د هندوستان کانګرس فخر افغان خان عبدالغفار خان د ۳۷ تلین په مناسبت نوموړی یو لوی شخصت یاد کړی او ویلي یې دي، چې د هغه کړنې د دوی لپاره د لارښوونې رڼا پاتې ده.
کانګرس په خپل اېکس کې خپاره کړي:« موږ خان عبدالغفار خان ته چې د 'سرحد ګانډي' په نوم مشهور دی، درناوی کوو. د هند د ازادۍ په مبارزه کې یو لوړ شخصیت، هغه د عدم تشدد او هندو- مسلمان یووالي لپاره د هغه د نه ماتېدونکي ژمنې لپاره په پراخه کچه یادېږي، کوم چې زموږ ټولو لپاره د لارښوونې رڼا پاتې ده.»
د هند کانګرس په داسې حال کې دغه څرګندونې کړي، چې د جنوري ۲۰ نېټه د خان عبدالغفار خان د تلین له ورځې سره برابره ده.
په دې ورځ په پېښور کې د عوامي نشنل ګوند په دفتر باچا خان مرکز کې هم یو لړ مراسم نیولی شوي وو.
د دغه ګوند مشر ایمل ولي خان په خپله فېسبوک پاڼه لیکلي: «د عوامي نشنل پارټۍ تر سيوري لاندې د فخر افغان باچا خان د ۳۷م تلين او د قایداعظم خان عبدالولي خان د ۱۹م تلين په مناسبت د پرانېستې دستورې په مهال مرکزي صدر ایمل ولي خان په خپلو شعبو کې د غوره کارکردګۍ په سر بېلابېلږ کسانو ته ايوارډونه ورکوي».
د عبدالغفار خان د تلین په مناسبت په شوشیل میډیا هم زیاتو کاروونکو خپل نظریات خپاره کړي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مخکښ غړي حنیف پښتين لیکلي:« نن د عدم تشدد د لارې د یو ستر مبارز، د پښتنو د نجونو او هلکانو د زده کړو ستر پلوی او د پښتنو د یوه خیرخوا مشر فخر افغان باچا خان بابا اووه دېرشم تلین دی».
پښتین زیاته کړې، چې باچا خان خپل ټول ژوند پښتون قام ته وقف کړی وو او د ژوند تر پایه د پښتنو په کورونو، جوماتونو، کلیو او کوڅو کې وګرځېد.
یاده دې وي، چې له نن څخه ۳۷ کاله وړاندې د ۱۹۸۸ د جنورۍ په شلمه د خدايي خدمتګارانو د تحریک مشر فخر افغان خان عبدالغفار خان د ۹۷ کلونو په عمر ومړ.
خان عبدالغفار خان چې په باچا خان فخر افغان هم پېژندل کېږي د شلمې پېړۍ د عدم تشدد بنسټګر او سرلاری مبارز و، چې په خپلې مبارزه کې يې ډېرې سختۍ وزغملې، خو له خپلې غوره کړې لارې يو قدم هم شاته نه شو.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت له خوا د منع شویو کتابونو یو نوملړ خپور شوی، چې په کې لیدل کېږي یادې ډلې د ملنګ جان د کتاب پېر او پلور منع کړی او د هغه کتابونه یې د ملي ګټو خلاف بللي دي.
له دغه وزارت څخه یوې باوري سرچینې له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې دغه نوملړ تایید کړی دی.
د سرچینې په خبره، د منع شویو کتابونو نوملړ تر پخوا اوږد شوی او په وروستیو میاشتو کې بیا په ډېر شمېر نورو کتابونو هم بندیزونه لګېدلي دي.
د راپورونو له مخې، طالبانو په هر ولایت کې په دې اړوند کمېټې جوړې کړي، چې یادې کمېټې د حاکم نظام د خوښې خلاف کتابونه راټولوي او تر ثبت کېدو وروسته یې ممنوع اعلانوي.
سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته دغه راز په خپلو خبرو کې ویلي، چې، په دغه نوملړ کې ډېری د پاکستان ضد کتابونه شامل دي.
پاکستان د ګړنګ پر غاړه، د افغانستان په خونړۍ تراژیدي کې د پاکستان رول، له مسعود وروسته د افغانستان د جګړو ریښې، زما د دښمن ـ دښمن هند، پاکستان محور شرارت، مرګوني غېږ، دوه مخی کرنل امام او یو شمېر نور هغه کتابونه دي، چې د افغانستان د ملي ګټو خلاف یاد شوي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د ملنګ جان کتابونه او شعري ټولګې تر دې وړاندې په پاکستان کې هم منع شوي وو.
د طالبانو دغه اقدام په ټولنیزو رسنیو کې د یو شمېر پخوانیو چارواکو او لیکوالانو غبرګونونه راپارولي دي.
د افغانستان د پخواني نظام د چارو ادارې مشر فضل محمود فضلي د ملنګ جان پر کتابونو د طالبانو بندیز غندي او وایي: «د حاکمې او استبدادي ډلې له خوا په هر ډول کتاب بنديز د غندلو وړ دی او دا له پوهې او عقل سره د دوښمنۍ څرګنده بېلګه ده.»
نوموړي یاد نامتو شاعر ولسي او وطنپال شاعر بللی او زیاته کړې یې ده، چې د نوموړي په کتاب بنديز ښيي، چې طالبانو له وطن او خلکو سره مینه هم ګناه بولي.
د افغانستان د پخواني نظام د چارو ادارې یاد مشر همداراز وویل: «د ملنګ جان “خوږې نغمې” شعري ټولګه په اویایمو او اتیایمو کلونو کې د استعمار د لاسپوڅي پاکستاني پوځ له خوا په کوزه پښتونخوا کې ممنوع شوې وه او اوس هماغه استعمار ته ژمنې، افراطي او استبدادي حاکمې ډلې په افغانستان کې د ملنګ جان په کتاب بندیز لګولی.»
د یادولو ده، چې ملنګ جان په ١٢٩٣ لمريز کال د ننګرهار د بهسودو په چميار کلي کې زېږېدلی و او په ١٣٣٦ لمريز کال د يوې ترافيکي پېښې له امله مړ شو.
د افغانستان د سټراټیژیکو څېړنو د نړۍوال مرکز مشر هاتف مختار هم د طالبانو له خوا د ملنګ جان د کتابونو د بندیزونو په غبرګون ویلي: «دا د ادب او کلتور سره ښکاره دوښمني او شرمونکی عمل دی.»
نوموړي په خپل اېکس کې له طالبانو پوښتنه کړې: «تاسو به وکړای شي چې د ټولو کتابونو د لیکونکو فکر بدل کړی؟»
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د لېندۍ په میاشت کې اعلان کړی و، چې له کتاب پلورنځیو یې هغه لسګونه کتابونه ټول کړي، چې «د اسلامي ارزښتونو او د دوی د پاليسۍ خلاف» وو.
د روان کال د لړم مياشتي په دویمه بیا دغه وزارت په کابل کې ۴۰۰ عنوانه کتابونه منع اعلان کړل او په ټول هېواد کې يې د دغو کتابونو د ټولولو کمپاين پیل کړ.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ویاند ویلي و، چې دغه وزارت «د اسلامي ارزښتونو، د اسلامي امارت د پاليسي خلاف» د کتابونو د ټولو لپاره کمېسیون جوړ کړی او په کار يې پيل کړی.
نوموړي ویلي، چې دغه کمېسیون د کمپاين پر مهال لسګونه عنوانه بېلابيل کتابونه ټول کړي دي.
یو شمېر لیکوالانو او هېوادوالو په وار - وار د طالبانو په ورته کړنو نیوکې کړي او ویلي یې دي؛ که څه هم پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته د کتاب لوستلو دود کمرنګه شوی دی، خو د طالبانو په دغو بندیزونو سره به په هېواد کې د کتاب لوستلو فرهنګ په بشپړه توګه له منځه ولاړ شي.
د انسټیټیوټ په پرانیست غونډه کې ځینو افغان لیکوالانو او شاعرانو پښتو موسيقۍ او هنرمندانو ته ورپېښې ستونزې په ګوته او د حل لپاره يې سپارښتنې وړاندې کړې.
د دوی له ډلې د پښتو ژبې مخکښ سندرغاړي هارون پاچا هم د انسټیټیوټ په پرانیست غونډه کې کډون کړی و.
نوموړي په خپله فیسبوک کې هیله کړې چې «پښتو میوزیک انسټیټیوټ به د يوه منظم سازمان په توګه د پښتو موسيقۍ د ساتنې او ودې په چارو کې اغېزناک رول ولوبوي.»
نوموړی وايي، دې غونډې ته یې د هغې يوې څېړنې په اړه معلومات ورکړل چې دې سازمان د پښتون افغان وطن د هنرمندانو د ټولنيز او اقتصادي حالت د ارزيابۍ په موخه کړې وه.
په دغه غونډه کې ځینو سندرغاړو او سیاسي فعالینو په انلاین بڼه هم کډون کړی و او د پښتو موسیقۍ پر اهمیت یې خبرې وکړې.
د غونډې په پای کې د پښتون سندرغاړي هارون باچا له خوا کنسرټ هم ترسره شو.