اکانومېسټ: طالبانو پاکستاني جنرالانو ته د لاس "منځنۍ ګوته" ښودلې

څو ورځې وړاندې د هېکرانو یوې ډلې چې هوېت یې څرګند شوی نه دی په یوه سایبري برید کې د طالبانو د ۲۱ مهمو ادارو زرګونه اسناد خپاره کړل، چې په دغو سندونو کې د کانونو وزارت اړوند ځينې اسناد هم خپاره شوي دي.

د یاد وزارت اړوند یوه مکتوب کې راغلي، چې پکې د ګران بیه ډبرو د یوه کاروباري یما نیازي د نیول کېدو خبره شوې ده.

په مکتوب کې ویل شوي، چې یاد کس د کابل په هوایي ډګر کې د طالبانو د امنیتي ادارو له لوري د ګران بیه ډبرو د قاچاق په تور نیول شوی و.

په دغه مکتوب کې د طالبانو د کانونو وزارت د دې ډلې له مالیې وزارت څخه غوښتي، چې یاد کس ته دې یوه بهرني هېواد ته د یاقوت، زمرد او عقیق د لېږد اجازه ورکړي.

د دې ترڅنګ چې په دې مکتوب کې نه دي ویل شوي، چې یاد کس دغه ګران بیه ډبرې او ګوتمۍ چېرې لېږدوي، د دغو ډبرو د وزن او بڼې په تړاو هم معلومات شریک شوي نه دي.

طالبان له یوې خوا د قاچاق په تور خلک نېسي؛ خو نورې ډلې یې بیا بېرته د خوشې کېدو او له هېواده بهر د همدغو نیول شویو قیمتي ډبرو د وړل کېدو اجازې غواړي.

هم مهاله ویل کېږي، چې د طالبانو یو شمېر لوړ پوړي غړي د کانونو په سترو قرادادونو کې ښکېل دي او د قیمتي ډبرو قاچاق له لارې هم په پراخ فساد کې ډوب دي.

داسې راپورونه هم شته، چې د افغانستان قیمتي ډبرې پېښور ته هم قاچاق کېږي او د پېښور له نمک منډيي نورو هېوادنو ته لېږدول کېږي.

د هېکرانو دغې ډلې د کانونو وزارت ترڅنګ د بهرنیو چارو، مالیې، عدلیې، اطلاعات او کلتور، عامې روغتیا، سوداګرۍ، اوبو او برېښنا، کډوالو، مخابراتو، کانونو او د امربالمعروف وزارتونو او د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال د دفتر، د ملي احصايي او معلوماتو ادارې، د زندانونو خپلواکې ادارې او سترې محکمې زرګونه نسخې سندونه خپاره کړل.

د دغو سندونو له خپرولو وروسته د طالبانو د مخابراتو او ټکنالوژۍ وزارت تایید کړه، چې د دې ډلې ځیني سندونه افشا شوي دي.

د طالبانو د مخابراتو وزارت وايي، چې افشا شوي معلومات د شخصي کمپيوټرونو اړوند دي او یاد کمپيوټرونه له انټرنیټې امنیتي تدابیرو برخمن نه وو.

تر اوسه د هېکرانو هوېت نه دی روښانه شوی او نه هم کومې ډلې د دغه سایبري برید پړه په غاړه اخیستې ده.

هغه د یکشنبې په ورځ له اېن بي سي نیوز سره په مرکه کې وویل، طالبان پرېکړه کوي چې څوک به ګټونکي وي او څوک به د دې قراردادونو بایلونکي وي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په دې وروستیو کې له افغانستان سره بشري مرستې ځنډولي دي.

د ټرمپ ټیم او په کانګرس کې جمهوري غوښتونکو استازو ویلي دي، چې طالبانو په تېرو درېیو کلونو کې له نړۍوالو مرستو کار اخیستی دی.

د بایډن د ادارې د بهرنیو چارو وزیر اعتراف کړی و، چې طالبانو شاید د امریکا له ټولو ۳ میلیاردو ډالرو څخه ۱۰ میلیونه ډالر په بېلابېلو لارو ترلاسه کړي وي.

والټز تایید کړه، چې افغانستان په تېرو درېیو کلونو کې له درې میلیارد ډالرو ډېرې بشري مرستې ترلاسه کړي او د ملګرو ملتونو پر دې مرستو یې نیوکه وکړه.

هغه وویل، قراردادي شرکتونه د ملګرو ملتونو له خوا د امریکا د مرستو په وېش کې مهم رول لري او طالبان هم د قراردادي شرکتونو په پرېکړو کې اغېزمن رول لوبوي.

د ټرمپ د ملي امنیت سلاکار ویلي: "فکر نه کوم چې د امریکا خلک به د ملګرو ملتونو د یو لړ قراردادیانو له لارې طالبانو ته د درې میلیارد ډالرو څخه د زیاتې مرستې ملاتړ وکړي. هغه قراردادیان چې یوازې طالبانو ته اجازه ورکوي، چې پرېکړه وکړي چې چا ته انعام ورکول کېږي او څوک مجازات کېږي.»

والټز ټینګار وکړ، چې دا مسله په ډېرو سندونو او شواهدو سره مستند ده.

هغه اېن بي سي نیوز ته وویل: "موږ ډېر مستند شواهد لرو چې دا تاییدوي." موږ نور نه غواړو چې تحقیقاتو کمېسیونونه جوړ شي. "ولسمشر عملي اقدام غواړي او هغه کټ مټ همداسې کوي."

والټز د امریکا پر نړۍوالې پراختیايي ادارې چې اوس د دغه هېواد په بهرنیو چارو وزارت کې مدغم شوې، نیوکه وکړه او ویې ویل چې د امریکا له مالي مرستو څخه یې اغېزمنه ګټه نه ده اخیستې او دا مرستې د امریکا په ګټه نه دي.

والټز د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې د طالبانو له زندانه د امریکايي بندیانو په ازادولو کې د دغه هېواد د نوي حکومت لاسته راوړنې یادې کړې.

هغه وویل، چې د بایډن اداره په دې برخه کې نه ده بریالۍ شوې.

د ډونالډ ټرمپ د لوړې له مراسمو یوه ورځ مخکې دوه امریکايي وګړي د طالبانو د یوه زنداني د خوشې کېدو په بدل کې خوشې شول.

راین کاربیټ او ویلیم مک انټي د طالبانو په زندان کې له اوږدې مودې بند پاتې کېدو وروسته بېرته امریکا ته راستانه شول.

نننۍ اعتراضیه غونډه د پښتون ژغورنې غورځنګ د نیولو شویو غړو علي وزیر، ملک نصیر، حاجي صمد خان، مصطفی پشتین او حقیار مسعود د خلاصولو په موخه جوړه شوې وه، چې د خېبر د ولسونو ترڅنګ پکې د بېلابېلو سیمو اوسېدونکو ګډون کړی وو.

‏د غونډې ګډونوالو د پاکستان په حکومت غږ وکړ، چې د پښتون قوم ټول نيول مشران دې ژر تر ژره خوشې کړي او که خوشې نه شي نو پراخ لاریونونه به وکړي.

د پي ټي اېم مخکښ غړي حنیف پشتین چې ددغه غونډې ګډنوال وو په خپل اېکس کې لیکلي: «‏موږ په ریاست غږ کوو چې د پښتنو د امن لپاره غږ پورته کوونکي مشران دې ژر تر ژره ازاد کړي،د دوی نیونه غېر قانوني عمل دی، دوی هزڅ جرم نه دی کړی یوازې د ریښتیا ویلو په جرم زنداني دي.»

په خېبر کې تېر ۲۰۲۴ کال د اکتوبر په ۱۱مه د پښتون قومي جرګې له ترسره کېدو ورسته د پښتون ژغورنې غورځنګ زیات شمېر غړي ونیول شول، چې په کې ددغه غورځنګ مخکښ غړي ملک نصیر، حاجي صمد خان، مصطفی پشتین او حقیار مسعود شامل دي.

د پي ټي اېم بل مخکښ غړی علي وزیر بیا له دغه جرګې وړاندې د پاکستان حکومت نیولی وو.

پښتون ژغورنې غورځنګ چې په ۲۰۱۸ کال کې یې بنسټ اېښودل شوی، له هغه راهیسې د ناامنۍ پرضد او د پښتنو د مدني او انساني حقونو لپاره غونډې او لاریونونه کوي او وايي، چې ټولې هلې ځلې یې د پاکستان د قانون سره سمې دي.

سرچینې وایي، هغه پاکستاني مسوولین چې تورخم کې دندې ترسره کوي په لوی لاس د راتلونکو مسافرو ترمنځ بېروبار جوړوي: "تر څو په دې کې د ځان لپاره تور بازار جوړ کړي او له خلکو پیسې واخلي".

د سرچینې په خبره، په دې لار کې د ګنډو په نوم خلک ساتل شوي چې په دې سره قاچاقي مالونه تېروي او پیسې پرې ترلاسه کوي.

د افغانستان انټرنشنل خبریال رفعت الله اورکزی هم وایي، چې په تورخم کې د طالبانو او پاکستانیانو ترمنځ د رابطې په نوم د بې پاسپورټ او بې ویزې کسانو د اړولو پر سر د پیسو ګرم بازار روان دی: «‏په دې کې ځینې خلک د پاکستانیانو او ځینې د طالبانو کسان دي، چې د هرې ډلې د هرې ورځې سهم معلوم دی او پاتې نور په پیسو اړول کېږي، د یو تن د اړولو بیه له یو لک افغانیو څخه تر دوه لکه افغانیو پورې دی.»

ازاد خبریال سمیع یوسفزي بیا خپل اېکس کې لیکلي: «‏دا حقیقت دی ، د ویزو لرونکي افغانان توهین کېږې، رټل کېږې او پیسو ورکولو ته مجبورېږې . ددې په نوم چې ویزه دې سیستم کې نه شته، ټاپه دې نه شته او ان ورته ویل کېږي، چې پاسپورټ دې جعلي دی او بیا ورنه د “ چای پاڼي “ په نوم زرګونه کلدارې یا افغانۍ اخیستل کېږې» .

د تورخم ترڅنګ په سپین بولدک او همدا ډول اسلام اباد هوایي ډګر کې هم له افغان مسافرو د پاکستانيانو له لورې د غیر قانوني پیسو اخیستل کېدو خبرونه ترلاسه شوي دي.

یو افغان مسافر چې نه غواړي نوم یې په ډاګه شي او تازه د هوا له لارې اسلام اباد ته تللی افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «په اسلام اباد هوایي میدان کې پولیسو راته وویل، چې ستا ویزه جعلي ده، انتظار وکه، د ټولو خلکو کارونه یې خلاص کړل خو زه یې منتظر کړی وم، څو ځلې ورغلم او ورته مې وویل چې دا وېزه ستاسو سفارت راکړې تاسو یې کتلی شئ، ویل انتظار وکړه، اخیر مجبور شوم چې په پاسپورټ کې ورته ۵۰۰۰ کالدارې کېږدم، بیا یې اجازه راکړه.»

د تورخم دروازه چې پاکستان ته د تګ راتګ لپاره تر ټولو ډېره ګڼه ګوڼه لري، وخت نا وخته په کې مسافر د ستونزو او بډو اخیستو په اړه شکایتونه کوي.

د چارواکو د معلوماتو له مخې، په فرضي کرښه له دغې دروازې هره ورځ نږدې لس زره مسافر تګ راتګ کوي.

د ټولګټو وزارت ویاند محمد اشرف حق‌شناس په خپل اېکس کې لیکلي، چې د انساني او مالي زیانونو د مخنیوي په موخه د سالنګ لویه لاره د دغه وزارت تر بلې خبرتیا پورې د ټولو بار وړونکو او مسافر وړونکو موټرو پر مخ د لنډمهال لپاره تړل شوې ده.

‏‏حق شناس لیکلي: «د سالنګونو د ساتنې او څارنې ریاست مؤظف ټيمونه چمتو دي، ترڅو د هوا د ښه کېدو او د توپان له کمېدو سره سم؛ سیمه له واورو پاکه کړي او دغه لویه لاره بېرته د ټرافیکو پرمخ پرانيزي.»

د سالنګ په لویه لار چې شمالي ولایتونه له مرکز کابل سره نښلوي، په تېرو کلونو کې د ژمي په موسم کې به ډېرې خونړۍ پېښې په کې رامنځته کېدې، خو اوس د دغو پېښو د مخنیوي په موخه د سختو وارو د ورېدو له امله وخت ناوخته د ټرافیکو پر مخ تړل کېږي.