتیاوې برابرې شي.
د خیبر پښتونخوا سیاسي مشرانو له مرکزي حکومت څخه وغوښتل چې د مالي سرچینو د وېش په تړاو د اوږدې مودې شکایتونه حل کړي. هغوی د پخوانۍ فاټا لپاره د درې سلنه تخصیص شوي فنډ چې له پنځو کلونو راهیسې ځنډول شوی، د سمدستي خوشې کولو غوښتنه وکړه.
د کنفرانس په اعلامیه کې سیاسي مشرانو د پښتنو د حقونو د خونديتابه غوښتنه کړې او له مرکزي حکومت یې غوښتي چې د دوی خپلواکي ته درناوی وکړي او په نورو سیمو کې دې د دوی د ځورونو مخه ونیسي.
د خیبر پښتونخوا د ټولو ګوندونو په دغه کنفرانس کې د پښتون ژغورنې غورځنګ ته، چې د پاکستان میشتو پښتنو د حقونو لپاره مبارزه کوي، بلنه نه وه ورکړل شوې.
پاکستانۍ ورځپاڼې "هم" د افغان طالبانو او پاکستان ترمنځ د ترینګلتیاوو د کمولو لپاره د چین د ځانګړي استازي د هڅو د ډېریدو اعلان کړی.
دې ورځپاڼې د طالبانو د یوه چارواکي له خولې ویلي، چې یو شیایویونګ په بیجینګ کې د طالبانو، پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزیرانو ترمنځ د درې اړخیزې ناستې وړاندیز کړی.
پاکستاني او طالب چارواکو «هم» نیوز ته ویلي، چې کابل او اسلام اباد ته د چین د ځانګړي استازي له سفرونو وروسته بیجینګ د پاکستان او طالبانو د حکومت ترمنځ د کړکېچ د کمولو هڅه کوي.
د دې ورځپاڼې په وینا، د تحریک طالبان پاکستان په ګډون د پاکستان د مخالفو وسله والو ډلو پر سر د طالبانو او پاکستان ترمنځ اختلافات د دې لامل شوې، چې د دواړو لورو اړیکې تر ټولو ټیټې کچې ته راښکته شي.
د طالبانو یوه چارواکي دغې ورځپاڼې ته ویلي، چې د طالبانو او پاکستان له جګپوړو چارواکو سره د چین د ځانګړي استازي د لیدنو تمرکز د طالبانو او اسلام اباد ترمنځ د ترینګلتیا په اړه د چین اندېښنه ښيي.
د دغه طالب چارواکي په وینا، د چین ځانګړي استازي په بیجینګ کې د پاکستان او چین د بهرنیو چارو وزیرانو د غونډې د ترسره کولو طرحه د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیرانو ته وړاندې کړه.
دغه چارواکي وويل، چې چين تر دې وړاندې د افغانستان د ګاونډيو هېوادونو د بهرنيو چارو د وزيرانو د غونډې په څنډه کې په عشق اباد کې د درې اړخيزې غونډې د جوړولو وړانديز کړى و، خو دغه غونډه وځنډېده.
د پاکستان او چین انسټیټیوټ مشر مشهید حسین دې ورځپاڼې ته وویل، چې چین په فعاله توګه د پاکستان، طالبانو او چین درې اړخیزې ناستې ته د اسلام اباد او کابل ترمنځ د اړیکو د عادي کولو لپاره د ارتباطي پله په سترګه ګوري.
مسهید وویل، "چین د افغانستان په اړه درې اړخیزه تګلاره لري، چې په تېرو څلوېښتو کلونو کې د لومړي ځل لپاره په افغانستان کې د پاکستان له تګلارې چې یوه نیمګړې او ناکامه تګلاره ده توپیر لري.
دغه پاکستاني کارپوه زیاته کړه: «اوس بیجینګ په کابل کې د اسلام اباد په پرتله ډېر نفوذ لري.»
په افغانستان کې د پاکستان پخواني سفیر منصور احمد خان هم ویلي، چې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ واټن لا پراخېږي او اوس داسې یوې مرحلې ته رسېدلی، چې له چین سره یې د پاکستان پر اړیکو اغېز کړی دی.
پاکستان چې د افغان حکومت او نړۍوالو ځواکونو پر وړاندې د طالبانو د شل کلنې جګړې په ترڅ کې د کابل د وسله والو مخالفینو په ملاتړ تورن شوی، هیله من و چې د طالبانو له واک ته رسېدو سره به یې هېواد کې د وسله والو ډلو بریدونه کم شي.
اسلام اباد تل افغان طالبان په دې تورن کړي، چې د پاکستاني طالبانو ملاتړ کوي، خو طالبانو هر ځل دا تور رد کړی دی.
د افغانستان د خبريالانو مرکز د ارزو تلويزيون تړل او د اوو کارکوونکو نيول یې وغندل. د باخبره سرچينو په وینا، دغه کسان له افغانستان انټرنشنل او امو شبکو سره د همکارۍ په شک نيول شوي دي.
د افغانستان انټرنشنل او امو شبکو مسوولین وايي، چې له ارزو تلویزیون او د دې رسنیو له کارکوونکو سره یې هېڅ ډول همکاري نه ده لرلې.
د افغانستان د خبریالانو مرکز د چهارشنبې په ورځ د طالبانو دا کړنه "د رسنیو له حقونو ښکاره سرغړونه" وبلله.
د افغانستان د خبریالانو مرکز وايي: «د طالبانو د استخباراتو او د امر بالمعروف کارکوونکو د ټلویزیون د یوه ساتونکي په وهلو او ټکولو سره له نورو کارکونکو سره یې په ناوړه چلند ټلیفونونه اخیستي دي.»
د طالبانو استخباراتو د ټلويزيون دفتر تلاشي کړی او د دغې رسنۍ کارکونکي یې څېړلي دي.
د دغه مرکز په وینا، طالبانو تر څېړنو وروسته د دغه ټلویزیون اووه کارکوونکي له ځان سره بیولي دي.
د ارزو ټلویزیون د کابل دفتر مدیر امان الله عظيمي، ویاند خالد بارکزی، د تولید د برخې مدیر او اداري مدیر امير حسين عطريان، د تولید د برخې مدیر ظهیر او کارکوونکي سمیع، هارون او بکتاش د طالبانو د استخباراتو له خوا نیول شوي دي.
طالب چارواکو تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.
د افغانستان د خبريالانو مرکز وايي، چې طالبانو د ارزو ټلوېزيون د دفتر په دروازه کې يو سټېکر ځړولى، چې په کې ليکل شوي: "د غير اخلاقي او مبتذله سریالونو د خپرېدو له امله تر امر ثاني پورې تړل شوى."
د افغانستان د خبريالانو مرکز يو ځل بيا له امر بالمعروف او د طالبانو د استخباراتو له رياست څخه وغوښتل، چې د رسنيو لپاره دې ناقانونه لارښوونې او محدوديتونه لغوه کړي، د ارزو کارکوونکي دې خوشې کړي او د دغه تلويزيون د فعاليت مخه دې نه نيسي.
د ملي محور ګوند د یوې اعلامیې په خپرولو د طالبانو له خوا د نجونو پر طبي انسټیټوټونو د بندیزونو په غبرګون کې لیکلي:«له توپير پرته د علم زده کړه نه يوازې انساني او اسلامي حق دی، بلکې د ټولنيز عدالت غوښتنه او زموږ د ملي ګټو بنسټیزې اړتياوې دي.»
په دې اعلامیه کې راغلي، چې طالبانو یا اسلام نه دی درک کړی یا هم د هېواد د پرمختګ دوښمنان دي.
دغه ګوند وایي: «د طالبانو امارت په تېرو څه باندې درېيو کلونو کې ثابته کړه، چې يا خو يې اسلام نه دی درک کړی او يا يې هم په لوی لاس د هېواد له پرمختګ، خپلواکۍ او سوکالۍ سره دوښمني را اخيستې ده.»
د دغه ګوند په اند طالبانو له خپلې وروستۍ پرېکړې سره ثابته کړه چې د اصلاح کوم نیت او اراده نه لري.
د ملي محور ګوند زیاته کړه: «له وروستۍ پرېکړې څخه داسې ښکاري، چې د طالبانو مشرتابه د اصلاح هېڅ نيت او اراده نه لري او د اوسنيو سياستونو له تداوم سره هېواد يو ځل بيا د جنګ، جهل، فساد، افراط او بلواکۍ په يوه بله غميزه اړوي.»
دغه ګوند وایي، طالبان له بشري حقونو، اسلامي ارزښتونو او ملي ګټو سره په څرګند تقابل کې روان دي او له همدې امله یې د فرمانونو او اوامرو اطاعت نه یوازې واجب نه دی، بلکې د هېواد له ملي ګټو سره جفا ده.
د ملي محور ګوند پر ولس غږ کړی، چې د مدني مقاومت او نافرمانۍ له لارې د حق په مبارزه لاس پورې کړي، د امارت له اوامرو سرغړونه پيل او له هر ډول مرستې او همکارۍ ډډه وکړي.
دغه ګوند زیاته کړه: «په دې لړ کې موږ د پوهنتون له نارينه محصلينو او د ښوونځيو د لوړو ټولګيو له زده کوونکو غوښتنه کوو، چې د خپلو خويندو د ننګې او ملاتړ لپاره دې هره مياشت په وروستۍ رسمي ورځ ښوونځي او پوهنځي ته له تګ څخه ډډه وکړي او له ولس څخه مو غوښتنه دا ده، چې همدا ورځ د نجونو د زده کړو لپاره کمپاين ته ځانګړې کړي او د قلم، ژبې او اعتصابونو له لارې د اعتراض غږ پورته کړي.»
طالبانو درې کاله وړاندې تر ثاني امر پورې له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي، دوه کاله وړاندې يې د ثاني امر له مخې د نجونو پر مخ د پوهنتون دروازې او تېره ورځ یې د ثالث امر له مخې د چټکو زده کړو ښوونځي او د طبي زده کړو دروازې هم د نجونو پر مخ وتړلې.