د اسماعېلیانو مشر کریم اغاخان مړ شو

ډونالډ ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ د دویمې دورې په لومړۍ ورځ یو اجراییوي فرمان صادر کړ، چې له مخې یې د امریکا بهرنۍ مرستې د ۹۰ ورځو لپاره وځنډولې.

ټرمپ د امریکا د ټولو بهرنیو مرستو د بیا کتنې امر کړی او له اېلان ماسک څخه یې غوښتي، چې د امریکا د نړۍوالې پراختیا سازمان کوچنی کړي.

د رویټرز په وینا، له هغه وخت راهیسې د دې ادارې لسګونه کارکوونکي په اجباري رخصتیو استول شوي او سلګونه داخلي قراردادیان هم له دندو ګوښه شوي دي.

د دغه راپور له مخې، د بهرنیو مرستو د بندولو په اړه د ټرمپ د بهرنیو چارو د وزارت حکم په امریکا دننه او بهر د مرستو په برخه کې ډېرې اندېښنې راپارولې دي، ځکه قراردادیان معمولاً لومړی لګښتونه په خپله ورکوي او بیا یې له امریکايي حکومته غواړي.

د یو اېس ای ډي یوه چارواکي د نوم د نه ښودلو په شرط رویټرز ته وویل، چې د هغه شرکت مجبور شوی، چې په سلګونه کارګران ځواب کړي او ډسمبر میاشتې راهیسې د ۵۰ میلیون ډالرو څخه ډېر بیلونه یې پاتي دي، چې د متحده ایالاتو حکومت نه دي ورکړي.

په ۲۰۲۳ مالي کال کې، متحده ایالاتو په ټوله نړۍ کې ۷۲ میلیارد ډالر مرسته کړې.

په ۲۰۲۴ کال کې، متحده ایالاتو د ملګرو ملتونو له خوا ثبت شوي د ټولو بشري مرستو ۴۲ سلنه چمتو کړې.

دا بودیجه چې د امریکا د حکومت د ټولې بودیجې له یوې سلنې څخه کمه برخه جوړوي، د نړۍوالو متحدینو د جوړولو، د ډیپلوماسۍ د پیاوړتیا او په پرمختللو هېوادونو کې د چین او روسیې په څېر د سیالانو د نفوذ د مخنیوي لپاره د واشنګټن په پالیسۍ کې مهم رول لوبوي.

ټرمپ د جنورۍ په ۲۷مه نېټه له مودي سره پر کډوالۍ، د هند له خوا د امریکایي امنیتي تجهیزاتو پېرل او دوه اړخیزو سوداګریزو اړیکو پر اهمیت خبرې وکړې.

هند چې د چین سره مقابلې کې د متحده ایالاتو ستراتیژیک ملګری دی، لېواله دی چې له امریکا سره سوداګریزې اړیکې پراخې کړي او خپلو اتباعو ته د ماهرو کارګرانو ویزې ترلاسه کول اسانه کړي.

همداراز هند د هغو تعرفو د مخنیوي په هڅه کې دی، چې ټرمپ په تېر کې د متحده ایالاتو پر محصولات د هند د لوړو تعرفو په حواله ګواښ کړی و.

متحده ایالات د هند تر ټولو لوی سوداګریز شریک دی او د دواړو هېوادونو ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري د ۲۰۲۳ تر ۲۰۲۴ کلونو تر منځ ۱۱۸ میلیارد ډالرو ته ورسېده.

د ایران په اسلامي شورا کې د تیران، کرون او نجف اباد خلکو استازي ابوالفضل ابوترابي رسنيو ته ویلي، چې له تهران وروسته بوشهر هغه ښار دی، چې ځينې بهرنیان پکې ۲۱ ځله رد شوي خو بیا هم دغه هېواد ته ستانه شوي او په بیلابیلو دندو بوخت دي.

د ایران انتخاب ورځپاڼې د نوموړي له قوله لیکلي، چې یوازې د بهرنیو وګړو رد د ستونزې حل نه دی او باید پر وړاندي يې قانوني اقدام تر سره شي.

د هغه په خبره، د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت په کال کې یو میلیون دوه سوه زره کسانو ته سیاحتي پاسپورټونه ورکوي او له بلې خوا بیا د ایران امنیتي ادارې د یو میلیون او سل زره افغانانو د شړلو خبره کوي.

نوموړی وایي، چې د ایران اړوندې ادارې باید لومړي دغه موضوع تنظیم کړي او بیا معلومه کړي، چې په کومو برخو کې څومره بهرنيو وګړو ته اړتیا ده.

هغه د هغو ایرانیانو د مجازات غوښتنه کړې، چې بهرنيو وګړو ته د بانک، کور، اوسېدو او کار کولو کارتونه ورکوي.

نوموړی زیاتوي، «هغه کسان، چې موږ يې له هېواده شړل غواړو په جيب کې يې له اوو څخه تر اتو ايراني کارتونه وي او موږ داسې قانون نه لرو چې له هغو کسانو سره معامله وکړو چې خپل بانکي کارتونه، د موبايل سيم کارتونه او کورونه يې دغو وګړو ته ورکړي.»

نوموړي په جدي توګه غوښتنه وکړه، چې له پاکستان او افغانستان سره باید د یران پر پوله ديوال جوړ شي او د بهرنيو وګړو د تګ راتګ پر مهال د هغوی بایوميټريک واخیستل شي.

هغه وویل، «د بهرنيو وګړو د تګ راتګ پر مهال باید د دوی د ګوتو نښانونه، پېژندګلوي او مالومات په نظر کې ونیول شي، خاص کارتونه، سيم کارتونه او اجازه لیک د دوی د هېواد له بیرغونو سره ورته جوړ شي، ځکه دا په ټوله نړۍ کې عام دي.»

نوموړي نيوکه کړې، چې په ایران کې د ادارو ترمنځ د وګړو په اړه د اختلاف موضوع شته او بهرني وګړي له دې فرصته ګټه اخلي.

دغه کښتۍ چې د سلواغې پر ۱۱مه له ترکیې څخه اروپا ته روانه وه، د ایټالیا په سمندرغاړو کې د سختو څپو او چټکو بادونو له امله د ډوبېدو له ګواښ سره مخ وه.

د سټلایټ ټیلیفون له لارې د بېړني پیغام ترلاسه کولو وروسته، د ایټالیا سمندري ګارډ دوه کښتۍ د کډوالو د ژغورنې لپاره ولېږلې.

د ژغورنې په دغو عملیاتو کې، چې اووه ساعته یې دوام وکړ، ټول ۱۳۰ مساپر د ژغورنې کښتیو ته انتقال شول.

په ۱۳۰ کسانو کې ۲۷ ښځې او ۳۰ ماشومان وو، چې شپږ پکې بې سرپرسته ماشومان هم شامل وو.

د ۱۳۰ کډوالو له ډلې څخه نهه عراقیان او شپږ پاکستانیان وو.

د ژغورنې له عملیاتو وروسته یوه امیندواره ښځه او یو معلول سړی د ناسم روغتیايي وضعیت له امله روغتون ته یووړل شول.

څلور سرچینو، چې له دې مسالې خبرې دي، رویټرز ته ویلي چې دا خبرې به د ترکیې او سوریې ترمنځ د دفاعي همکاریو د بنسټ ډبره کېږدي.

انقره غواړي د سوریې په نوي حکومت کې مهم رول ولوبوي، په ځانګړي ډول د هغې تشې په ډکولو کې چې د ایران د نفوذ تر له منځه تګ وروسته رامنځته شوې. دا هڅه کېدای شي له خلیجي هیوادونو سره سیالي رامنځته کړي او د اسراییل امنیتي اندېښنې زیاتې کړي.

په سوریه کې د ترکیې هوايي اډې

دا لومړی ځل دی چې د سوریې د نوي حکومت د یوه ستراتېژیک دفاعي تړون جزئیات بربنډیږي، چې ترکیې ته په سوریه کې د پوځي اډو جوړولو، هوايي حریم کارونې او د سوریايي پوځ د روزنې اجازه ور کوي.

سرچینو وویل، چې سوریې خپل پخوانی پوځ او ډلې منحل کړې او هڅه کوي هغوی د نوې نظامي قوماندې تر چتر لاندې راټول کړي.

تمه نه کیږي چې دا تړون د سې شنبې په ورځ نهایی شي، خو دا بحثونه د راتلونکو پراخو همکاریو لپاره لاره هواروي.

د سیمې یوه استخباراتي چارواکي، د سوریې امنیتي سرچینو او یوه بهرني امنیتي مقام رویټرز ته ویلي، چې د خبرو اترو تمرکز به د سوریې په پراخه دښته (بادیه) کې د دوو ترکي اډو پر جوړولو وي.

د سوریې د ولسمشرۍ یوه چارواکي رویټرز ته ویلي چې احمد الشرع به له اردوغان سره د سوریې د نوي پوځ د روزنې، د ترکي پوځیانو د ځای پر ځای کېدو او د همکارۍ د نویو برخو په اړه خبرې وکړي.

د ترکیې د ولسمشرۍ دفتر او د سوریې دفاع وزارت تر اوسه د دغه تړون په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

د ترکیې د دفاعي رول پراخېدل

د سیمې استخباراتي چارواکي، د سوریې امنیتي مقام او یوه بله بهرنۍ امنیتي سرچینه وايي چې ترکیه غواړي دغه اډې د سوریې د هوايي حریم د دفاع لپاره وکاروي.

بل خوا روسیه هم د سوریې له نوي حکومت سره خبرې کوي، چې د طرطوس سمندري اډې او لاذقیې هوایي اډې راتلونکی معلوم کړي.

د سوریې د نوي حکومت د دفاع وزیر مرحف ابو قسره ویلي، چې سوریه هڅه کوي د سیمې له هیوادونو سره خپلې نظامي اړیکې پراخې کړي او د دې اړیکو له لارې خپل پوځي ځواک جوړ کړي.

یوه استخباراتي چارواکي ویلي، ترکیه غواړي د دې اډو په جوړولو سره کردي جنګیالیو ته یو قوي پیغام ورکړي.

ترکیه د سوریې ولسي واحدونه د کردستان د کارګر ګوند یا پي کې کې یوه څانګه ګڼي، چې له۱۹۸۴ کال راهیسې د ترکیې پر ضد جنګیږي او د ترکیې او امریکا له خوا د ترهګرې ډلې په توګه نومول شوی.

د ترکیې د دفاع وزارت یوه چارواکي رویټرز ته ویلي، چې د دواړو هیوادونو پوځي پلاوي تېره اونۍ سره کښیناستل او پر ګډو امنیتي همکاریو، ترهګرۍ ضد عملیاتو او دفاعي همکاریو یې خبرې وکړې.

د ترکیې د دفاع وزیر یاسر ګولر د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې ویلي و، چې که د سوریې نوی حکومت له ترکیې د مرستې غوښتنه وکړي، نو انقره به ورته لازم ملاتړ برابر کړي.