د جمعې په ورځ د (سلواغې ۲۶مه) پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې د دغه هېواد د بلوچستان ایالت په هرنایي سیمه کې د ماین په چاودنه کې لس کان کیندونکي وژل شوي او شپږ ټپیان دي. ویل کیږي، د کان کیندونکو موټر په یوه ماین ختلی او دغه پېښه رامنځته شوې.
په سیمه کې سرچینو ویلي، دغه پېښه هغه وخت رامنځته شوه کله چې د سکرو د کان کیندونکو یو موټر د سړک غاړې په ماین ور برابر شو.
ځايي چارواکي وايي، چې دغه چاودنه د هرنايي په سیمه کې شوې او د دې پېښې د څرنګوالي په اړه یې پلټنې پیل کړې دي.
بلوچستان چې د پاکستان له نا ارامه ایالتونو څخه ګڼل کېږي، چې په وروستیو کلونو کې د ګڼو بریدونو شاهد پاتې شوی چې ځینې یې وسله والې ډلې او بېلتون پاله بریدګر ترسره کوي. تر دې پخوا په بلوچستان کې کان کیندونکي تښتول شوي او ان په دغه ډول چاودنو کې هم وژل شوي دي.
د بلوڅ بیلتون پالو په نوم وسله واله ډله اجازه نه ورکوي چې په دغه ایالت کې کان کیندنې وشي او له همدې امله ځینې وخت د کانونو کیندونکي ګارګر له وسله والو بریدونو سره هم مخ کېږي.
لا تر اوسه پورې څرګنده نه ده چې دغه چاودنه د کومې ډلې له لوري شوې او که پر کان کیندونکو خپل چاودیدونکي توکي چاودیدلي دي؛ خو ځايي پولیسو یې په اړه د پلټنو خبر ورکړی دی.
د بلوچستان په خواله رسنیو کې دغه پېښه د سړک غاړې ماین چاودنه یاده شوې ده.
د امریکا یوه قاضي د محکمې حکم صادر کړ او د ډونالډ ټرمپ له ادارې یې وغوښتل چې د امریکا د بهرنیو مرستو ځنډول په موقت ډول پای ته ورسوي. قاضي امیرعلي دغه حکم د پنجشنبې په ورځ د واشنګټن په سیمه ییزه محکمه کې ځکه صادر کړ، چې د دوو روغتیايي سازمانونو لهخوا ورته شکایت شوی وو.
د امریکا یوه فدرالي قاضي د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیا ادارې د کنګل شویو مرستو د لرې کولو امر کړی، چې په ټوله نړۍ کې یې د امریکا حکومت مرستې ځنډولې دي.
هغه په خپل حکم کې لیکلي چې د ټرمپ ادارې استدلال کړی چې دوی اړ شوي، د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیا ادارې (USAID) د مرستو زرګونو پروګرامونو لپاره په بهر کې ملاتړ د لنډ وخت لپاره ودروي ترڅو د هر پروګرام په اړه بیاکتنه ترسره کړي او معلومه کړي چې ایا دغه مرستې د تل لپاره درولی شي.
د قاضي امیر علي په وینا، امریکایي چارواکو هیڅ وضاحت نه دی ورکړی چې ولې د کانګرس لخوا تخصیص شوې ټولې بهرنۍ مرستې ځنډول د دې پروګرامونو بیاکتنې لپاره یو منطقي ګام و.
فدرالي قاضي وویل، د ټرمپ د محکمې حکم چې د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیا ادارې بهرنۍ مرستې یې وځنډولې، ډیرې اندېښنې رامنځته کړې او د زرګونو غیر انتفاعي ډلو او شرکتونو قراردادونه یې له منځه وړي دي.
دا د محکمې لومړۍ پریکړه ده چې په موقت ډول د ټرمپ د بهرنیو مرستو د بندولو امر لغوه کوي، کوم چې د نړیوالې مرستې شبکې ځینې برخې یې فلج کړې وې.
فدرالي قاضي په خپل حکم کې، د هغو قراردادونو له مخې د امریکا د مرستو د بیا پیل غوښتنه کړې چې د ټرمپ له سپینې ماڼۍ ته له راستنیدو دمخه لاسلیک شوي وو.
د امریکا د بهرنیو مرستو ځنډول په افغانستان کې هم د پام وړ اغیزې کړې دي، او ډیری مرستندویه ادارو یې د بدو پایلو په اړه خبرداری ورکړی دی.
د ټرمپ د بهرنیو مرستو د ځنډولو د اجرایوي فرمان د خپریدو په لومړۍ ورځ، د ډالر په وړاندې د افغانستان د اسعارو ارزښت د پام وړ او په بې ساري ډول راټیټ شو.
تر دې مخکې، د طالبانو د اقتصاد مرستیال وزیر ویلي وو چې له افغانستان سره د امریکا د مرستو له ځنډولو وروسته په ۲۸ ولایتونو کې ۵۰ نړیوالې مرستندویه ادارې تړل شوې دي.
د جمعې په ورځ د (سلواغې ۲۶مه) سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د سوېلي وزیرستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مشر او د ګمرک دوه تنه لوړ پوړي کارکوونکي په وزیرستان کې د ناڅرګنده وسله والو له لوري تښتول شوي دي.
ځايي مرستیال کمیشنر ناصر خان خبریالانو ته ویلي چې د وزیرستان د سوداګرۍ خونې مشر سیفالرحمن، د ګمرک سرپرست نثار عباسي او د ګمرک مفتش خوشحال هغه مهال د نامعلومه وسله والو له لوري وتښتول شول، چې پر ډیورنډ کرښه له انګور اډې ګمرک څخه د ستندیو په حال کې وو.
د معلوماتو له مخې وسله والو لومړی د دوی موټر ودرولی او تر پلټلو وروسته یې دغه کسان له ځانه سره نامعلوم ځای ته وړي دي.
ځايي ادارې او پولیسو په دې تړاو د بېړنیو پلټنو خبر ورکوي؛ خو د دغو کسانو د ځای د څرګندیدو او موندلو په تړاو لا کوم پرمختګ نه لیدل کېږي.
دې پېښې ځايي سوداګر اندېښمن کړي او د وزیرستان د سوداګرو ټولنې او خونې دا پېښه غندلې ده.
د پاکستان ایالتي او مرکزي حکومت له امنیتي ادارو غوښتي چې د دغو کسانو د خوشې کیدو لپاره بېړني ګامونه واخلي.
سیمه ییز سوداګر خبرداری ورکوي چې دا ډول پېښې پر کاروباري فضا ناوړه اغېزې کوي او که امنیتي وضعیت همداسې ترینګلی وي؛ نو دوی به سړکونو ته د لاریونونو لپاره راووځي.
په وزیرستان کې فعال ازاد خبریال لعل وزیر وزیري بیا افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې په یوې بله پېښه کې یو روغتیایي ډاکټر تښتول شوی دی.
هغه وايي، دا پېښه تېره ورځ د اعظم ورسک سیمه کې رامنځته شوې چې وسله والو د ډاکټر نعمان اعجازه په نوم د سره صلیب یو ډاکټر تښتولی دی.
له دې پېښو سره هم مهاله په وزیرستان کې د پاکستاني طالبانو فعالیتونو زور اخیستی او هره ورځ له دغه سیمې د پاکستاني پوځ سره د وسله والو نښتو خبرونه یې ترلاسه کېږي. نږدې یوه میاشت مخکې د خېبر پښتونخوا په ډېره اسماعیل خان کې پاکستاني طالبانو د دغه هېواد د اټومي انرژۍ اته تنه کارکوونکي وتښتول چې برخلیک یې لا هم نامعلوم دی.
د پاکستان لومړي وزیر وايي، پاکستان تمه لري چې افغان طالبان به د ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې له اسلام اباد سره همکاري وکړي، نه دا چې لا یې ډېره کړي. شهباز شریف دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ د ترکیې له ولسمشر رجب طیب اردوغان سره د لیدنې پر مهال وکړې.
په دې ناسته کې، د پاکستان لومړي وزیر ټینګار وکړ چې د ترهګرۍ ستونزه د پاکستان او ترکیې لپاره یوه ګډه ننګونه ده. هغه وويل: «موږ به په ګډه د دې ګواښ پر وړاندې مبارزه وکړو او تر هغه به ارام ونه کړو تر څو چې موږ د تل لپاره دوی مات نه کړو.»
شهباز شریف زیاته کړه چې افغانستان یو ګاونډی هیواد دی او پاکستان تمه لري چې د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه کې همکاري وکړي، نه دا چې لا یې ډېره کړي.
طالبانو لا د شهباز شریف دغو څرګندونو ته غبرګون نه دی ښودلی.
د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د چهارشنبې په ورځ د دوه ورځني رسمي سفر لپاره اسلام اباد ته تللی و او د لوړ پوړو پاکستاني چارواکو لهخوا یې تود هرکلی وشو.
د پاکستان حکومت په وار وار پر طالبانو تور لګولی چې د اسلام اباد له مخالفو ډلو سره همکاري کوي، په ځانګړې توګه له تحریک طالبان پاکستان سره.
د پاکستان حکومت ادعا کوي چې افغان طالبانو د ټي ټي پي غړو ته پناه ځایونه او روزنیز مرکزونه چمتو کړي دي.
اسلام اباد دا ادعا هم کوي چې دغهډله د افغانستان له دننه څخه د پاکستان پر وړاندې خپل بریدونه پلانوي او ترسره کوي.
د طالبانو حکومت دا تورونه بې بنسټه بللي او رد کړي یې دي.
د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان په غونډه کې وویل: «موږ د ترهګرۍ او سیمه ییز ثبات ته لهګواښونو سره په مبارزه کې د پاکستان د هڅو ستاینه کوو.»
هغه پرته له دې چې د پاکستان وسله والو مخالفو ډلو تحریک طالبان پاکستان او بلوچ ازادۍ غورځنګ ته په مستقیم ډول اشاره وکړي، زیاته کړه، «موږ د ترهګرو ډلو لکه یپګ، پکک، داعش او په ټوله کې د ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې د پاکستان قوي ملاتړ احساس کړی دی.»
د ترکیې ولسمشر ټینګار وکړ چې هغه د ترهګرۍ د هرې بڼې په وړاندې په مبارزه کې د پاکستان سره خپل بې قید او شرطه ملاتړ څرګندوي.
د «طالب لیکس» په نوم د هېکرانو ډلې یو مکتوب افشا کړی، چې د طالبانو د پېښور کونسلګرۍ په کې د پاکستان له څارګرې ادارې شکایت کړی. په دغه مکتوب کې د کونسلګرۍ چارواکو د طالبانو بهرنیو چارو وزارت ته لیکلي چې «ای اېس ای» د دوی په جایدادونو کې لاسوهنه کوي.
په مکتوب کې راغلي چې د پېښور کونسلګرۍ غواړي په (قصه خوانۍ) سیمه کې د افغان بلډینګ په نوم خپل ملکیت په یو عصري مارکېټ بدل کړي او د نوې نقشې به بڼه یې بیا اباد کړي، چې د پېښور ښاروالۍ ورته د دغو چارو د ترسراوي امر هم ورکړی دی.
په لیک کې راغلي چې د پېښور ښاروالۍ د «ای اېس ای» په مستقیمه لارښوونه یاد اجازه لیک بېرته لغوه کړی او دوی ته یې په دې تړاو مکتوب هم بېرته لېږلی؛ خو د طالبانو کونسلګرۍ د اعتراض په توګه یاد مکتوب نه دی تسلیم کړی.
د طالبانو د پېښور کونسلګرۍ ادعا کړې چې د پېښور ښاروالۍ له دې کبله په ښکاره دا اجازه لیک لغوه کړی چې ګنې د تاریخي اثارو د خوندیتوب له کبله یاده ودانۍ نه شي ړنګولی او نه هم پرې نوې ودانۍ جوړولی شي.
کونسلګرۍ لیکلي چې په دې تړاو د پېښور د لرغونو اثارو ادارې ته عارض شول، څو سپیناوی ترلاسه کړي؛ خو برعکس د استخباراتو له لوري دوی وګواښل شول.
پېښور کې د طالبانو کونسل محب الله شاکر خپل بهرنیو چارو وزارت ته شکایت کړی چې د پاکستان څارګره شبکه د دوی د جایدادونو په برخه کې سخته لاسوهنه کوي.
هغه ویلي، ای اېس ای غواړي چې د افغان بلډینګ چارې تر راتلونکو ۱۱ کلونو پورې نورې هم وځنډیږي، څو د قانون له مخې د سل کالو تر پوره کیدو وروسته یاد ځای په تاریخي اثارو کې وشمېرل شي او دوی په کې له ودانیزو چارو څخه راوګرځول شي.
په مکتوب کې راغلي چې افغان بلډینګ د پېښور کونسلګرۍ لپاره د طالبانو یوه ښه عایداتي سرچینه ده.
په دې افشا شوي سند کې زیاته شوې چې د خېبر پښتونخواه د خېبر ولسوالۍ په باړې سیمه کې د طالبانو د کونسلګرۍ کارکوونکي چې د خپلو جایدادونو د پوښتنې لپاره ځي؛ نو هلته د پاکستاني استخباراتو له لوري له ستونزو سره مخ کېږي او ان هغه پولیس هم له دندو ګوښه کوي چې دوی د امنیتي تدابیرو لپاره خپلو جایدادونو ته بدرګه کوي.
په مکتوب کې د افغان بلډینګ ودانۍ قراردادي عبدالله پاچا ښودل شوی او په کې لیکل شوي چې نوموړی د پاکستان له استخباراتو سره نږدې اړیکې لري او هغه هم پر دغه ودانۍ د کارونو د مخنېوي په برخه کې په خنډ بدل شوی دی.
د طالبانو د پېښور کونسل له خپل بهرنیو چارو وزارت غوښتي چې عبدالله پاچا دې افغانستان ته د پوښتنو ګروېږنو لپاره وغواړي او که هغه ورنه شي؛ نو د ننګرهار په کامې ولسوالۍ کې دې د هغه شته جایدادونه ضبط کړي.
د افشا شویو سندونو له مخې په پاکستان کې د طالبانو سفارت په دې هېواد کې له دوی سره هر ډول چلند او د یاد هېواد د سیاسي وضعیت په تړاو له کابل سره معلومات شریک کېږي. په موندل شویو اسنادو کې څرګنده شوې چې طالبانو په ځلونه په خپلو مکتوبونو کې د پاکستاني حکومت له لوري له دوی سره له کیدونکي چلند څخه شکایتونه کړي او ان طالبانو په پاکستان کې سیاسي وضعیت په بېلابېلو وختونو کې ترینګلی بللی دی.
د تېر جمهوري دولت د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح د جرمني په مونیخ کې د افغان کډوال له لورې په موټر د ۲۸ کسانو ټپيان کول ترهګریز برید یاد کړی او عاملینو ته یې د سختې سزا غوښتنه کړې.
د پنجشنبې په سهار یوه ۲۴ کلن افغان کډوال د جرمني په مونیخ ښار کې د خلکو پر ګڼه ګوڼه موټر وربرابر کړ او ۲۸ کسان یې ټپيان کړل.
امر الله صالح پر خپله اېکس پاڼه لیکي:« د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۱۳مه، د جرمني په مونیخ کې وروستۍ ترهګریزه حمله، چې پهکې یو موټر په قصدي ډول د اتحادیې د کارګرانو په غونډه کې د ملکي وګړو په ګڼه ګوڼه وروست، یو وحشي ترهګریز عمل دی، چې عاملین یې باید تر ټولو سخته سزا وویني. موږ د ترهګرو او د هغوی د هڅوونکو د سزا په اړه د جرمني د عدلي سیسټم ملاتړ کوو. زموږ فکرونه او دعاګانې د قربانیانو او د هغوی د کورنیو سره دي.»
صالح زیاته کړې، چې په اروپا کې د ترهګریزو بریدو ستر لامل په افغانستان کې د طالبانو بیا واک ته رسېدل او دغه ډلې ته د بشري مرستو په نامه په میلیونونو ډالر مرستې دي.
نوموړی زیاتوي:« مهرباني وکړئ په یاد ولرئ چې په کابل کې د جرمني سفارت د مې په ۳۱مه، ۲۰۱۷ کې د حقاني شبکې له خوا تر برید لاندې راغی، چې له ۱۵۰ څخه ډېر کسان یې ووژل او له ۴۰۰ څخه ډېر یې ټپیان کړل او د دې برید پلان جوړونکی د دوحې د تړون له مخې د ۵۰۰۰ خوشې شویو بندیانو څخه یو و.»
د جمهوري نظام د ولسمشر دغه لومړي مرستیال ویلي چې له ۲۰۰۱څخه تر ۲۰۲۱ پورې، د افغانستان اسلامي جمهوریت د ترهګرۍ پر وړاندې په جګړه کې یو باوري او مشروع شریک و خو د دوحې تړون د ناټو په ملاتړ د کودتا سره ډېر ورته و، چې طالبان یې بیا واک ته ورسول.
صالح پر اېکس پاڼه کې په اروپایي هېوادنو غږ کړی چې د افغانستان لپاره خپلې پالسیو ته بیا کتنه وکړي نوموړی زیاتوي: «هغه ترهګرې ډلې چې په اروپا کې فعالیت کوي، د طالبانو له خوا هڅول شوي، باید وځپل شي او له منځه یوړل شي. د دې د ترلاسه کولو لپاره، باید په افغانستان کې د اساسي قانون د سیسټم د بیرته راستنیدو لپاره ملاتړ وشي، کوم چې کولی شي ستاسو سره په سوله، امنیت، پرمختګ کې ملګرتیا وکړي او د دوامداره ډله ییز کډوالۍ د خطرونو کمولو لپاره شرایط رامینځته کړي.»
د مونیخ دغه شکمن برید څو ساعته مخکې له هغه وشو، چې ټاکلې وه د امریکا د ولسمشر مرستیال جي ډي وینس او د اوکران د ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په ګډون د ځینو نورو هېوادونو استازي د مونشن امنیتيي کنفرانس لپاره د جرمني دغه سویلي ښار ته ورشي.
له دغه برید وروسته د جرمني لومړي وزیر اولاف شولڅ ویلي؛ برید کوونکي ته باید سزا ورکړل شي او باید له هېواده و اېستل شي.