په جرمني کې دوه افغان کډوال د روسیې استخباراتو ته د کار کولو په تور شکمن دي

حسین حقاني د چهارشنبې په ورځ د هند له بهرنیو چارو سکرتر ویکرم میسري سره د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د لیدنې په غبرګون پر اېکس پاڼې کاږلي: « د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره د هند د بهرنیو چارو سکرتر لیدنه باید د هغو پاکستاني پلان جوړونکو لپاره د عبرت درس وي، چې له کلونو راهیسې یې په دې کیسې باور درلود، چې په افغانستان کې د طالبانو واکمني به له پاکستان سره مرسته وکړي، چې هند له افغانستانه وباسي (یا یې نفوذ پای ته ورسوي).»

حسین حقاني دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي د هند د بهرنیو چارو سکرتر ویکرم مسري سره په دوبۍ کې لیدلي دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت د اعلامیې له مخې، د طالبانو پلاوي د هند امنیتي اندېښنو ته د رسیدګۍ ژمنه کړې ده.

په دې ناسته کې هند د افغانستان د خلکو لپاره د بشري مرستو، پراختیايي پروژو، او سیمه‌ییزې همکارۍ د پیاوړتیا په برخه کې پر خپلې ژمنتیا ټینګار کړی.

د هند د بهرنیو چارو سکرتر مسري له افغانستان سره د اوږدمهاله دوستۍ او د دواړو هېوادونو د خلکو ترمنځ د نږدې اړیکو یادونه کړې.

هغه دغه راز ډاډ ورکړی، چې هند د افغانستان د بېړنیو پراختیايي اړتیاوو د پوره کولو لپاره چمتو دی او په دې حساس وخت کې د افغانستان د خلکو ترڅنګ ولاړ دی.

که څه هم پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د افغانستان او هند ترمنځ اړیکې پیکه شوي، خو وخت ناوخته هندي چارواکي او طالبان هڅه کوي د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې راژوندۍ کړي.

لومړی هغه وخت چې په ۲۰۲۱ کال کې طالبان واک ته ورسېدل، هغې خپلې حقوقي زده کړې پرېښودې.

ادیبه هغه مهال په ډېپرېشن اخته شوه او هر وخت به یې ژړل، خو له یوه ارواپوه سره تر څو ناستو وروسته یې رواني حالت څه نا څه ښه شو او کورنۍ یې هغه دوه کلنو طبي زده کړو ته وهڅوله. خو د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې چې د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده په امر ښځې له طبي زده کړو څخه منع شوې، ۲۳ کلنه ادیبه اوس خپلې ورځې په کور کې د چوپتیا په حالت کې تېروي.

د هغې مور په ستومانوونکي غږ وویل: «هغه نه څه خوري او نه خبرې کوي».

د ادیبې مور چې په ښوونځي کې د شپږمو ټولګیو د ساینس ښوونکې ده، وایي، دا دویم ځل دی چې لور یې د زده کړو په برخه کې ضربه ویني او هغه په اروایي ناروغۍ اخته کېږي.

په تېرو دریو کلونو کې طالبانو یو منظم پلان پلي کړی چې له زده کړو او کار څخه تر حرکاتو او حتا خبرو کولو پورې د افغان ښځو د ژوند هره برخه هدف ګرځوي.

په کابل او یوشمېر هېوادونو کې افغان فعالانې او لوستې مېرمنې په دې اند دي، چې طالبان له لوستو او پوهو ښځو وېره لري او له دې امله پر دوی بندیزونه لګوي څو د دوی غږونه ډب کړي.

د ښځینه و کارکوونکو د تنخوا کمول
د طالبانو د چارو ادارې د ۲۰۲۴ کال (د جون په ۵مه) خپلې مالي برخې ته په یوه لیک کې لیکلي و، چې د دې ډلې مشر ملا هبت الله د دولتي ادارو د ټولو ښځینه کارکوونکو تنخوا پنځه زره افغانۍ ټاکلې ده.
په دغه ليک کې د طالبانو د چارو ادارې د عمومي مشر نورالحق انور له قوله ليکل شوي و، چې (د غبرګولي ۱۵مې) څخه به د ټولو ښځينه کارکوونکو تنخواوې په مساوي ډول ورکول کېږي.
د طالبانو دې کړنې یو وار بیا د ښځو د حقونو فعالانو توند غبرګونونه راوپارول.
دغه ګام هغو ښځینه و کارکوونکو ته ستونزې راولاړې کړې، چې د کورنۍ یوازینۍ روزي راوړونکې دي او اوس یې اقتصادي ستونزې لا ډېرې شوې دي.

په ځیرکو مبایلونو بندیز
په کندهار ولایت کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر ریاست محتسبینو (د سپټمبر په ۱۴مه) په جوماتونو کې ملا امامانو ته لارښوونه کړې وه، چې په خپلو سیمو کې دې مېرمنې د ځیرک مبایل له کارولو منع کړي.
طالبان په دې اند دي، چې د ځیرکو مبایلونو او خواله رسنیو کارول ښځې د «فحشا» پر لور بیایي.
له هغه وروسته بیا طالبانو (د ډسمبر پر ۱۸مه) د ننګرهار ولایت په ښار او بازار کې د ښځو او نجونو د ځیرکو مبایلونو د پلټلو بهیر پیل کړی و.
په ننګرهار ولایت کې ښځې او نجونې شکایت کوي، چې ورځ تر بلې د طالبانو له زیاتېدونکو محدودیتونو سره مخ کېږي او اوس له وېرې خپل ځیرک موبایلونه له کوره بهر له ځان سره نه شي ګرځولی.
دغه مېرمنې وایي، چې ورځ په ورځ نړۍ د ټېکنالژۍ له اړخه مخ پر وړاندې روانه ده خو دغه ډله هڅه کوي، چې د افغانستان خلک او په ځانګړې توګه ښځې د پرمختګ پرځای شاتګ وکړي.

د ښځو پر تور عربي حجاب بندیز
طالبانو د روان میلادي کال په پیل کې څو ځله په بېلابېلو ولایتونو کې خبر ورکړی، چې د ښځو لپاره د تورو عربي حجابونو پر اغوستلو یې بندیز لګولی دی.
په پکتیا ولایت کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ریاست چارواکو په جنورۍ میاشت کې د جوماتونو له لارې خبر ورکړی و، چې ښځو ته د تور عربي حجاب اغوستل منع دي، ځکه چې سترګې یې ترې ښکاري.
دغې ډلې ویلي و، چې ښځې د تور حجاب پر ځای د بورقو پر اغوستلو مکلفې دي.
له بلې خوا د بامیان ولایت په مرکز او ولسوالیو کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر ریاست محتسبینو د دولتي او خصوصي ښوونځیو زده‌کوونکو او ښوونکو ته (د جولای پر ۴مه) سپارښتنې کړې وې، چې «شرعي حجاب» له پامه ونه غورځوي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت د (چنګاښ په ۱۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي و، چې د بامیان ولایت د امربالمعروف ریاست محتسبین د دغه ولایت په مرکز او ولسوالیو کې دولتي او خصوصي ښوونځیو ته ورغلي او هلته یې ښوونکو او زده‌کوونکو ته د «شرعي حجاب» د مراعتولو په اړه سپارښتنې کړې دي.
په هلمند ولایت کې (د ډېسمبر په ۶مه) طالبانو هټۍوالو ته خبرداری ورکړی و، چې تور حجابونه دې نه پلوري او یوازې دې د مېرمنو لپاره چادرۍ وپلورل شي. په دغه ولایت کې امربالمعروف له ښځو هم غوښتي و، چې د حجاب پر ځای دې شنې چادرۍ پرسر کړي.
ځینې مېرمنې د طالبانو له دغه بندیزه ناخوښې دي او وایي، چې دوی سم شرعي حجاب مراعتوي خو طالبان غواړي چې ښځې چادرۍ پر سر کړي.
له بل پلوه طالبانو په ۲۰۲۴ کال کې د کابل په ګډون په بېلابېلو ولایتونو کې د «بد حجابۍ» په تور نجونې او ښځې نیولې وې.

د ښځو د دندو او تګ راتګ پرمهال د محرم شرط
که څه هم طالبانو په تېرو دوو کلونو کې هم د سفرونو پرمهال د ښځو او نجونو لپاره محرم شرط ګڼلی و، خو په روان کال کې یې د دندو او تګ راتګ پرمهال هم د محرم شرط حتمي ګڼلی.
(د اپرېل پر ۵مه) په کندهار ولایت کې د طالبانو د عامې روغتیا ریاست د دعوت او ارشاد مدیریت په دغه ولایت کې د یوه مکتوب په استولو سره د ټولو روغتیايي مرکزونو پر ښځینه کارکوونکو نوي بندیزونه لګولي وو.
د دغه ریاست له خوا په خپور شوي مکتوب کې راغلي و، چې ښځینه کارکوونکې دې ځانګړی حجاب ولري او پرته له محرمه دې تګ راتګ نه کوي.
له هغه وروسته د کندهار له بېلابېلو روغتيايي مرکزونو څخه يو شمېر ښځينه روغتیاپالانو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي و، چې د امربالمعروف کارکوونکو ورته خبرداری ورکړی، چې له محرم پرته دې دندو ته نه ځي.
دغو روغتیاپالانو ويلي و، چې د طالبانو دغه ادارې د موضوع د څارنې لپاره روغتيايي مرکزونو ته خپل کسان هم معرفي کړي دي.
د ښځو د حقونو فعالانې بیا په دې اند دي، چې طالبان د دغو بندیزونو په لګولو سره غواړي ښځې دې ته اړ باسي چې خپلې دندې پرېږدي.

بشري حقونه او د مېرمنو وضعیت
په افغانستان کې د بشري حقونو خپلواک کمېسیون مخکینۍ مشرې شهرزاد اکبر په دې اړه افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې ۲۰۲۴ کال د ښځو لپاره یو بد کال و.
هغه وایي، دا کال د «بدحجابۍ» په تور د ښځو له نیونو سره پیل شو چې په لارو او سړکونو کې له نجونو او ښځو سره ډېر ناوړه چلند وشو. هغه وایي، له هغې وروسته بیا یوه بله ننګونه چې رامخکې شوه هغه دا وه چې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت شته بندیزونه په قانون بدل کړل او ورسره یې نوي بندیزونه هم اعلان کړل.
هغه زیاتوي، چې له ۲۰۲۳ کال څخه د ۲۰۲۴ کال توپیر په دې کې و چې طالبانو غواړي لګېدلي بندیزونه په جدي توګه پرې وتپي.

د بښنې نړیوال سازمان د چارشنبې په ورځ له دغه هېواده وغوښتل، چې د افغان کډوالو د ځورولو او افغانستان ته په زور ستنولو مخه ونیسي.

د بښنې نړیوال سازمان د سوېلي اسیا مرستیال بابو رام پنت وايي، «په پلازمېنه اسلام اباد کې د پولیسو له خوا د ښځو او ماشومانو په ګډون د سلګونو افغان کډوالو ځورونه، د شپې چاپې او خپلسري توقیفونه په دغه هېواد کې د افغانانو پر وړاندې د یوې لویې تبعیضي پالیسۍ برخه ده».

پنت وايي، افغان کډوال په دې خاطر نیول کیږي او ځورول کیږي، چې ټول بايد د اعتراض نه درلودو سند (این اوسي) ترلاسه کړي.

نوموړی وايي، « د پاکستان حکومت په وار وار او په خپل سر داسې تګلارې پلې کړې دي، چې له امله یي په پاکستان کې د افغان کډوالو بې ثباتي زیاتوي، په تیرو ۱۵ میاشتو کې یې زرګونه کسان افغانستان ته ستانه کړي او دغه وروستۍ تګلارې یې له ګواښ سره مخ کسانو ګواښ نور هم زیات کړی.»

د بښنې نړیوال سازمان له پاکستان نه غوښتي، چې د اعتراض نه کولو سند دې لغو او نیول شوي کسان دې ژر تر ژره خوشي شي.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان کړنې خپلسرې بڼه لري او د هغو افغان کډوالو د ځورونې لامل شوې چې په پاکستان کې د اوسیدو قانوني اسناد لري.

دغه سازمان وايي، د بشري حقونو د نړیوال قانون له مخې، ټول کډوال او پناه غوښتونکي که د اوسیدو قانوني اسناد هم ونه لري، د درملنې حق لري او په زور له ستنولو خوندي دي.

د راپورونو له مخې، د جنوري له لومړۍ نیټې راهیسې پاکستاني پولیسو په اسلام اباد کې د ښځو او ماشومانو په ګډون له ۸۰۰ ډیر افغانان نیولي دي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د چار شنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې ویلي، چې امیرخان متقي د متحده عربي اماراتو د بهرنيو چارو وزير شېخ عبدالله بن زاید ال نهیان سره په ليدنه کې له نوموړي غوښتې، چې افغانانو ته دوېزو د ورکولو بهیر اسانه کړي.

د طالبانو په اعلامیه کې راغلي، چې په ناسته کې د سوداګرۍ د زياتوالي او افغان توکو ته د بازار موندنې اړوند پرېکړه وشوه، چې په دې اړه به تخنيکي چارې تر سره شي.

له دې ناستې وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د هند د بهرنیو چارو سکرتر ویکرم مسري سره لیدلي او د طالبانو پلاوي د هند امنیتي اندېښنو ته د رسیده ګۍ ژمنه کړې وه.

د هند د بهرنیو چارو وزارت د اعلامیې له مخې، په دې ناسته کې هند د افغانانو لپاره د بشري مرستو، پراختیايي پروژو او سیمه ‌ییزې همکارۍ د پیاوړتیا په برخه کې پر خپلې ژمنتیا ټینګار کړی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي دوې ورځې وړاندې د یوه پلاوي په مشرۍ متحده عربي اماراتو ته په رسمي سفر لاړ.

طالبانو په خپله خبرپاڼه کې ویلي و، چې په دغه سفر کی به د دوی پلاوی له اماراتي چارواکو سره د دوو اړخیزو اړیکو پر پیاوړتیا او نورو اړوندو مسایلو خبرې وکړي.

څیړنه وايي، روسي استخباراتو د ګرانبیه تیږو یو سوداګریز شرکت د پردې ترشا کاراوه، چې د افغان منځګړو شبکې پرمخ بوځي. دې شبکې طالبانو او نورو وسله والو ډلو ته پیسې رسولې او کله به چې د منځګړو ماموریتونه بشپړ شول، هغوی ته د روسیې اسناد ورکول کېدل او په روسیه کې پناه ورکول کېده.

انسایډر وايي، د ۲۰۱۹ کال د ډسمبر پر۱۱مه د بګرام هوايي اډه د یوه سخت برید هدف وګرځېده. یو لوی بار وړونکی موټر، چې په زرګونو پونډه چاودیدونکي مواد پکې ځای پر ځای شوي وو، د اډې په دیوالونو او تخریب شوي کوریایي روغتون ولګېده، چې یوه لویه کنده یې پرېښوده. سرچینه وايي، چې دا برید بهرنۍ جاسوسي اداره په مالي ملاتړ شوی و.

د انسایډر د څیړنې په اساس، روسي استخبارات له۲۰۱۵ څخه راهیسې په پراخه کچه د افغان وګړو د شبکو په جوړولو کې دخیل وو. دې شبکو د طالبانو لپاره منځګړتوب کاوه او د روسیې د استخباراتو لپاره یې کار کاوه. دوی د طالبانو د بریدونو لپاره مالي ملاتړ برابراوه، چې په پایله کې یې د امریکایي او افغان ځواکونو پر ضد ۱۷ بریدونه ترسره شوي.

۲۰۰ زره ډالري انعامونه

د طالبانو لپاره د روسیې مالي مرسته په اوسط ډول د هر وژل شوي امریکایي یا متحد سرتیري لپاره ۲۰۰ زره ډالره وه. رپوټونه ښيي چې روسي استخباراتو د دې عملیاتو لپاره شاوخوا ۳۰ میلیونه ډالر مصرف کړي دي.

د څیړنې په ترڅ کې د روسیې د استخباراتو د مخکښو کسانو او د افغان منځګړو شبکې ترمنځ اړیکې په ګوته شوې دي. په ورته وخت کې، د امریکا استخباراتي ادارې د روسي استخباراتوپه دې پټو عملیاتو خبرې وې، خو سیاسي لومړیتوبونو د دې مسالې په جدي ډول څیړلو کې خنډ جوړ کړی و.

انسایډر وايي، چې دروسي استخباراتواو طالبانو ترمنځ دغه اړیکې ښيي چې روسیه د امریکا او د هغې له لویدیزو متحدینو سره د نیابتي جګړې په حال کې وه. د دې کړنو هدف د امریکا نظامي حضور کمزوری کول او خپل سیمه ییز نفوذ پراخول و.

د انسایډر څیړنې نه یوازې د طالبانو او روسیې ترمنځ اړیکې ثابتې کړې، بلکې د روسي استخباراتو هغه افسران یې هم په نښه کړي، چې د دغه پروګرام د همغږۍ مسوول وو.

انسایډر وايي، له۱۸ میاشتنۍ څیړنې وروسته یې د خپلو شریکانو په همکارۍ نوي شواهد ترلاسه کړي چې ښیي د روسیې د GRU (نظامي استخباراتو) ادارې طالبانو ته د امریکا، ایتلاف او افغان ځواکونو پر ضد د بریدونو لپاره د میلیونونو ډالرو مرسته کړې ده. څیړنه وايي، د جي ار یو ۲۹۱۵۵ یونټ، چې په ناټو هېوادونو کې د بمونو او زهرجنو بریدونو تر شا لاس لري، د دې عملیاتو مسوول و.

افغان کم، خو امریکایان ډېر ووژل شي

د ډګلاس لندن په وینا، چې له۲۰۱۶ نه تر ۲۰۱۸ پورې دسي آی اې د جنوبي او سویلي اسیا لپاره د ترهګرۍ ضد مشر و، روسیې غوښتل طالبان ډیر امریکایان ووژني او کم افغانان ووژني. هغوی د روسیې د مالي مرستې له لارې جنګیالي هڅول چې د امریکا پر ضد بریدونو کې ډیر خطرونه ومني.

د پخوانیو افغان او امریکایي استخباراتي چارواکو په وینا، د جي ار یو او طالبانو پروګرام په پیل کې د افغان منابعو په جذبولو پیل شو. بیا یې د وسله والو او مهماتو او منابعو لېږد پیل کړ چې طالبانو له ګاونډي تاجکستان څخه ترلاسه کول، چیرې چې روسیه خپله تر ټولو ستره پوځي اډه لري.

څیړنه وايي، په پای کې دا پروګرام د پیسو په بدل کې شو، چې طالبانو ته د بریدونو لپاره انعامونه ورکول کېدل. د افغانستان د ملي امنیت مخکینیو چارواکو په وینا، دوی د خپلو تحقیقاتو پر اساس د طالبانو لږ تر لږه ۱۷ بریدونه تشخیص کړي، چې د روسیې له خوا یې مالي تمویل شوی و. دوی ته پیسې د پېچلو شبکو له لارې ور ورسېدې.

څیړنه وايي، په ۲۰۱۶ کال کې د عملیاتو سرعت زیات شو، چې دا د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ ټاکنو کال و. په ۲۰۱۷ کال کې د نوي حکومت ادارې د جنوبې اسیا لپاره یوه تګلاره منلې وه چې هدف یې پر طالبانو فشار راوستل و، خو یو کال وروسته یې د امریکا اوږدې جګړې پای ته رسولو لپاره مذاکرات پیل کړل. دغه مذاکرات د دوحې تړون رامنځته کړ.

د کندز ښار عملیات

د انسایډر له خوا د تحلیل شويو معلوماتو پراساس، دا روښانه ده چې د روسي استخباراتو ۲۹۱۵۵ یونټ په ۲۰۱۵ کال کې د دې پروګرام لپاره خپل منابع ګومارل پیل کړل. دې یونټ د افغانانو مختلفو شبکو ته د منځګړیتوب، پیسو لیږدونې او له طالبانو سره د اړیکو جوړولو لپاره هڅې پیل کړې. په دې کې د کندوز ښار عملیات هم شامل وو، چې د رحمت الله عزیزي شبکه پکې ډېره فعاله وه. نوموړی د قاچاق پخوانی متخصص و.

عزیزي چې د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره مینه لري، په ۲۰۱۵ کال کې اصلاً په روسیه کې میشت و، خو په دوامداره توګه یې افغانستان او د سیمې نورو هېوادونه ته سفرونه کول. هغه درې روسي پاسپورټونه هم ترلاسه کړي وو چې په مختلفو نومونو صادر شوي وو. عزیزي یو مخفی شرکت جوړ کړ چې د پیسو مینځلو لپاره یې کاراوه، چې د طالبانو جنګیالیو ته پیسې ورکړي. دغه راز یو د سرو زرو د سوداګرۍ شرکت وو چې په مسکو کې د جي ار یو له اصلي مرکزي دفتر سره یې تړاو درلود.

انسایډر له څلورو پخوانیو افغان چارواکو سره خبرې کړې دي، دریو یې په افغانستان کې د ملي امنیت ادارې په لوړپوړو دندو کې کار کړی و. ټول د جي ار یو له پروګرام سره اشنا وو او پوهیدل چې کوم بریدونه د روسیې له استخباراتو سره تړاو لري. د هغوی نتیجه ګیرۍ د هغو افغاني شبکو له غړو څخه د ترلاسه شويو شواهدو پر بنسټ وې چې دملي امنیت له خوا یو نیم کال بندي شوي وو.

د ملي امنیت د سرچینو په وینا، د هر وژل شوي امریکایي یا ایتلافي سرتیري لپاره شاوخوا ۲۰۰ زره ډالره ورکول کېدل، خو د افغان پوځیانو او امنیتي افسرانو د وژلو په بدل کې کمې پیسې ور کول کېدې.

د ملي امنیت یوه پخواني چارواکي د دې پروګرام له لارې اټکل کړی چې روسیې طالبانو ته شاوخوا ۳۰ میلیونه ډالر ورکړي دي، چې دسي آی اې له سایکلون عملیاتو سره پرتله شوی، چې د ۱۹۸۰مو کلونو په جریان کې یې د شوروي اتحاد خلاف پخواني مجاهدین تقویه کول او درې تر څلور میلیارده ډالره لګښت یې درلود.