۲۰۲۴ کال په تېره یوه لسیزه کې د پاکستان لپاره تر ټولو مرګونی کال و

په پاکستان کې له وروستيو پرله پسې لاريونونو او ناامنیو وروسته د دغه هېواد د کورنيو چارو وزير افغانانو ته خبرداری ورکړی و، چې د ډسمبر مياشتې ترپايه باید هغه افغانان چې په اسلام اباد کې د اوسېدو اجازه نه لري، له دې ښاره دې ووځي.

په وروستیو څو ورځو کې په اسلام اباد کې مېشت افغانان د دغه اجازه لیک د ترلاسه کولو لپاره دغې ادارې ته ورځي.
په دغو نیول شویو افغانانو کې داسې کسان هم شته، چې پاسپورټونه او ویزې یې لرلې.
د دغو نیول شویو کډوالو له ډلې یو تن راخوشې شوی ځوان د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي، چې د (اېن او سي) ترلاسه کولو لپاره د دفتر مخې ته ګڼ افغانان ولاړ وو چې پولیس راغلل او دوی یې ونیول.
د نوموړي په خبره، هغه یې د ګڼو کسانو سره د پېښور حاجي کمپ ته لېږلی و؛ خو د اسنادو تر کتو او د کورنۍ د هڅو له امله یې بېرته خوشې کړ.
هغه زیاته کړې، په دغې ډله کې داسې کسان هم ورسره وو چې د اوسېدو قانوني اسناد ویزه او پاسيورټ یې نه لرل، چې ځیني یې افغانستان ته ستانه کړای شول او د پاتې کسانو له برخلیکه خبر نه دی.

د هغه په خبره:« یوه اونۍ وروسته مې امریکا ته پرواز دی؛ که ډیپورټ شوی وم، ټول کارونه او زحمتونه مې په اوبو لاهو کېدل. ماته ورته داسې نور کسان هم وو، چې پروازونه یې نږدې و؛ خو برخلیک یې لا روښانه نه دی.»

هغه وایي، پولیسو شاوخوا ۷۰ تنه افغانان تېره ورځ نیولي وو.
همدا تېره ورځ د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالمطلب حقاني ویلي و، چې په تېرو نهو میاشتو کې تر یو مېلیون ډېر افغانان بېرته خپل هېواد ته راستانه شوي دي.
نوموړي ویلي و، چې دغه کډوال هم په خپله خوښه تو هم په زوره ستانه کړای شوي دي.
د نوموړي په وینا، دغه کسان له ایران، پاکستان او ترکیې څخه ستانه کړای شوي دي.

د خیبر پښتونخوا وزیر اعلی علي امین ګنډاپور تر مشرۍ لاندې د ټولنیزې هوساینې غونډه کې پرېکړه شوې، چې د جهیز فنډ له لارې به د یادې صوبې له ۴ زرو څخه ډېرو مستحقو نجونو ودونه وشي.

د ودونو دا ټولییزې ولیمې به د صوبایي حکومت په لګښت ترسره کېږي او واده کوونکو مستحقو نجونو ته به دوه لکه او شل زره نغدې روپۍ ورکړل شي.

وزیر اعلی علي امین ګنډاپور وویل، چې د جهیز فنډ له لارې ودونو کې به په هر حالت کې دا ډاډ ترلاسه شي، چې حق یوازې مستحقو کسانو ته ورسېږي.

په خیبر پښتونخوا کې دا د خپل ډول یوه بې سارې پرېکړه ده، چې له مخې یې واده کوونکو نجونو ته پیسې ورکول کېږي.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق نن دوشنبه «د مرغومي ۱۰مه» پر خپل اېکس ولیکل، چې کابل ته یې د خپل وروستي سفر معلومات له شهباز شریف سره شریک کړل.

ددې لیدنې د جزئیاتو په اړه معلومات نه دي ور کړل شوي، خو د پاکستان ایکسپرېس ټربیون ورځپاڼه وايي، دا سفر له افغانستان سره د ترینګلو اړیکو د رغولو او د پاکستان د اندېښنو د حل په برخه کې یوه هڅه وه.

ورځپاڼه وايي، د تیر کال په اوږدو کې اسلام‌اباد د طالبانو له حکومت سره له دې امله اړیکې پرې کړې وې، چې د ټي ټي پي پرضد ګامونه نه اخلي.

ورځپاڼه وايي، محمد صادق د دغه سفر په ترڅ کې هڅه وکړه چې د ډیپلوماتیک حل لپاره فرصتونه برابر کړي.

د ایکسپرېس ټربیون په باور، محمد صادق کابل ته په دې ماموریت تللی و، چې طالبان دې دټي ټي پي په اړه خپل دریځ بدل کړي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ترینګلو اړیکو په منځ کې د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق دغه سفر پر دې څوکۍ د هغه له بیا ځلي ټاکل کېدو وروسته لومړنی سفر و.

محمد صادق په کابل کې و، چې د پاکستان هوايي ځواکونو د پکتیکا په برمل ولسوالۍ کې په هوايي برید کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لږ تر لږه ۴۶ملکي وګړي ووژل.

طالبانو هم د پاکستان هوايي بریدونو ته ځواب ورکړ او د خوست او پکتیا ولایتونو په امتداد کې یې د ډیورنډ کرښې پورې غاړې ته د پاکستاني پوځیانو اړوند پوستې په نښه کړې.

د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني پر پکتیکا د پاکستان له هوايي بریدونو او پر ډیورنډ کرښه د پاکستاني پوځیانو پر امنیتي پوستو د طالبانو له بریدونو وروسته په یوه لیکنه کې ویلي، چې افغان طالبان دې د پاکستان او ټي ټي پي ترمنځ یو وټاکي.

نوموړی وايي، د ډسمبر پر ۲۴مه د پکیتیکا ولایت په برمل ولسوالۍ کې د پاکستان هوايي بریدونو کې ۴۷ کسان ووژل شول، چې ډیری یې د پاکستاني چارواکو په وینا د تحریک طالبان پاکستان غړي وو.

طالبانو اعلان وکړ، چې وژل شوي کسان ټول ملکي وګړي دي.

د نوموړي په خبره، دا بریدونه پر یوه روزنیز او یوه رسنیز مرکز شوي.

اصف درانی وایي، دا بریدیونه وروسته له هغه وشول، چې تحریک طالبان پاکستان د افغانستان له خاورې څخه په استفادې څو ورځې وړاندې د افغانستان پولې ته څېرمه د پوځ پر یوه پوسته برید وکړ او ۱۶ پاکستاني پوځیان یې ووژل.

اصف درانی وایي، افغان طالبان ښه پوهیږي، چې په دغه برید کې وژل شوي کسان افغانان نه دي.

نوموړی وايي، پر یوه ځای د ۵۰ تنو کسانو راټولیدل یو تصادف نه و، ځکه هلته په سیمه کې د هغوی ځانمرګي بریدګر وو، وسلې او مهمات هم ورسره وو. دده په باور، په سیمه کې د لویو چاودونو ترسره کیدل دا په ډاګه کوي، چې هلته مهمات موجود وو.

طالبان ټي ټي پي تر داعش اسانه له منځه وړلای شي

اصف درانی وایي، که د افغانستان سرپرست حکومت وغواړي د داعش خراسان د ډلې په پرتله د ټي ټي پي مهارول ورته خورا اسانه دي.

اصف درانی زیاتوي:« په افغانستان کې د حکومتدارۍ په برخه کې د طالبانو د ننګونو په اړه څیړنې ته اړتیا ده، خو ممکن طالبان دا ننګونې نه مني، خو لیدل کیږي چې په چټکۍ سره د ټي ټي پي مسوولیت طالبانو ته ور تر غاړې کیږي.»

نوموړی په افغانستان کې د ټي ټي پي د شتون په اړه وايي:« د تحریک طالبان پاکستان له دوو درځنو څخه زیاتې ډلې د دې ثبوت دي چې د دوی غړي د یوې واحدې ډلې برخه نه دي، بلکې د یوې ویشل شوې کورنۍ برخه ده، چې په قبیلوي غوره توبونو کې ریښې لري.»

نوموړی وايي، ټي ټي پي خلک مجبوروي، چې یا پیسې ور کړي او یا هم یو کس د «جهاد» لپاره ورکړي.

نوموړی ادعا کوي چې «ان طالب مشران هم د ټي ټي پي غړي د مجاهدینو په توګه نه ګڼي، ځکه د ټي ټي پي ډیری غړي په بلیک میل کولو، زورزیاتي او جبري ودونو کولو کې ښکیل دي.»

د ملا هبت الله فرمان رښتیا دی که درواغ؟

دراني د ملا هبت الله فرمان ته اشاره کړی، چې ویلي یې دي «پر پاکستان برید حرام دی» خو بیا هم پاکستان ته د ټي ټي پي د غړو او مشرانو سپارل ناممکن دي.

نوموړی وايي، طالبان د پښتونولۍ او مېلمه پالنې له مخې د ټي ټي پي غړي پاکستان ته نه سپاري.

د افغانستان لپاره د پاکستان دغه مخکینی ځانګړی استازی وايي، چې د تحریک طالبان پاکستان ځینې هغه کسان چې تسلیم شوي دي وايي، چې ملا هبت الله داسې کوم فرمان نه دی صادر کړی چې په پاکستان کې بریدونه حرام وګرځوي.

نوموړی وایي، که په په پاکستان کې د بریدونو په اړه د ملا هبت الله فرمان درواغ وي، نو افغان طالبان پاکستاني چارواکو ته په غلطو معلوماتو ورکولو سره د خپل مشر حیثیت ته سپکاوی کوي او دا ډول کړنې په په راتلونکي کې د طالبانو واکمنۍ ته زیان ورسوي.

یاد پاکستانی پخوانی چارواکی وايي، افغان طالبان له مختلفو ترهګرو ډلو سره د معاملو په اړه د انکار په حالت کې دي.

درانی وایي، طالبان داعش خراسان خپل دښمنان ګڼي، خو په ورته مهال د داعش له بریدونو سربیره، په افغانستان کې د دوی شتون ردوي.

اصف درانی وایي، د ترکستان اسلامي ګروپ او ازبکستان اسلامي ډله هغه ترهګرې ډلې دي، چې له افغانستان څخه فعالیت کوي.

طالبان باید یو انتخاب کړي، پاکستان یا ټي ټي پي

دغه پاکستانی ډيپلوماټ وايي، کله چې طالبانو ته له دغو ترهګرو ډلو سره د مبارزې لپاره د مرستې وړاندیز کیږي، دوی نه یوازې دا ډول وړاندیزونه ردوي بلکې له دغو سازمانونو سره د مقابلې لپاره په خپلې وړتیا فخر کوي. نوموړی وايي، د طالبانو دغه چلند وضعیت نور هم خراب کړی دی.

اصف دراني د خپلې لیکلي په وروستۍ برخه کې ویلي، چې د ټي ټي پي غړي د کندهار د مشرتابه په پرتله په افغان حکومت کې له حقاني ډلې سره ډیر تړاو لري.

هغه زیاتوي، «د ټي ټي پي مشران د لویې پکتیا او خوست سیمو کې، د حقاني شبکې تر کنټرول لاندې سیمو کې اوسېږي. که څه هم حقاني ډله د پاکستان ملګرې ګڼل کیږي او له پاکستاني چارواکو سره نږدې اړیکې لري».

نوموړی وايي، د حقاني کورنۍ ټولې سوداګریزې ګټې پر وزیرستان سیمه کې متمرکزې دي او دا باید د پاکستان د ځواک په حلقو کې د هرچا لپاره د اندیښنې وړ وي چې څنګه د ټي ټي پي غړي په اسانۍ سره د حقاني شبکې له پناه ځایونو پر پاکستان د برید لپاره کار اخلي.

نوموړی وایي، دغو لاملونو ته په کتو له طالبانو سره د اړیکو ښه کول ګټور نه دي او د پاکستان حکومت اړتیا لري چې له طالبانو سره د خپلو اړیکو ټول اړخونه بیا وځیري.

درانی وايي، طالبان دا هم باید درک کړي چې دوی نور ازاد جنګیالي نه دي بلکې یو حکومت دی چې د خپلو خلکو او بهرنۍ نړۍ په ځانګړې توګه د ګاونډیو پر وړاندې لوی مسوولیتونه لري.

درانی وايي، چې «د افغانستان هیڅ ګاونډی به دا ونه زغمي چې افغان خاوره د دوی پر ضد وکارول شي، له همدې امله، په راتلونکو ورځو او اونیو کې، طالبان باید له پاکستان سره د خپلو اړیکو د ماهیت پریکړه وکړي، چې ایا ټي ټي پي غوره کوي او که پاکستان».

اصف درانی وایي، د طالبانو حکومت باید دا معلومه کړي چې ایا دوی (طالبان) د پاکستان پر وړاندې د د ټي ټي پي مبارزه سمه ګڼي یا غلطه.

محسن داوړ ویلي، چې د پاکستاني طالبانو سره خبرې اترې د عمران خان د حکومت پر مهال د پاکستان د پوځ په مستقیم ملاتړ او لارښوونه پیل شوې. هغه وخت حکومت، چې مشري یې عمران خان کوله، د دغو مذاکراتو ملاتړ وکړ او دا یې د سیمې د سولې او ثبات لپاره یوه هڅه وګڼله.

هغه وايي، په دې موده کې پوځ د خبرو اترو اصلي لوبغاړی و او حکومت یې د دې بهیر په پرمختګ کې ملتیا کوله.

محسن داوړ زیاته کړه، چې د عمران خان د حکومت تر پرځېدو وروسته او د ټولګډونه حکومت (پي‌ډي‌ایم) تر واک ته رسېدو وروسته، پوځ له پاکستاني طالبانو سره د خبرو اترو په سیاستونو کې خپل مرکزي رول ساتلی و.

د ملي جمهوري غورځنګ مشر وايي، هغه مهال د پارلمان د امنیتي کمېټې په غونډو کې د دغوخبرو اترو جزییات وړاندې شول او د پوځ استازو د خبرو اترو پر بهیر او احتمالي پایلو په تړاو سپیناوی وړاندې کړ.

محسن داوړ ټینګار وکړ، چې له پیل څخه څرګنده وه چې پاکستاني طالبان د پاکستان شرایطو منلو ته لېوالتیا نه لري؛ خو بیا هم پوځ او حکومت مذاکرات د سولې یوه حل لاره وګڼله.

نوموړي دا هم وویل، چې په هغه وخت کې پرته له دې چې اټکل شوي ګواښونه په نظر کې ونیسي، ډیروګوندونو د پوځ د دغه تګلارې ملاتړ وکړ.

له پاکستاني طالبانو سره د خبرو تاریخچه

پاکستان له ۲۰۰۴ کال راهیسې له پاکستاني طالبانو سره د خبرو هڅې پیل کړې، چې هدف یې د تاوتریخوالي بندول او په قبایلي سیمو کې امنیت ټینګول و. په دې موده کې د پاکستان بیلابیلو حکومتونو څو ځله له ټي ټي پي سره د سولې تړونونه لاسلیک کړي، لکه د ۲۰۰۴ کال د «شکۍ تړون» او د ۲۰۰۹ کال د «سوات تړون» ؛خو دا تړونونه د طالبانو له خوا د پرله‌پسې سرغړونو له امله ناکام شول.

منتقدان، په ځانګړي ډول محسن داوړ باور لري چې دغو خبرو اترو نه یوازې سولې ته لاره هواره نه کړه، بلکې پاکستاني طالبان یې لا پیاوړي کړل او په سرحدي سیمو کې یې تاوتریخوالی زیات کړ.

پاکستاني سیاستونو کې د افغان طالبانو رول

محسن داوړ د پاکستان په سیمه ییزو سیاستونو کې د افغان طالبانو پر رول پخوا هم خبرې کړې دي.

هغه او ځينو نورو پښتنو سیاسیونو په وار وار په ټینګار سره ویلي چې د پاکستان پوځ په بېلابېلو وختونو کې د افغان طالبانو ملاتړ کړی، په ځانګړي ډول د ۱۹۹۰ لسیزې پر مهال او تر هغې وروسته د طالبانو د لومړۍ دورې له پرځیدو وروسته د دغه ډلې څخه ملاتړ د سیمې په امنیت خورا بدې منفي اغیزې کړي دي.

د ۲۰۲۱ په اګست میاشت کې پر افغانستان د طالبانو له بیا ځل واکمنیدو وروسته ټي ټي پي هم د افغان طالبانو پر واکمنۍ خوښۍ کړي او د دواړو ډلو اړیکې تر پخوا له ډېرې شوې دي. دې اړیکو د پاکستان په خاوره کې د طالبانو بریدونه زیات کړل ؛خو د پاکستان حکومت او پوځ بیا هم د طالبانو سره د خبرو سیاست ته دوام ورکړ.

پاکستان تازه تېره اوونۍ پر پکتیکا ولایت هوايي بریدونه وکړل او ادعا یې وکړه چې د افغانستان په خاوره کې یې د ټي ټي پي جنګیالي په نښه کړي وو. همدا راز پاکستان لومړي وزیر هم تېره اوونۍ له افغانستان سره پر ښو اړیکو ټینګار وکړ؛ خو ګیله یې وکړه چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې د پاکستان ضد ډلې ټي ټي پي ته پټنځایونه ورکړي دي او له هغې ځایه په دغه هېواد کې بریدونه تنظیموي.

پر افغانستان واکمنو طالبانو په بیا بیا د پاکستان دغه ادعاوې چې ګوندې له افغان خاورې ورته ګواښونه پېښ دي رد کړې دي؛خو له پاکستاني طالبانو سره د خپلې انډیوالۍ په تړاو یې هېڅ نه دي ویلي.