د طالبانو د شمېر او اطلاعاتو ادارې ویلي، چې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د افغانستان صادرات ۶۶۷.۳میلیونه ډالره او د وارداتو ارزښت یې ۵میلیارده او ۲۵۰.۵میلیونه ډالره و. دغې ادارې ویلي، چې د افغانستان صادرات د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۵۳،۶ میلیونه ډالره کم شوي دي.
دغې ادارې په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، چې د تېر کال د لومړيو شپږو مياشتو په پرتله سږ کال د افغانستان د وارداتو ارزښت يو ميليارد او ۲۰۱،۸ ميليون ډالره زيات شوی دی.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې وچه او تازه مېوه د افغانستان د صادراتو لویه برخه اختصاص کړې ده چې ارزښت یې ۱۶۷،۱ میلیونه ډالرو ته رسېږي.
همدارنګه طبي بوټي، معدني مواد او سبزیجات په دویم، درېیم او څلورم مقام کې دي.
د طالبانو د عامي روغتيا وزارت د ملاريا او غير ساري ناروغۍ د کلني فعالیتونو په کنفرانس کې ويلي، چې په افغانستان کې د ملاريا او غير ساري ناروغۍ له جدي ستونزو څخه دي. دغه وزارت ويلي، په تېر کال کې د ملاريا ۳۶، د ډينګي تبې ۷ او د لشمانيا ۶ موارد ثبت کړي.
د طالبانو د عامي روغتيا وزارت د خدمتونو وړاندي کولو مرستيال عبدالولي حقاني د چهارشنبې په ورځ د ملاريا او غير ساري ناروغۍ د کلني فعاليتونو په کنفرانس کې وویل، چې هڅه کوي په خپلو امکاناتو د دې ناروغيو مخنیوی وکړي.
په دې کنفرانس کې د طالب مسولينو ترڅنګ د روغتيا نړۍوال سازمان استازو هم برخه اخيستې وه.
حقاني ويلي، چې په تېر کال کې يې د ملاريا ناروغۍ د مخنيوي په موخه یې په ۱۰ زره کورونو کې دوا شیندلې او د پوهاوي د یوه کمپاين له لارې يې ۴۰ زره ماشومانو او ۱۷۸ زره ۹۹۳ امینداورو ميندو ته ماشلومې (پشه خانې) وېشلي دي.
طالبانو په وار - وار د روغتیا له نړۍوالو موسساتو او سازمانونو څخه د همکارۍ غوښتنې کړي.
د روغتيا نړۍوال سازمان د طالبانو تر واک لاندي افغانستان کې په تېرو درېيو کلنو کې روغتیايي حالت ناسم بللی او په لرو پرتو سیمو کې يې روغتیايي اسانتیاو ته د خلکو پر نه لاس رسي اندېښنې ښودلي.
د همدې لېندۍ مياشتي په ۱۶ مه نېټه بې پولې ډاکټرانو سازمان ويلي و، چې د روغتیايي کارکوونکو کموالی په افغانستان کې روغتیايي خدمتونو ته د لاسرسي په برخه کې په ځانګړې توګه روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو په برخه کې د نارینه او ښځینه روغتونونو پر جلاوالي هم منفي اغېزې کړې دي.
د یاد سازمان په خبره د طالبانو نوي بندیز بیا کیفیت لرونکو روغتیایی خدمتونو ته لاسرسی نور هم محدود کړی دی.
د بریټانیا دفاع وزیر جان هېلي وايي، چې په تېرو ۱۲ میاشتو کې له زروډېرو افغان مستحقو کورنیو ته بریتانیا کې هرکلی ویل شوی، خو زیاتوي چې دا پروسه "بې پایه" نه شي پاتې کېدای.
جان هېلي دغه راز وویل چې له پسرلي به د دایمي کور تر موندلو بریتانیا ته ورتلونکي کسان په لنډمهالو استوګنځایونو لکه هوټلونو کې تر ۹ میاشتو پورې وخت تېروي.
هېلي د چارشنبې په ورځ د بریټانیا پارلمان ته په لیکلي ډول وویل، « په تېرو ۱۲ میاشتو کې موږ په میاشت کې شاوخوا ۹۰ مستحقې کورنۍ منلې دي او تمه لرو چې دا شمېر دوام وکړي».
هغه زیاته کړه، چې « په پای کې حکومت غواړي د بریتانیا د افغانانو د بیا مېشتېدو پروګرامونه بند کړي. موږ به په دې اړه پارلمان ته نور جزئیات وړاندې کړو. موږ د دې مهم پروګرام په پلیتابه کې د حکومتي ادارو د همکارۍ منندوی یو او په نوي کال کې به په دې تړاو نور معلومات شریک کړو».
سټنډرډ رسنۍ وايي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي، زرګونه افغانان د دې پروګرامونو له لارې بریتانیا ته تللي دي.
د افغان وګړو د بیا مېشتونې پلان (ACRS) په رسمي ډول د ۲۰۲۲ کال په جنوري کې پرانېستل شو. د هغه مهال محافظهکار حکومت ژمنه وکړه چې په راتلونکو کلونو کې به تر ۲۰ زرو پورې کسان ځای پر ځای کړي.
بل جلا پروګرام، چې د افغانانو د ځای پر ځای کولو او مرستې پالیسۍ (Arap) نومیږي، هغو افغانانو او د هغوی کورنیو ته ځانګړی شوی و چې د طالبانو له واکمنۍ وړاندې یې د بریتانیا له حکومت سره کار کړی و.
ټاکل شوې د جمعې په ورځ د شمالي وزیرستان په ډانډې درپه خېل سیمه کې د طالبانو د کډوالو چارو وزیر خلیل الرحمن حقاني د فاتحې مراسم ترسره شي.
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د فاتحې مراسم د حقاني شبکې په مدرسه منبع العلوم کې اخستل کیږي او ددې کورنۍ یو شمېر غړي به پکې ګډون وکړي.
د فاتحې مراسم د سهار له نهو نه تر دوو بجو پورې ترسره کیږي.
ډانډې درپه خېل له ۲۰۰۱ کال نه تر ۲۰۲۱ کال پورې د حقاني شبکې د کورنۍ مهم استوګنځای و او د کورنۍ یو شمېر غړي یې دلته خاورو ته سپارل شوي دي.
په شمالي وزیرستان کې د مولوي جلال الدین حقاني انجمن القران لېسه، منبع العلوم مدرسه، جامع مسجد او وسله پالي لا هم فعال دي.
په داسې حال کې، چې د وزیرستان د خلکو کورونه د ضرب عضب عملیاتو په ترڅ کې ړنګ شوي، د حقاني شبکې د غړو کورونه لاهم په شمالي وزیرستان کې ودان دي.
خلیل حقاني تېره چارشنبه په کابل کې دداعش وسله والې ډلې یوه ځانمرګي بریدګر په خپل وزارت کې وواژه.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر خبر ورکړی، چې د همدې کال په نومبر میاشت کې په افغانستان کې د مرستو د بندېدو او لاسوهنې ۱۶۴ پېښې ثبت شوې، چې د تېرې میاشتې په پرتله ۵۶ سلنه زیاتوالی ښيي. اوچا زیاته کړه، چې د دغو لاسوهنو ۹۹ سلنه د طالب چارواکو له خوا ترسره شوې.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر د چار شبنې په ورځ (د لېندۍ ۲۸ مه) د نومبر په میاشت کې په افغانستان کې د بشري مرستو پر وړاندې د پرتو خنډونو په اړه یو نوی راپور خپور کړ.
په راپور کې راغلي، چې دغه محدودیتونه د ۷۲ بشري پروژو د لنډمهالي ځنډېدو او د دوو پروژو د دایمي تړل کیدو لامل شوي.
د دغه رپوټ له مخې، په دې موده کې یو بشري مرکز هم په موقتی توګه تړل شوی دی.
اوچا زياته کړې، چې دغه پېښې تر ډېره په سوېلي، مرکزي او لوېديزو سيمو کې شوې دي.
دغه شمېرې ښیې، چې دا قضيې د تیرې میاشتې په پرتله ۵۶ سلنه او د ۲۰۲۳ کال د وخت په پرتله ۱۱ سلنه ډېرې شوې دي.
د دغه راپور له مخې، په دې موده کې د پلان شوې لاسوهنې، د کارکوونکو د لېست او حساسو مالوماتو د وړاندې کولو غوښتنه، د استخدام په بهیر کې لاسوهنه، د ښځینه کارکوونکو پر پوښاک محدودیت او خدماتو ته د ښځو د لاسرسي د مخنیوي اړوند قضیې ثبت شوې دي.
په دغه راپور کې دا هم راغلي، چې د بشري حقونو د کارکوونکو، شتمنیو او تاسیساتو پر وړاندې تاوتریخوالی ۳۷ سلنه زیات شوی او تېره میاشت یې شپږ کارکوونکي نیول شوي او د فزیکي تاوتریخوالي ددوه پېښې یې ثبت کړې دي.
ملګرو ملتونو زیاته کړې، چې دغه بندیزونه د بشري مرستو د رسولو پر وړاندې د خنډ په توګه مطرح شوې دي.
له دې مخکې هم د ملګرو ملتونو د بشري مرستو په چارو کې د طالبانو د لاسوهنې راپورونه ورکړل شوي وو.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر مخکې ویلي و، چې طالبانو د ۱۴۰۲ کال تر نیمايي پورې د دغه سازمان ۱۱۳ کارکوونکي نیولي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شېرمحمد عباس ستانکزي په کابل کې په یوه غونډه کې پر رسنیو قیودات زیانناک ګڼلي. هغه له طالبانو وغوښتل، چې رسنۍ دې ازادې پرېږدي.
دغه طالب چارواکي د چارشنبې په ورځ په کابل کې د «اسلامي نظام په پیاوړتیا کې د رسنیو رول» سیمینار ته په وینا کې وویل، چې رسنیو ته باید د «ملتپالو» په سترګو وکتل شي.
هغه خبرداری ورکړ، چې پر رسنیو محدودیتونه او زیاتې نیوکې د ګټې پر ځای زیان رسوي.
عباس ستانکزي وویل: «زما غوښتنه له حکومت او اسلامي امارت څخه دا ده، چې زموږ رسنۍ پیاوړې او ملاتړ یې وکړي.»
د هغه په خبره، په وړو مسایلو کې باید د رسنیو لپاره ستونزې جوړي نه شي او زیاته یې کړه: «دوی باید ازاد وي او دا هغه مهال شونې ده، چې د امارت او رسنیو ترمنځ واټن له منځه ولاړ شي.»
په ورته وخت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال ټینګار کړی، چې کورنۍ رسنۍ باید له منفي تبلیغاتو او «متعصبو رسنیو» سره مبارزه وکړي او نړۍ ته د طالبانو د ادارې مثبت پرمختګونه وښيي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیف الاسلام خیبر د تلې مياشتې پر ۲۳ مه اعلان وکړ، چې په رسنیو کې د ساکښو انځورونو د خپرولو د منع قانون به په تدریجي ډول په ټول افغانستان کې پلی شي.
د ساکښو انځورونو منع کول د تلویزیوني خپرونو د بندېدو خطر هم لري.
د تصويري رسنیو په برخه کې دغه محدودیت لومړی په کندهار ولایت کې پلی شو او بیا تخار، ننګرهار او نورو ولایتونو ته وغځول شو.
په ځینو ولایتونو کې د ځینو رسنیو خپرونې په عملي توګه بندې شوې دي.
د طالبانو د امربالمعروف چارواکو له خبریالانو سره په خبرو کې ویلي، چې د ساکښو انځورونو له خپرولو ډډه وکړي.
دوی ټینګار کړی، چې یوازې غږ باید د تلویزیون له لارې خپور شي.
په ولایتونو کې د یو شمېر ټلویزیونونو له بندېدو سره سره په کابل کې خصوصي او دولتي رسنۍ خپل فعالیت ته دوام ورکوي.
د خبریالانو د ملاتړو سازمانونو اندېښنه ښودلې، چې که دغه قانون په بشپړ ډول پلی شي، په افغانستان کې به د ویډیويي رسنیو فعالیتونه په عملي ډول بند شي.