جرمن پولیس د هغه افغان په لټه کې دي چې خپله ۲۰ کلنه مېرمن یې وژلې

د سرچينې د معلوماتو له مخې، دغو زده‌کړیالانو په لسو دولتي او تر ١٥٠ زياتو خصوصي موسسو کې زده‌کړې کولې.

یو شمېر زده‌کړیالانو چې له زده‌کړو منعه کړل شوې دي، د طالبانو له لوري د دغو مرکزونو د تړلو له پرېکړې څخه وېره او مایوسي څرګنده کړې ده.
له دغو محصلینو څخه یوه یې سجا (مستعار نوم) چې د پوهنتون زده‌کړیاله وه او د پوهنتونونو له تړل کېدو وروسته یې د روغتیایي زده‌کړو موسسې ته مخه کړه، وویل: «دا زما وروستۍ هیله وه چې یو څه وکړم، یو څوک شم؛ خو هر څه له موږ څخه د نجونو په جرم اخیستل شوي دي.»
د طالبانو مشر په دې وروستیو کې تعلیمي موسسو ته امر وکړ، چې په طبي موسسو کې د نویو ښځینه زده‌کړیالانو د نوم لیکلنې څخه ډډه وکړئ او نور نجونې نه شي کولی، چې د طبي زده‌کړو لپاره طبي موسسو ته ولاړې شي.
خو په دې اړه کوم رسمي مکتوب او اعلامیه نه ده خپره شوې.
یو شمېر طبي موسسو ویلي، چې په مکتوبي بڼه د دغه امر تر لاسه کېدو پورې خپلو فعالیتونو ته دوام ورکوي؛ خو ځینو بیا ژر تر ژره له زده‌کړیالانو څخه ازموینې واخیستې او نور یې فعالیت بند کړ.
سجا چې یو کال یې په طبي موسسه کې زده‌کړې کړې دي وویل: «ټول ګنګس دي هیڅوک رښتیا نه وايي، چې څه خبره ده. موږ هره ورځ د دوو یا درېیو مضمونونو ازموینه ورکوو. په داسې حال کې چې مخکینۍ ازموینې مو څو میاشتې مخکې ورکړې وې.»
په کابل کې د یوې طبي موسسې مدیر چې ۱۷۰۰ زده‌کړیالان لري او له دې ډلې ۷۰۰ تنه یې ښځینه زده‌کړیالانې دي وویل: «موږ له زده‌کړیالانو او استادانو څخه ډېر پیغامونه ترلاسه کړي دي او دوی پوښتنه کوي، چې د طبي موسسو د خلاصون کومه هیله شته؟ هیڅوک خوښ نه دي.»
د طالبانو د عامې روغتیا وزارت د سرچینو د معلوماتو له مخې، په دغو موسسو کې ۳۵ زره ښځو د نرسنګ، قابله‌ګۍ، د غاښونو او لابراتوار په برخو کې زده‌کړې کولې.
ملګرو ملتونو د طالبانو دغه پرېکړه غندلې او دا یې د ښځو پر وړاندې سیستماتیک او د نه منلو وړ تبعیض بللی دی.
د دې سازمان کارپوهانو دغه پرېکړه "د ښځو وژنه" بللې او خبرداری یې ورکړی، چې د دغه بندیز دوام د "غیر ضروري کړاو، ناروغۍ او احتمالاً د افغان ښځو او ماشومانو د مړینې لامل کېدای شي."
ملګرو ملتونو ویلي، چې دا پرېکړه به په هغه هېواد کې ویجاړونکې پایلې ولري چې په نړۍ کې د مېندو او ماشومانو د مړینې له لوړې کچې سره مخ دی.
ځینو سرچینو خبر ورکړی، چې د طالبانو د مشر وروستۍ پرېکړې د دغې ډلې چارواکي په دوه ډلو سره وېشلي دي.
په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو د رسېدو راهیسې، دغې ډلې پر ښځو پراخ بندیزونه لګولي او په دې سره افغانستان د نړۍ په کچه یوازینی هېواد دی، چې نجونې یې له شپږم ټولګي څخه پورته له زده‌کړو منعه کړل شوې دي.
د طالبانو دغه پرېکړه له پراخو نړۍوالو غبرګونونو سره مخ شوې ده.

ځینو هېوادونو په افغانستان کې د سیستماتیک تبعیض او جنسیتي تبعیض قضیه د هاګ محکمې ته استولې او ویلي یې دي، چې د طالبانو په اړه باید څېړنې وشي.
د جرمونو نړۍوالې محکمې هم ویلي، چې ډېر ژر به د طالب مشرانو د نیولو امر صادر کړي.

د باختر اژانس د خبرله مخې، عثماني ټينګار کړی چې له دغو مرستو څخه بايد په داسې توګه کار واخیستل شي عام وګړو او بزګرانو ته یې ګټه ورسیږي.

نوموړي همدا راز زیاته کړه، چې په افغانستان کې د کوکنارو د کښت کچه ​​صفر ته رسېدلې ده او بزګرو ته باید بدیل کښت معرفي شي.

د اروپايي ټولنې ځانګړي استازي په دې ناسته کې ویلي، چې د دې ټولنې په همکارۍ د ۴۴ میلیونه یورو په ارزښت پروژې پلې کېږي. هغه زياته کړه، چې له يادو پروژو څخه به شاوخوا يو ميليون کسان ګټه پورته کړي.

طالبانو په افغانستان کې د دوی د پروژو په اړه له اروپايي ټولنې څخه د وضاحت غوښتنه کړې، په داسې حال کې چې دغه ټولنه دغه ډله په رسمیت نه پېژني. مرسته کوونکو هېوادونو هڅه کړې، چې بهرنۍ مرستې طالبانو ته ونه رسېږي او د مرستندويه بنسټونو له لارې مصرفېږي.

تر دې مخکې یو شمېر مرستندویه بنسټونو د مرستو په چارو کې د طالبانو پر مداخلې نیوکې کړې وې.

د ډله ییز امنیت تړون سازمان لپاره د روسیې دایمي استازي ویکتور واسیلییف ویلي چې د "ډله ییز امنیت تړون سازمان تمه ده چې د نوي اوراسیايي امنیتي سیستم په جوړولو کې مهم ځای ونیسي.

وایسلیف د یاد سازمان متحدې رسنۍ ته په یوه ځانګړې مرکه کې وویل، چې « د ډله ییز امنیت تړون سازمان د افغانستان اړوند ننګونو او ګواښونو څار جاري ساتي او له هغو سره د مبارزې هڅې د بهرنیو چارو وزیرانو تر شورا لاندې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د کاري ډلې د ظرفیتونو له لارې همغږې کوي».

واسیلییف وویل، نن ورځ، جیوپولیټیکس د دې غوښتنه کوي چې په اړوند جغرافیا او د اوراسیا په وچه کې په طبیعي نږدېوالي باندې ډیر ټینګار وشي.

نوموړی وايي، د دې واقعیت پر بنسټ، د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د اوراسیا لپاره د امنیتي جوړښت جوړولو وړاندیز وکړ چې د دې سیمې په موجوده همکارو جوړښتونو باندې به ولاړ وي."

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ويلي چې مسکو له شوروي وروسته امنیتي بلاک پیاوړتیا ته ژمنه ده.

واسیلییف د یاد سازمان، د شانګهای د همکارۍ سازمان او د ناپېیلو هېوادونو ټولنېترمنځ د درې اړخیزې همکارۍ د پرمختګ یادونه وکړه، چې موخه یې په اوراسیا کې سیمه ییز امنیت او ثبات پیاوړتیا او د امنیت، اقتصاد، او بشري همکاریو لپاره نوی چوکاټ جوړول دي.

د طالبانو تر واک لاندې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ویاند حافظ ضیا احمد نن دوشنبه «د لیندۍ ۱۹مه» پر خپل اېکس د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې ددې ډلې د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د ایران له نوي سفیر عليرضا بیکدلي سره په دغه لیدنه کې د دواړو هېوادونو پر اړیکو خبرې کړې دي.

د طالبانو له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې د ايران د نوي سفير په حواله ویل شوي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د لا پراختیا په موخه غواړي په نږدې راتلونکي کې د کابل او تهران تر منځ لوړپوړي پلاوي سفرونه وکړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت بیکدلي چې ویل کیږي باتجربه ډېپلوماټ دی، څه موده وړاندې د حسن کاظمي قمي پر ځای وټاکه.

بېکدلي د هغه کس ځای ناستی کېږي، چې سپاه پاسداران ته نږدې و.

خو د ایران بهرنیو چارو وزیر عراقچي د سپاه پاسداران د فردي انتخاب پر ځای د بهرنیو چارو وزارت یو با تجربه ډیپلوماټ په کابل کې وګوماره.
دا په داسې حال کې ده، چې د ایران اسلامي جمهوريت هم د امریکا په څېر د افغانستان په چارو کې د ځانګړي استازي مقام لرې کړی دی.

د افغانستان سقوط

هندی رسني ډي اېن اې په یوه پرتلنه کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د افغان دولت سقوط ته اشاره کړې چې په پایله کې یې مخکیني ولسمشر اشرف غني هېواد پرېښود. غني خپل تګ د دې لپاره اړین وباله چې د وینو تویېدنې او د کابل د ورانۍ مخه ونیسي، خو دغه ناڅاپي اقدام هېواد په ګډوډۍ کې وغورځاوه.

د ډې اېن اې په باور، د حکومت له نړېدو او د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته طالبانو واک په لاس کې واخیست. غني وروسته په متحده عربي اماراتو کې پناه واخیسته، خو له هېواده د هغه وتل د نړیوالو مداخلاتو او هېواد جوړونې د هڅو د ناکامۍ سمبول پاتې شوی.

سریلانکا: اقتصادي بحران د یوې کورنۍ واک ته د پای ټکی ږدي

د۲۰۲۲ کال په جولای په میاشت کې د سریلانکا ولسمشر ګوتابایا راجاپاکسا د بې‌ساري اقتصادي کړکېچ په ترڅ کې تېښتې ته اړ شو. د خوراکي توکو، سون‌توکو او درملو د سخت کمښت له امله د خلکو پراخې مظاهرې ترسره شوې، چې بالاخره مظاهره‌چیانو د ولسمشر استوګنځي ونیوه.

راجاپاکسا لومړی مالدیف او وروسته سینګاپور ته لاړ، چې هلته یې رسمي استعفا ورکړه.

د هغه تګ د یو وخت ځواکمنې سیاسي کورنۍ د زوال او د خراب اقتصادي مدیریت د مستقیمو پایلو څرګندونه کوله.

سره له دې چې راجاپاکسا د۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې بېرته سریلانکا ته ستون شو، خو هېواد یې د پورونو له کړکېچ او د خلکو له بې‌باورۍ سره مخ دی.

بنګله‌دېش: یوه لومړۍ وزیره ګوښه شوه

د۲۰۲۴ کال په اګست میاشت کې بنګله‌دېش د هغو هېوادونو په لیست کې شامل شو، چې مشران یې د کړکېچونو په ترڅ کې تېښتې ته اړ شوي دي.

د بنګله‌دېش لومړۍ وزیرې شیخ حسینه وروسته له هغه هند ته پناه یووړه، چې د زده‌کوونکو لاریونونه کړکېچن شول او بالاخره د هغې د استعفا غوښتنه وشوه.

مظاهره‌چیان، چې د هغې حکومت یې په استبداد او فساد تورن کړی و، د هغې رسمي استوګنځي ته ورسېدل.

په دې حال کې حسینې هېواد پرېښود. وروسته یوه انتقالي حکومت واک ترلاسه کړ، خو هېواد یې لاهم په سیاسي ګډوډۍ کې ډوب پاتې دی.

سوریه: د اسد کورنۍ واک پای ته رسېږي

د۲۰۲۴ کال په ډسمبر میاشت کې له یوې لسیزې اوږدې کورنۍ جګړې وروسته د سوریې ولسمشر بشارالاسد وروسته له هغه هېواد پرېښود، چې د مخالفو ځواکونو لاس ته دمشق او نورې مهمې سیمې ولوېدې. د هغه تېښته د سوریې د پنځوس کلنې کورنۍ واکمنۍ پای دی، چې جګړه ځپلی هېواد یې په لا ډېره ورانۍ کې پرېښود.

سوریه اوس د بیا جوړونې له سختو ننګونو سره مخ ده، په داسې حال کې چې میلیونونه کسان بې‌ځایه شوي او ټولنه په شدید ډول وېشل شوې ده.

تر فشارونو لاندې د مشرانو تېښته په معاصر نړیوال سیاست کې یو تکراري انځور دی: اوږدمهاله بحرانونه، که اقتصادي وي، سیاسي، یا نظامي، کولی شي د رژیمونو د ناڅاپي سقوط لامل شي.