د پاکستان لومړي وزير په ډېره غازي خان کې غونډی ته وویل، پرمختګ د پاکستان پر برخلیک بدلېږي او «که هېواد مې له هند مخکي نه کړ نوم به مې شهباز شريف نه وي.» نوموړی وايي، چې د فدرالي او صوبايي حکومتونو په ګډو هڅو سره د ملت برخلیک بدلولو ته ژمن دی او په دې سره به هند شاته پريږدي.
پاکستان راډيو او جیونيوز د شنبې په ورځ په ډېره غازي خان کې یوې پراخې غونډي ته د لومړي وزير شهباز شریف د وینا اړوند په خبرونو کې د نوموړي له قوله ویلي، چې د هېواد د پرمختګ لپاره به نه ستړېدنکی کار کوي او په دې اړه به پر ملت احسان نه کوي.
نوموړي ويلي، چې په هېواد کې تېر کال اقتصادي ثبات راغلی او اوس يې موخه د کرنې او صنعت سکتورونو پياوړي کول دي، تر څو صادرات زيات او میلیونو خلکو ته کاري فرصتونه برابر شي.
هغه د برېښنا په قیمتونو کې د کموالي ژمنه هم وکړه.
شهباز شریف زياته کړه، چې د انفلاسیون کچه له ۴۰ سلنې دوه عشاريه ۴ سلنې او د بانکونو د سود کچه له ۲۲ تر ۱۲ سلنې ته ټيټه شوې ده.
لومړي وزير زياته کړه، چې د پرمختګ دور پيل شوی او له خلکو يې غوښتي، چې د قرضونو د ختمولو لپاره دعا وکړي.
ډېره غازي خان له پښتونخوا او بلوچستان سره په ګاونډه کې پرته او له ناامنۍ اغېزمنه سیمه ده.
شهباز شریف په خپلو خبرو کې په پښتونخوا او بلوچستان کې ناامنۍ ته په اشاره وویل، چې وسلوال «په خيبرپښتونخوا او بلوچستان کې د دښمن په امر ترهګري روانه ده. تر څو چې ترهګري ختمه نه شي، هېواد پرمختګ نه شي کولی، له سولې پرته دا هر څه نه شي راتلای.»
نوموړي د پاکستان د پرمختګ لپاره امن مهم بللی او په دې برخه کې يې د امنیتي ځواکونو قربانۍ ستايلي دي.
د پاکستان لومړي وزير په ډېره غازي خان کې د سرطان ناروغۍ او راجن پور کې د پوهنتون جوړولو اعلان هم وکړ.
پر ډیورند فرضي کرښه د تورخم دروازه چې د پاکستان او افغانستان تر منځ یوه تر ټولو مهمه او له ګڼې ګوڼې ډکه لاره ده، له تېرې شپې راهیسې د هر ډول تګ راتګ پرمخ تړل شوې ده. دغه لاره د دواړو هیوادونو تر منځ د ټرانزیټ او پلي تګ راتګ لپاره کارول کیږي.
افغانستان انټرنیشنل پښتو ته په سیمه کې طالب چارواکو ویلي، چې یاده دروازه د پاکستان له لوري تړل شوې ده.
سرچینې زیاته کړې چې دوې غوښتل فرضي کرښې ته ورڅېرمه نظامي تاسیسات جوړ کړي، چې د پاکستاني لوري لهخوا د لفظي شخړې لامل شوه او لاره یې وتړله.
په تورخم کې ځاي سرچنو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې تر اوسه پورې د دواړو لوریو تر منځ یوازې لفظي جګړه شوې، خو په تورخم کې امنیتي حالات ترینګلي دي او دواړه لوري یو بل ته ګوته په ماشه دي.
سرچینې وايي، چې طالب وسله والو خلکو ته له سیمې څخه د وتلو امر کړی دي.
پاکستاني رسنیو هم خبر خپور کړی، چې د تورخم دروازه د هر ډول تګ راتګ لپاره تړل شوې، رسنۍ وایي، چې د پاکستان له بیا بیا ویلو سره هم تیره شپه ناوخته طالبانو غوښتل چې، په صفري نقطه کې نظامي تاسیسات جوړ کړي، چې دغه کار د دواړو لوریو ترمنځ شخړه راپورته کړه او په سیمه کې د لومړۍ درجې امنیتي وضیعت اعلان وشو.
ویل کیږي، د کرښې دواړو خواوې زرګونه کسان او سلګونه ګادي د تګ راتګ لپاره په تمه پاتې دي.
پاکستاني خبریالانو ویلي، چې د ډیورنډ په فرضي کرښه د پاکستاني ځواکونو او طالب وسله والو ترمنځ شخړه راپورته شوې او زیاتوي، چې څه موده وړاندې هم طالبانو غوښتل چې په همدې ځای کې یوه نظامي پوسته جوړه کړي او د دواړو لوریو ترمنځ د جګړې لامل شوه.
تر دې وړاندې ډیورنډ فرضي کرښې ته څېرمه د طالب وسله والو له لوري د تاسیساتو جوړېدلو له امله د دواړو لوریو ترمنځ نښتې شوې وې، چې دغه لاره یې له امله څو څو ورځې تړلې پاتې شوې وه.
د پاکستان پوځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د پښتونخوا ایالت په کرک ولسوالۍ کې یې د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د وسله والو پر یوه پټنځای برید کړی، چې په پایله کې یې شپږ وسله وال وژلي دي. تر اوسه پورې ټي ټي پي په دې اړه څه نه دي ويلي.
که څه هم د پاکستاني پوځ په خبرپاڼه کې د وژل شويو وسله والو د ډلې په تړاو څه دي ویل شوي؛ خو په دې سیمه کې د «ټي ټي پي» وسله وال ډېر فعال دي او وخت نا وخت له پوځ سره مخامخ جګړې هم کوي.
د پوځ په خبرپاڼه کې راغلي، چې په سیمه کې به تر هغې عملیاتو ته دوام ورکړي، چې یاده سیمه په بشپړه توګه له وسله والو څخه پاکه کړي.
له دې ور اخوا د پښتونخوا چارواکو هم خبر ورکړی، چې په کورمې ولسوالۍ کې د وسله والو ډلو او په تاوتریخوالي کې د ښکېلو غاړو پر ضد یې عملیات پیل کړي او په دې لړ کې یې «۴۸ هغه کسان» نیولي چې په سیمه کې یې رامنځته شوی کړکېچ پراخولو.
په پاکستان کې د وسله والو ډلو په ځانګړې توګه د «ټي ټي پي» فعالیتونه او جګړې وروسته له هغې خورا پراخې شوې چې پر افغانستان طالبان بیا ځل واکمن شول.
پاکستان په وار وار اندېښنه څرګنده کړې چې افغان طالبانو تر خپل سیوري لاندې په افغانستان کې «ټي ټي پي» ته پټنځایونه ورکړي او له هغې ځایه په دغه هېواد کې ترهګریز بریدونه تنظیموي.
که څه هم طالبانو په وار وار دا ادعاوې رد کړي، خو د خپلې واکمنۍ په لومړیو میاشتو کې یې د پاکستان یو پلاوی له «ټي ټي پي» سره په کابل کې د سولې مذاکراتو تر نامه لاندې جرګه کړ او دا یې ښکاره کړه چې ګني پر پاکستاني طالبانو ځانګړی نفوذ لري.
د پښتونخوا یو شمېر سیاستوالو هم په دغه ایالت کې له پراخیدونکي نا امنۍ څخه تنګ ته راغلي او په وار وار یې د پاکستان مرکزي حکومت او پوځ تورن کړی چې په لوی لاس د پښتنو په سیمو کې د جګړې اور ته لمن وهي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتین څه موده مخکې ویلي و، چې د پښتونخوا په ځینو سیمو کې د شپې د طالبانو حکومت وي او د ورځې د پاکستان د پوځ.
څه موده مخکې د پاکستان پوځ لوی درستیز عاصم منیر وویل، چې له افغان طالبانو سره یې یوازینۍ ستونزه د «ټي ټي پي» پر سر ده او له دې اخوا ورسره هېڅ ډول مسله نه لري.
د طالبانو د بهرنیو چارو تښتیدلي مرستیال وزیر عباس ستانکزي بیا ادعا کوله چې د پاکستان پوځ په خپله خاوره کې د داعش وسله والو ډلې ته پناه ځایونه او روزنیز مرکزونه ورکړي دي.
هغه زیاته کړې وه چې پاکستان د افغانستان د نا امنه کولو لپاره داعشیان روزي او بیا یې د ترهګریزو بریدونو لپاره افغانستان ته لېږي، خو دغه هېواد د عباس ستانکزي څرګندونې بې بنسټه وبللې.
د پښتونخوا د ایالتي ادارې د دفتر رییس شهاب علي شاه ویلي، چې امنیتي ځواکونو ۴۸ تنه هغه کسان یې نیولي، چې په کورمې ولسوالۍ کې په روانو شخړو کې ښکېل ول او د تاوتریخوالي تر څنګ د بې ثباتۍ په پېښو کې لاس درلود.
له تېرې اکټوبر میاشتې راهیسې کورمه کې «۱۸۹ کسانو» د بېلابېلو نښتو له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی او حکومت د وضعیت کنټرول لپاره د سولې یو تړون لاسلیک کړی.
سربېره پر دې ۹ کاروانونه چې ۷۱۸ د اړتیا وړ توکي په کې شامل وو، دې سیمې ته استول شوي، خو د دې کاروانونو د تګ پر وړاندې وسله وال بریدونه لا هم لوی خنډ دی.
ځايي اوسیدونکو خبریالانو ته ویلي، د تیرې دوشنبې په ورځ له دېرشو زیات د خوراکي توکو بار وړونکي لارۍ چې کورمې ولسوالۍ ته پر لاره وې تر برید لاندې راغللې چې ۱۹ یې وسوځول شوې او د امنیتي کسانو په ګډون یو شمېر موټر چلوونکي هم په کې ووژل شو.
له دې پېښې وروسته د پښتونخوا ځايي امنیتي ځواکونو د پنجشنبې په ورځ د کورمې سفلي په سیمه کې عملیات پیل کړل، چې لږ تر لږه ۳۰ هغه کسان چې په روانو شخړو کې ښکیل دي ونیول شول.
د ځايي رسنیو د معلوماتو له مخې د پښتونخوا د ایالتي ادارې د دفتر مشر او د دې ایالت د پولیسو قوماندان د جمعې ورځ د (د کب دریمه) د کوهاټ په ښار د کورمې د وران وضعیت په تړاو ناسته کړې او پرېکړه شوې چې د ترهګرو په ګډون به د کورمې په پېښه د ټولو ښکیلو کسانو پسې خپل عملیات چټک کړي.
شهاب علي شاه وویل: «موږ تر اوسه ۴۸ کسان چې په دې وروستیو پېښو کې ښکېل وو، نیولي دي».
نوموړي ټینګار وکړ چې هېچا ته به اجازه ورنه کړي، چې د قانون او نظم خرابولو هڅه وکړي.
نوموړي خبرداری ورکړ چې د «شرخوښو کسانو» ملاتړ کوونکي به هم له قاطع اقدام سره مخ شي او هر هغه څوک یا ډله چې له دغو کسانو سره مرسته وکړي، قانوني چلند به ورسره وشي.
د پښتونخوا د دفتر رییس په ټینګار سره وویل: «هیڅوک حق نه لري د دولت واکمني ننګوي او موږ به د شرخوښو پر ضد د 'صفر زغم' پالیسي عملي کړو.»
له څو میاشتو تاوتریخوالي وروسته د جنورۍ په لومړۍ نېټه په کورمې ولسوالۍ کې د جګړې ښکېلو خواوو «سني مذهبو او شیعه ګانو» ترمنځ د سولې یو تړون لاسلیک شو، خو لا هم د دې سیمې د پاړه چنار د لارې تړل کېدو ستونزه حل شوې نه ده.
د دې تړون له مخې د پښتونخوا عالي کمېټې پرېکړه وکړه چې په کورمه کې به ټول جنګي سنګرونه ړنګ کړي، ترڅو سیمې ته سوله راشي؛ خو پر دې چارې لا هم په بشپړه بریالي نه شول.
د دوشنبې په ورځ ایالتي حکومت اعلان وکړ چې تر اوسهپورې یې د کورمې په سیمه کې له ۱۵۰ زیات سنګرونه نړولي او د دې بهیر د بشپړولو لپاره یې د مارچ ۲۳مه وروستۍ نېټه ټاکلې ده.
د پاکستاني رسنیو د معلوماتو له مخې د تېرې دوشنبې د بریدونو پر مهال د پاکستان پنځه تنه امنیتي سرتېري وژل شوي او ورسره د پښتونخوا د حکومت غوسه راوپاریده چې په سیمه کې یې د وسله والو پر ضد د نویو عملیاتو خبرداری ورکړ.
د دې وضعیت له امله، حکومت پرېکړه وکړه چې د «مندوري او اوچت» په سیمو کې نوي عملیات پیل کړي، ترڅو دا سیمې له وسله والو څخه پاکې شي.
د پښتونخوا د ایالتي حکومت ویاند، بریسټر محمد علي سیف د دې بریدونو وروسته وویل چې دا پرېکړه د پښتونخوا د اعلی وزیر علي امین ګنډاپور په مشرۍ د شپې ناوخته په یوه مهمه غونډه کې وشوه.
په کورمه کې د سنیانو او شیعه مذهبو ترمنځ د ځمکو او غرونو د وېش پر سر له کلونو کلونو راهیسې شخړې راونې دي چې په تېرو دریو میاشتو کې دا تاوتریخوالی لا پراخ شوی او دواړه لوري یو بل ته ګوته په ماشه ناست دي.
تر دې مخکې د پښتونخواسر وزیر ویلي و چې په سیمه کې یو شمېر بهرني هېوادونه لاسوهنې کوي او ان سیمې ته د وسلو تر څنګ ځینو ډلو ته چاودیدونکي توکي هم لېږي.
په پاکستان کې د طالبانو سفارت وايي، په لنډ وخت کې له اسلام اباد او راولپنډۍ د افغان کډوالو ایستل د پاکستان یو اړخيزه پرېکړه ده او دوی په دې هکله خپله اندېښنه څرګندوي. طالبانو ویلي، چې پاکستان له همدې ښارونو د کډوالو د ژر ایستلو موضوع له دوی او یونیسیار سره نه ده شریکه کړې.
په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت د جمعې په ورځ په يوه اعلاميه کې ویلي، چې د پاکستاني پوليسو له لوري په اسلام اباد او راولپنډۍ کې افغان کډوال نیول کيږي او له دې ښارونو د وتلو ګواښونه ورته کيږي.
طالبانو ویلي، چې د پاکستان د دې پرېکړې په اړه دوی ته رسمي خبر نه دی ورکول شوی.
سفارت ویلي: «که دا خپل سرې نيونې نه وي او د دغه هېواد پاليسي وي نو باید ټول اړخونه خبر اوسي.»
په اعلاميه کې ویل شوي، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ سره هم په ناستو کې معلومه شوه، چې هغوی هم د روان وضعت په اړه ناخبره دي.
د طالبانو سفارت په اعلامیه کې ویل شوي، چې له اسلام اباد او راولپنډۍ د ټولو افغان کډوالو ایستل د دغه هېواد پلان دی.
دوی زیاته کړې: «بالآخره، د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت چارواکو ومنله چې د اسلام اباد او راولپنډۍ او همداراز نږدې راتلونکي کې له ټول پاکستان د ټولو افغان کډوالو د ایستلو پلان قطعي او حتمي دی.»
د سفارت د مالوماتو له مخي، په دې اړه یې له پاکستاني چارواکو او نړیوالو سازمانونو سره خپلي اندېښنې شريکې کړې او کابل به هم له دې موضوع خبر کړي.
پاکستاني رسنیو راپور ورکړی، چې پاکستان د طالبانو هغه غوښتنه رد کړې، چې په اسلام اباد او راولپنډۍ کې په ناقانونه توګه د مېشتو افغانانو د اوسېدو موده وغځوي.
دغو افغان کډوالو ته ویل شوي، چې د ۲۰۲۵ کال د فېبرورۍ تر ۲۸مې له دغه هېواد ووځي.
د پاکستان امنیتي ادارو د بې اسناده افغان اوسیدونکو لېست جوړ کړی چې په کې د هغوی معلومات او د اوسیدو ځایونه په نښه شوي دي.
هغه افغانان، چې د پاکستان ویزه لري د ویزې د مودې تر پایه پاکستان کې اوسیدلی شي.
له تېرو دوو میاشتو را په دېخوا په پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې سخت اقدامات تر سره شوي او لا هم روان دي.
ژبه د انساني ټولنې اساس او بنسټ دی. د فرهنګونو، روایاتو او انساني ژوند ژواک د پرمختګ او شعوري کېدو وسیله ده، د فکر د بیان او احساساتو د څرګندولو غږیز جوړښت دی.
نړۍ کې دا مهال ٥٩٦٤ ژوندۍ ژبې شته؛ د فېبرورۍ ۲۱مه د مورنۍ ژبې نړۍواله ورځ نومول شوې او سږکال د دغې ورځ لپاره ځانګړې موضوع د څو ژبو زده کړه د بین النسلي زده کړو بنسټ په ګوته شوی دی.
څو ژبنۍ زده کړې نه یوازې ټولشموله ټولنو ته وده ورکوي؛ بلکې د غیر غالب، اقلیت او ځایي ژبو په ساتنه کې هم مرسته کوي او دا د ټولو افرادو لپاره تعلیم ته د مساوي لاسرسي او د ژوند لپاره د زده کړې د فرصتونو د تر لاسه کولو لپاره د بنسټ ډبره ده.
د مورنۍ ژبې د ورځ شالید:
شلمه پېړۍ د بدلونونو، پېوستونونو او جدایۍ پېړۍ ده، په ۱۹۴۷ ز کال چې کله د هند او پاکستان تر منځ د بېلتون کرښه راوښکل شوه، بنګله دېش د پاکستان برخه وګرځېده او دغې چارې د نورو ټولو سیاسي کړکیچونو تر څنګ یو غښتلی ژبنی بحث رامنځته کړ.
بېلتون پالنې پاکستاني مشر او رهبر محمد علي جناج ټینګار کاوه، چې رامنځته شوی پاکستان باید ژبنی اتحاد ولري او له همدې امله یې د بنګله دېش په ډهاکه کې یوې لویې غونډې ته دېکتاتورانه وینا وکړه او ویې ویل، چې وروسته له دې د پاکستان رسمي او ملي ژبه اردو ده او ټول دولتي مراسلات، زده کړې او خبرتیاوې به په اردو او انګلیسي ژبه ترسره کیږي.
یوه ډله بنګله دېشیانو له دغې خبرې سره مخالفت وښود او ویې ویل، چې دوی خپله ملي او رسمي ژبه لري، چې بنګالي نومیږي او دوی نه شي کولی چې د مجبوریت له مخې په ټولو بنګالیانو اردو یا انګلیسي ژبه زده کړي.
د وخت پاکستاني حکومت پر بنګله دېش د یوه فشار له مخې اردو او انګليسي ژبه تحمیل کړه؛ خو د دغې پرېکړې پر وړاندې مقاومت زیات او د لاریونونو تر سرحده ورسېد.
لومړنی لوی لاریون په ۱۹۵۲ ز کال د فېبرورۍ په ۲۱ د بنګله دېش په مرکز ډهاکې کې پیل شو، چې د پاکستاني حکومتي ځواکونو له خوا د لاریون د له منځه وړلو په موخه پرې ډزې وشوې او ګن محصلین ووژل شول.
دا پر مورنۍ ژبې د افهام او تفهیم، زده کړو او سیاست غوښتنې لومړنۍ جدي مبارزه وه، چې په ترڅ کې یې یو شمېر محصلین ووژل شول او دغه نهضت لا په یوې مشترکې عقدې او درد تبدیل شو.
بنګالیان تر هغې ارام نه شول، چې په ټول بنګله دېش کې یې خودجوشه حرکتونه پیل نه کړل او هماغه و، چې پاکستانی حکومت مجبور شو، چې په ۱۹۵۶ کال د فېبرورۍ په ۲۹ بنګالي د پاکستان د ملي ژبې په توګه ومني؛ خو د مورنۍ ژبې د حق غوښتلو مبارزې بنګالیان دومره ویښ کړي وو، چې ورپسې یې د پاکستاني حاکمیت د له منځه وړلو لپاره مټې را بډوهلې او د دې سبب شول چې په ۱۹۷۱ کال کې پاکستان له خپلې خاورې وباسي او خپله واکمني اعلان کړي.
په ۱۹۹۹ز کال کې د یوه بنګالي دانشمند محمد رفیق اسلام له خوا یونسکو ته د دغې ورځې د رسمي ثبت وړاندیز وکړ او یونسکو په ۲۰۰۰ کال کې د فېبروري ۲۱مه نېټه د مورنۍ ژبې د نړۍوالې ورځې په پار ومنله.
یونسکو اعلان وکړ، چې د پایداره ټولنو لپاره د کولتوري او ژبني تنوع په اهمیت باور لري او دا د نړۍوالې سولې لپاره د هغه ماموریت یو چوکاټ کې دی، چې دا د کولتورونو او ژبو د توپیرونو د ساتلو لپاره کار کوي او د نورو لپاره زغم او درناوي ته وده ورکوي.
د مورنۍ ژبې ارزښت:
مورنۍ ژبه د ماشوم د لومړني پوهاوي را پوهاوي ژبه ده، چې له زېږېدو سره سم ورسره مخ کیږي، دا ژبه د ماشوم د احساساتو، عاطفې، غوسې، ژړا او فکر ژبه ګرځي او د کوچنیوالي ټول ارزښتمند خاطرات په الفاظو پکې ثبت کیږي.
هغه ژبه چې د انسان د خوبونو او عواطفو ژبه وي، طبعي ده چې له هغې ژبې ډېره مهمه ده، چې په دویمي ډول په شعوري یا غیرشعوري توګه زده کیږي.
دا مهال په ټوله نړۍ کې نېږدې څلوېښت سلنه وګړي په مورنۍ ژبه له زده کړو بې برخې دي، دوی یا په جبري او یا هم په اختیاري ډول دا حق له لاسه ورکړی؛ خو اهمیت ته یې ډېر پام نه دی شوی.
څېړنو ښودلې، هغه کوچنیان چې په خپلې مورنۍ ژبې زده کړې کوي تر هغو کوچنیانو ډېره زده کړه کوي، چې په دویمه ژبه زده کړې کوي.
نو د انساني حق په توګه دا مهال د نړۍ نېږدې نیمايي انسانان له خپل دغه اساسي حق څخه بې برخې شوي دي.
د مورنۍ ژبې جبري اخیستل شوی حق:
د نړۍ د څلوېښت سلنه وګړو یوه لویه برخه داسې وګړي دي، چې په جبري ډول ترې دا حق اخیستل شوی، میلیونونه داسې انسانان شته/ وو، چې له دغه حقه محروم زېږدېدلي، لوی شوي او له دغه حقه محروم مړه شوي دي.
په ځینو ټولنو کې سیاسي واکدارۍ په جبري ډول خپلو ولسونو ته په مورنۍ ژبه د زده کړې حق نه ورکوي، چې غوره مثال یې په پاکستان کې مېشت پښتانه، سندیان او بلوچان دي.
د پاکستان دا لویه برخه وګړي مجبور دي، چې په دویمه ژبه اردو زده کړې وکړي او په خپلې مورنۍ ژبې له زده کړې محروم شي، چې دا چاره په خپل ذات کې کولتوري او ژبنیو ارزښتونو ته نه درناوی دی.
د نړۍ یوه لویه برخه خلک کډوالۍ ته اړ شوي او هر سیمې ته چې د کډوال په توګه تللي، د هماغې سیمې ژبه یې د زده کړو د ژبې په توګه کارولې ده، چې دا چاره هم په خپل ذات کې په جبري ډول له یوې ډلې خلکو څخه د هغوی د مورنۍ ژبې د حق د اخیستلو په معنا ده.
د بېلګې په توګه؛ د افغانستان د جمهوري دولت له سقوط وروسته سلګونه زره افغانان د نړۍ نورو هېوادونو ته کډوال شول او دوی مجبور دي، چې د هماغو سیمو په ژبو زده کړې، دولتي او سیاسي افهام او تفهیم وکړي.
په مورنۍ ژبې اختیاري پرېښودل شوی حق:
د نړۍ په څلوېښت سلنه وګړو کې یوه برخه داسې وګړي هم شته، چې په اختیاري ډول یې په مورنۍ ژبې د زده کړې حق پرېښی او دوی غواړي چې د نړۍ په نورو ژبو زده کړې وکړي.
دا چاره د انساني حقوقو په چوکاټ کې د انسان خپل اختیار ګڼل کیږي او انسانان دا حق لري، چې په هرې ژبې که دی یې غواړي پرې زده کړې او افهام او تفهیم وکړي.
د بېلګې په توګه؛ ځینې اختیاري کډوالي، یا په نړۍ کې د نورو ژبو زده کړه او یا د ځانګړې علاقې په اساس د زده کړو، ورځني پوهاوي راپوهاوي او سیاست لپاره د یوې بلې ژبې غوره کول.
پښتانه او د مورنۍ ژبې حق:
که څه هم پښتانه د یوه قوم په توګه دقیقه احصایه نه لري؛ خو د اټکل له مخې په افغانستان، پاکستان، هندوستان او د نړۍ په خورو هېوادونو کې نېږدې ۹۷ میلیونه پښتانه ژوند کوي، چې لویه برخه یې په پښتو ژبه د زده کړې حق نه لري.
که له افغانستانه یې پیل کړو، یوازې په پښتون مېشتو سیمو او د کابل په ځینو ښوونځیو کې پښتانه زده کوونکي په پښتو ژبه د زده کړې حق لري؛ خو په نورو ولایاتو کې مېشت پښتانه بیا دا حق نه لري.
په اوسني پاکستان کې د مېشتو پښتنو شمېر نېږدې ۵۰ میلیونو ته رسیږي، چې له دغې ډلې یې یو هم په مورنۍ ژبه د زده کړې حق نه لري او دا حق ترې په جبري ډول اخیستل شوی دی.
پاتې برخه یې په هند او د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې ژوند کوي، چې دوی هم په بشپړ ډول په مورنۍ ژبې د زده کړې حق له لاسه ورکړی دی.