د پاکستان بهرنیو چارو وزارت: لیبیا کې د کښتۍ ډوبېدو په پېښه کې ۱۶ پاکستاني وګړي مړه شوي

د رویټر په راپور کې راغلي، چې ښاغلی مارټین د سې شنبې په ورځ د (سلواغلې ۲۳مه) وروسته له هغه له دندې ګوښه شو، چې هغه په یوه راپور کې د متحده ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې د له منځه وړلو په اړه د ټرمپ ادارې پر هڅو نیوکه وکړه.

هغه د ۲۰۲۳ کال له ډیسمبر راهیسې د متحده ایالاتو د نړۍوالې پراختیا ادارې د سرپلټوونکي په توګه دنده ترسره کړې ده.

ویل کېږي چې ښاغلي مارټین ته د ولسمشرۍ د دفتر مرستیال ټرینټ مورس لخوا د بریښنالیک له لارې خبر ورکړل شوی، چې له دندې کوښه کړای شوی دی.

دا په داسې حال کې ده چې یادې ادارې د سرپلټنې دفتر د دوشنبې په ورځ یو راپور خپور کړ چې په کې ویل شوي، د ټرمپ ادارې د امریکا د نړۍوالې پراختیا ادارې د منځه وړلو اقدام د ۸.۲ میلیارده ډالرو نا لګول شوې مرستې د څارنې وړتیا کمزورې کړې ده.

په راپور کې ویل شوي چې د کارکوونکو کمښت او د کار د بندولو امرونو دا ستونزمنه کړې ده چې ډاډ ترلاسه شي د مالیه ورکوونکو پیسې ټاکل شويو کسانو ته رسیږي.

د امریکا نړۍواله پراختیا اداره د افغانستان په ګډون د نړۍ د بې وزلو هیوادونو لپاره د امریکا د لویو مرستندویه ادارو څخه یوه ده، چې له ډیرو کلونو راهیسې یې د افغانستان په ګډون د نړۍ ډیری بې وزلو هیوادونو ته، په اوسط ډول هر کال ۴۳۰ میلیون ډالره ورکړي دي.

دې ادارې په تیرو ۲۴ کلونو کې له افغانستان سره له ۱۰۹ میلیارده ډالرو ډیرې مرستې کړې دي.

پاچا عبدالله وایي: «د خپل هېواد ټیکاو او د وګړو د هوساینې اهمیت مې روښانه کړ، په غزه او لویدیځه غاړه کې مې د فلسطینیانو د بې ځایه کیدو په وړاندې د اردن د ثابت دریځ په کلکه ملاتړ وکړ.»

ملک عبدالله زیاته کړې، «د فلسطینیانو له بې ځایه کیدو پرته د غزې بیا رغونه او بشري وضعیت ته پام باید د ټولو لپاره لومړیتوب وي.»

پاچا دا هم روښانه کړه چې د دوه اړخیز حل پر بنسټ د عادلانه سولې ترلاسه کول د سیمه ییز ثبات د ډاډمن کولو لپاره اړین دي، هغه وړاندې وايي، چې «ولسمشر ټرمپ د سولې سړی دی» او د غزې د وروستي اوربند په خوندي کولو کې یې د ولسمشر ټرمپ د مهم رول ستاینه کړې ده.

پاچا عبدالله هیله څرګنده کړه چې امریکا او ټول اړوند اړخونه به ډاډ ترلاسه کړي چې اوربند دوام ومومي.

سربیره پردې، پاچا په لویدیځه غاړه کې د تاوتریخوالي کمولو اړتیا باندې ټینګار کړی، او خبرداری یې ورکړی چې د وضعیت هر ډول خرابیدل کولی شي د ټولې سیمې لپاره اوږد مهاله اغیزې ولري.

هغه د اردن ژمنه بیا تایید کړه چې په سیمه کې د هرچا لپاره د عادلانه او جامع سولې د ترلاسه کولو لپاره له شریکانو سره په فعاله توګه کار کوي.

د اردن پاچا عبدالله دا څرګندونې په داسې حال کې کړي چې د اسراییل لومړی وزیر بنیامین نتنیاهو ګواښ کړی که حماس د شنبې تر غرمې پورې هلته بندیان خوشې نه کړي نو په غزه کې به «شدیده جګړه» بیا پیل کړي.

دا ناندرۍ وروسته له هغه راپورته کېږي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه خبري غونډه کې خبریالانو ته وویل چې «موږ به غزه ونیسو» او د اردن له پاچا عبدالله څخه یې وغوښتل چې د جبري بې ځایه شویو فلسطینیانو لپاره ځمکه ځانګړې کړي.

نوموړي زیاته کړې، چې هېڅ ځواک نه شي کولای فلسطینان له خپلې خاورې وباسي او زیاتوي چې ډېرو هېوادونو هڅې وکړې، څو دا کار ترسره کړي، خو بریالي شوي نه دي.

الشرع زیاته کړې ده: «د شاوخوا ۸۰ کلونو په اوږدو کې د فلسطینیانو د بې‌ځایه کولو ټولې هڅې ناکامې شوي او هغه کسان چې خپله خاوره یې پرېښې ده، پر خپلې پرېکړې پښیمانه دي. هغه درس چې هر نسل د فلسطین له موضوع څخه زده کړی، د خپلې ځمکې د ساتنې ارزښت دی.»

دغه‌راز، د سوریې ولسمشر خبرداری ورکړی، چې که ټرمپ وغواړي د فلسطینیانو د کډه‌کولو مشري پر غاړه واخلي، عاقلانه کړنه نه ده او نه هم له سیاسي اخلاقو سره سمون لري.

د سوریې د انتقالي دورې ولسمشر احمد الشرع دا څرګندونې داسې مهال کوي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وړمه ورځ ویلي و، چې د «غزې مالکیت» لپاره د نوموړي د پلان په چوکاټ کې بې‌ځایه شوي او د سیمې اوسېدونکي هلته د بېرته ستنېدو حق نه‌لري.

د هغه په وینا، غزه به د نوموړي لپاره د «املاکو جوړونې» یوه پروژه وي او د دغې سیمې اوسېدونکي به د خپلې خاورې له پرېښودو پرته بله لار ونه‌‌لري.

دې سره جوخت، مسلمانو هېوادونو او فلسطیني ډلو د ټرمپ له دغه پلان سره مخالفت ښودلی، خو اسراییلي چارواکو یې بیا ملاتړ کړی دی.

نوموړي دغه راز په خپلو خبرو کې خبرداری ورکړ، چې د اسراییلي یرغمل شویو کسانو د نه خوشې کېدو په صورت کې به د حماس تر بشپړې ماتې پورې اسراییلي پوځیان سختو جګړو ته بېرته وګرځي.

هغه زیاته کړه: «وروسته له هغه چې حماس اعلان وکړ چې د یرغمل شویو بندیانو خوشې کول ځنډول شوی، هغه اسراییلي پوځ ته امر وکړ، چې خپل ځواکونه په غزه او شاوخوا سیمو کې ځای پر ځای کړي.»

بل خوا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم حماس ته خبرداری ورکړی، که چېرې ټول یرغمل شوي کسان د شنبې تر ورځې خوشې نه شي؛ نو د غزې اوربند به پای ته ورسوي.

دغه څرګندونې تر هغه وروسته کېږي، چې حماس د یرغمل شویو کسانو خوشې کول تر نامعلومې مودې وځنډول.

حماس ویلي و، چې د یرغمل شویو کسانو خوشې کول د غزې د اوربند له تړونه د اسراییل د سرغړونو له امله تر نامعلومې مودې پورې ځنډوي.
د حماس د دغې پرېکړې په غبرګون کې ټرمپ له رسنیو سره په خبرو کې وویل، که د شنبې په ورځ د غرمې تر ۱۲ بجو پورې ټول اسراییلي یرغمل شوي کسان خوشې نه شي؛ نو وضعیت به له کنټروله ووځي.
د هغه په وینا: «که ټول یرغمل شوي کسان د شنبې په ورځ د غرمې تر ۱۲ بجو پورې خوشې نه شي؛ نو زه به د اوربند د لغوه کولو غوښتنه وکړم او بیا به هرڅه پای ته ورسېږي.»

بېنېټ د سې‌شنبه په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یو پوسټ کې زیاته کړې، چې د یادې محکمې د کمزوري کېدو هڅې به د نړۍ په کچه د عدالت د خوندي‌توب په برخه کې د قربانیانو غوښتنو ته زیان ورسوي.

د بېنټ په وینا، د جرمونو نړۍواله محکمه د نړۍوالو جنایتونو لپاره د حساب‌ورکونې او عدالت یوازینۍ مرجع ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د جرمونو نړۍوالې محکمې د امریکا له لوري د محکمې پر لوی څارنوال کریم خان لګېدلي بندیزونه غندلي دي.

دغه‌راز یادې محکمې له خپلو ۱۲۵ غړو هېوادونو، مدني ټولنې او د نړۍ له ټولو ملتونو غوښتي وو، چې د نړۍوال عدالت لپاره یو موټی شي.

سپینې ماڼۍ د دوشنبې په ورځ تایید کړه، چې د جرمونو نړۍوالې محکمې څارنوال کریم خان یې تحریم کړی دی.

سپینې ماڼۍ د یادې له خوا د متحده ایالاتو او اسراییل پر وړاندې تورونه "غیر قانوني او بې اساسه" بللي دي.

د یادولو ده، چې تر دې وړاندې کریم خان د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده او د دې ډلې د قاضي القضات د نیولو امر صادر کړی دی، خو امریکا په رسمي ډول د دې غوښتنې ملاتړ نه دی کړی.