د جمهوریت ډیپلوماټانو افغان سفارت ترکیې ته وسپاره

هند په ۲۰۱۸ کال کې د ټرمپ د لومړۍ دورې پر مهال د چابهار بندر لپاره د بندیزونو معافیت ترلاسه کړ.

دغه ستراتیژیک بندر د پاکستان له لارې له تېرېدو پرته هند ته مستقیم افغانستان او منځنۍ اسیا ته د لاسرسي موقع برابروي.

تېر کال، هند او ایران یو لس کلن تړون نهایي کړ، چې له مخې یې د هند پورټس ګلوبل پرایوېټ لیمېټډ شرکت ته د چابهار په یوه ترمینل کې د مدیریت او عملیاتو اجازه ورکړل شوه.

په داسې حال کې چې د هند لومړی وزیر نریندرا مودي ښايي ژر د سپینې ماڼۍ سفر وکړي، د امریکا اداره خپل دریځ تکراروي، چې پر ایران فشار راوړي څو د دغه هېواد د اټومي پروګرام، توغندیزو پروګرامونو او سیمه‌ییزو فعالیتونو په اړه وضاحت ورکړي.

په یوه ملي امنیتي ولسمشریز یادښت کې، چې د ټرمپ له خوا لاسلیک شوی، راغلي: « د بهرنیو چارو وزیر باید د بندیزونو معافیتونه تعدیل یا لغو کړي، په ځانګړې توګه هغه چې ایران ته اقتصادي یا مالي اسانتیاوې برابروي، په دې کې د چابهار بندر پروژه هم شامله ده».

دې پرنټ وايي، چابهار بندر د هند د سیمه‌ییزې ستراتیژۍ لپاره، په ځانګړي ډول له افغانستان سره د سوداګریزو لارو د ساتلو په برخه کې مهم ثابت شوی. هند په ۲۰۱۸ کال کې دا معافیت ترلاسه کړ، ځکه دا بندر د افغانستان د بیارغونې لپاره حیاتي رول لري خو واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته جیوپولیټیک وضعیت بدل شوی.

تمه کېږي چې مودي له ډونالډ ټرمپ او امریکايي چارواکو سره د اقتصادي او ستراتیژیکو مسایلو په اړه خبرې وکړي، چې د چابهار بندر د معافیت راتلونکی به هم پکې شامل وي.

په دې وروستیو کې د امریکا ولسمشر له مودي سره په یوه ټیلیفوني تماس کې پر عادلانه سوداګریزو اصولو، د مهاجرت پالیسیو او دفاعي همکاریو ټینګار کړی.

که څه هم هند د ایران پر وړاندې د امریکا بندیزونه مراعت کړي، خو بیا هم له روسیې نه د نفتو وارداتو ته دوام ورکوي. په ۲۰۲۳-۲۴ مالي کال کې هند له روسیې څخه ۵۴ میلیارده ډالره اومه تیل اخیستي او د ۲۰۲۲ کال د اوکراین جګړې له پیل راهیسې دا واردات زیات شوي.

ایراني چارواکو د چابهار اقتصادي زون ته په کتو له هند سره د اقتصادي همکاریو پراخولو ته هیله ښودلې ده.

که امریکا د چابهار لپاره د هند معافیت په بشپړ ډول لغو کړي، دا به د نوي ډېلي او تهران ترمنځ اقتصادي اړیکې زیانمنې کړي. دا چاره پر افغان سوداګرۍ او طالبانو هم اغیز پرې اېستلای شي. د مودي او د امریکا د چارواکو ترمنځ راتلونکې خبرې به دا مشخصه کړي چې د چابهار بندر د معافیت راتلونکی به څه ډول وي.

د جنايي جرمونو نړیوالې محکمې لوی څارنوال کریم خان دواړه طالب مشران د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي له امله په بشرضد جنایتونو تورن کړي دي.

د رپوټونو له مخې، کریم خان د ثبوتونو راټولولو لپاره د بشري حقونو له فعالانو، افغان سیاستوالو، ښځینه مدافعانو او د طالبانو له ځینو غړو سره خبرې کړې دي.

د طالبانو له دننه شهادت؟

لا تراوسه داڅرګنده نه ده، چې د ملا هبت الله او عبدالحکیم حقاني خلاف د دوسیې په جوړولو کې د جرمونو نړیوالې محکمې له لوی څارنوال کریم خان سره د طالبانو کومو غړو یا عناصرو مرسته کړې او نه هم دا معلومه ده چې دوی د ملا هبت‌الله او عبدالحکیم حقاني پر ضد څه ډول شواهد وړاندې کړي دي، خو په دې وروستیو کې ددې ډلې ترمنځ خپلمنځي بې باوري ډېره شوې ده.

د سلواغې پر څلورمه کریم خان اعلان وکړ چې د طالبانو د مشرتابه د نیولو لپاره یې رسمي غوښتنلیک د نړیوالې محکمې ابتدایي څانګې ته سپارلی.

تمه کېږي چې د جرمونو نړیوالې محکمې قاضیان به د روانې میلادي میاشتې تر پایه د ملا هبت‌الله اخوندزاده او عبدالحکیم حقاني د نیولو حکم صادر کړي.

د محکمې ۱۸قاضیان به په راتلونکو اونیو کې د دې دوسیې ارزونه وکړي.

د طالبانو غبرګون

ملا هبت‌الله اخوندزاده، چې له نړیوالو فشارونو سره مخ دی، خپلو جنګیالیو ته په کندهار کې د یوې غونډې پرمهال وویل، « د لوېدیز له ګواښونو ونه ویریږي».

هغه دغه راز وویل چې اوسنی نظام دوی ته چا په سوال او انډیوالۍ کې نه دی ورکړی.

بل لور ته، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د جرمونو نړیوالې محکمې دا پرېکړه سیاسي بللې ده.

طالبانو ادعا کړې چې د جرمونو نړیواله محکمه هڅه کوي «د بشري حقونو ځانګړې تفسیر» پر نړۍ تحمیل کړي او «د نورو ملتونو دیني او ملي ارزښتونه» له پامه وغورځوي.

د هاګ نړیوالې محکمې تر دې وړاندې د روسیې، اسراییل، او حماس د مشرانو د نیولو حکمونه هم صادر کړي وو.

خو دا پوښتنه لاهم پرځای پاتې ده، چې د جرمونو نړیواله محکمه به د طالبانو د مشرتابه د نیولو حکم عملي کړای شي او که نه؟ ځکه ددې محکمې ورته ډېر نور حکمونه نه دي عملي شوي.

د طالبانو د مخابراتو وزارت وايي، چې افشا شوي معلومات د شخصي کمپيوټرونو اړوند دي او یاد کمپيوټرونه له انټرنیټې امنیتي تدابیرو برخمن نه وو.

دغه وزارت ویلي، «ابتدايي معلومات ښيي چې دغه معلومات ممکن په متفرقه شکل له انفرادي کمپیوټرونو څخه چې له امنیتي تدابیرو برخمن نه دي د لاسرسي وړ ګرځېدلي وي.»

د طالبانو پر استخباراتي او اطلاعاتي شبکې له برید وروسته د مخابراتو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د یادې ډلې هیڅ ډول سیسټمونه نه دي هیک شوي او ټول سیسټمونه یې امن دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، «رسینزو شویو اسنادو ته په کتو ډېری یې هغو برخو پورې اړوند دي چې تر دې دمه یادو اسناد لپاره کوم ځانګړی سیسټم نه لري».

د طالبانو مخابراتو وزارت ویلي، چې د دغه وزارت اړوند ټول سیسټمونه او د معلوماتو مرکز امن دی او د سایبري بریدونو په وړاندې ساتل کیږي.

تیره شپه یوې ناڅرګندې ډلې په یوه سایبري برید کې د طالبانو د بهرنیو چارو، مالیې، عدلیې، اطلاعات او کلتور، عامې روغتیا، سوداګرۍ، اوبو او بریښنا، کډوالو، مخابراتو، کانونو، امربالمعروف وزارتونو، د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال دفتر، د ملي احصايي او معلوماتو ادارې، د زندانونو خپلواکې ادارې او سترې محکمې زرګونه نسخې سندونه خپاره کړل.

تر اوسه د هېکرانو هویت او د Talibleaks.com په نوم وېبپاڼې اړوند معلومات روښانه نه دي او نه هم تر اوسه کومې ډلې د دغه سایبري برید مسولیت منلی دی.

انس حقاني د پنجشنبې په ورځ پر خپله اېکس پاڼه خپل يو شعر نشر کړی، چې وروسته بیا د طالبانو بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال عباس ستانکزي او د دې ډلې ډلې يو شمېر نورو کسانو هم ریپوسټ کړی.

د شعر بڼې ته په کتو، داسې ښکاري چې دا د طالبانو دننه مشرانو، په ځانګړې ډول ددې ډلې ستر مشر ته پیغام لري. ستانکزي، چې د دې ډلې یو مخکښ سیاسي مشر بلل کېږي او په دې وروستیو کې یې پر خپل مشر توندې نیوکې کړې دي، د ګیلې په بڼه د شعر یوه کرښه راخیستې:

"ازادي له توریالیو څخه واخلي

نزاکت هم څه د جبر تنګ قفس دی."

په شعر کې ظاهرا د طالبانو دننه د ازادۍ محدودیتونه، جبر او داخلي فشارونه انځور شوي.

په دویم بیت کې نزاکت د جبر او مجبوریت تنګ قفس بلل شوی، چې د توریالیو (زړورو) ازادي ترې اخلي.

په بله برخه کې، چې شنونکي یې د طالبانو مشر ملا هبت‌الله ته اشاره بولي، داسې راځي:

"شهید کړی یې له ما نه هر هوس دی
یاره ناز نه دې مننه دومره بس دی."

که څه هم د طالبانو مشران په عامو غونډو او مجلسونو کې د خپلمنځي یووالي او له امیر نه د اطاعت ادعا کوي، خو دا ډول غیرمستقیمې څرګندونې او کنایوي پیغامونه ښيي چې د واک په دننه کړۍ کې اختلافونه موجود دي.

تر دې وړاندي د طالبانو د پخواني رژیم ډېپلوماټ ملا عبدالسلام ضعیف ملا هبت الله ته په یو کنایوي شعر کې ویلي و، چې هغه وخت به پوی شي کله یې چې عقل سر ته راشي.

د سرچینې له خوا افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته په استول شویو ویډیوګانو کې ښکاري چې د هلمند ولایت په بهرامچه ولسوالۍ کې طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ ناسته شوې.

په دغو ویډیو ګانو کې ښکاري چې طالب چارواکي پاکستاني پوځیانو ته تر نن مازدیګره وخت ور کوي او وايي، را ولاړه شوې ستونزه باید حل شي.

طالبانو او پاکستاني پوځیانو دغه ناسته د ډیورنډ پر صفري کرښه کړې ده.

په دې ناسته کې یو طالب چارواکی پاکستانیانو ته مخامخ وايي:«دومره مو صبر سره کړی دی، چې تا ټراکټور ټایر وویشتی، باید ما ستا نفر پر دا سر ویشتلی وای، دا موږ ډیر احتیاط درسره کړی دی. دغه مو درته ویلي دي، چې درې ورځې درته انتطار یو موږ صبر درته کړی دی باید موږ ستا نفر پر سر ویشتلی وای.»

د طالبانو او پاکستاني پوځیانو دا ناسته په سیمه ییزه کچه وه.

سرچیني وايي، د هلمند په بهرامچه ولسوالۍ کې د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ لانجه هغه مهال رامنځته شوه، چې پاکستاني پوځیانو د طالبانو له لوري د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د امنیتي پوستې د جوړیدو مخنیوی وکړ.

طالبانو درې ورځې وړاندې په دې سیمه کې له پاکستاني ځواکونو سره د جګړې د پیښیدو د احتمال له امله خلکو ته د کورونو د پریښودو امر کړی و. له دې سیمې څخه ټول ملکي وګړي وتلي او تر اوسه لا هم خپلو کورونو ته نه دي راستانه شوي.

ځايي سرچیني وايي، د پاکستاني پوځیانو له لوري د امنیتي پوستې د جوړیدو له مخنیوي وروسته دواړو لوریو په سیمه کې په ډیر شمیر اضافي ځواکونه هم ځای پر ځای کړي دي.

په بهرامچه ولسوالۍ کې د طالبانو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ د امنیتي پوستې د جوړیدو د مخنیوي پر سر د راولاړې شوي لانجې په اړه تردې مهاله کابل او اسلام اباد څه نه دي ویلي.