د اروپايي پارلمان غړې: ښايي طالبان د یو بل وژل پیل کړي

تیم شی هي چې په افغانستان کې د جګړې تجربه لري اعلان وکړ، چې هغه د دې طرحې د وړاندې کولو او مشرانو جرګې څخه د تصویبولو مسوولیت لري.

که دا لایحه تصویب شي، نو قانون به بدل شي او د امریکا حکومت به مکلف وي چې د طالبانو له خوا د امریکا مرستو ته د لاسرسي مخه ونیسي.

دغه امریکايي پوځي ټینګار وکړ، چې ترهګر او د امریکا دوښمنان باید د دغه هېواد د مالیه ورکونکو له پیسو ګټه وانخلي.

د مونټانا ایالت سناتور وویل: "په عراق او افغانستان کې له ترهګرو سره د کلونو جګړې وروسته، زه ویاړم چې د امریکا په سنا مجلس کې د ترهګرو د مالیه ورکوونکو ډالرو د کارولو د مخنیوي د قانون د تصویب مشري کوم."

هغه زیاته کړه: "زما په څېر خلکو لپاره چې د دې ډلو په وړاندې جګړه کې یې ملګري له لاسه ورکړي او د نړۍ په ګوټ ګوټ کې یې کلونه د ترهګرو سره مبارزه کړې، دا د خندا وړ ده چې د امریکا د اتباعو مالیه د حماس، حزب الله، ایران او طالبانو جېبونو ته ځي."

شي هي چې د سناتور ټامي ټابرویل او سناتور بېل هیګرټي سره یې په سنا کې دا لایحه وړاندې کړې، وویل؛ "دا زما لپاره خورا مهم و چې دا قانون تصویب کړم ځکه چې موږ نه شو کولی د خپلو مالیه ورکونکو پیسو ته اجازه ورکړو، چې ترهګریزو سازمانونو ته لاړې شي، په ځانګړې توګه کله چې زموږ ملي پور ۳۶ ټریلیون ډالرو ته رسېدلی او لاهم وده کوي."

تر دې مخکې د برچټ ډلې د روان کال په جنورۍ کې هم د امریکا د استازو جرګې ته ورته لایحه وړاندې کړې وه، چې موخه یې طالبانو ته د پیسو د استولو مخنیوی و.

دغه لایحه د امریکا حکومت مکلفوي، چې په افغانستان کې د نغدي مرستو د پروګرام د تطبیق په اړه یو راپور وړاندې کړي او مشخص کړي، چې واشنګټن څنګه دې مرستو ته د طالبانو د لاسرسي مخه نیسي.

د امریکا د کانګرس استازي هڅه کوي، چې دغه لایحه تصویب او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته د وروستي لاسلیک لپاره واستوي.

دا په داسې حال کې ده، چې ټرمپ تر دې وړاندې هم د امریکا ډېرې بهرنۍ مرستې په ځانګړې توګه پر افغانستان بندې کړې دي.

که دا لایحه که په سنا کې تصویب شي، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت به اړ وي، چې له طالبانو سره د هر ډول بهرنیو مرستو د مخالفت لپاره یوه پالیسي جوړه او عملي کړي.

همدارنګه د امریکا د بهرنیو چارو وزارت باید یو راپور چمتو کړي، چې مشخص کړي چې کومو هېوادونو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال له افغانستان سره مرسته کړې.

دغه لایحه کې د امریکا له حکومته غوښتل شوي، چې نور هېوادونه دې وهڅوي څو خپلې مرستې مستقیماً طالبانو ته ورنکړي.

دوراني د دوشنبې په ورځ (د کب ۶مه) د هرات امنیتي کنفرانس په ۱۲م پړاو کې چې د هسپانیې په مادرید ښار کې جوړ شوی، د خپلې وینا پرمهال ویلي، چې طالبان مذاکراتو ته لېواله نه دي او زیاتوي، چې دا ډله هغه بنسټیزې ننګونې چې افغانستان ورسره لاس او ګرېوان دي نه مني.

د پاکستان یاد پخواني استازي ټینګار کړی، چې طالبان په افغانستان کې پر روانو ناخوالو سترګې پټوي او د کلیدي مسایلو په تړاو معنا لرونکو مذاکراتو ته لېواله نه دي.

نوموړی طالبان پر متضادو خبرو تورنوي او ادعا کوي: «کله چې له هغوي څخه د افغان کډوالو د منلو غوښتنه وکړو وايي، چې په دې برخه کې له ستونزو سره مخ دي.»

نوموړي همداراز څرګنده کړې، چې طالبان د تحریک طالبان پاکستان یا ټي‌ټي‌پي په تړاو له جدي مذاکراتو څخه ډډه کوي.

د افغانستان په چارو کې د پاکستان مخکېنی استازی دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې طالبانو په واو-وار له خپلو مخالفانو سره خبرې‌اترې رد کړي او ادعا کوي، چې په ټول افغانستان کې سوله او امنیت خوندي شوی دی.

دغې ډلې له خپلو مخالفانو څخه غوښتي، چې هېواد ته راستانه شي او د «اسلامي نظام تر سیوري» لاندې ژوند وکړي.

یوې رسمي سرچینې یادې رسنۍ ته ویلي، چې د پاکستان حکومت به د چترال، سوات او کابل سیندونو د یو ځای شوي پراختیا لپاره د امکاناتو مطالعه ترسره کړي، چې افغانستان ته د ننوتلو دمخه د اوبو انحراف په کې شامل دي.
دغه مطالعه د پاکستان د اوبو د سرچینو وزارت له خوا تمویل کېږي، چې ۱.۶۴۴ میلیاد روپۍ مصرف به ولري او ۳۰ میاشتو کې به بشپړه شي.
سرچینې ویلي، چې د اوبو د لېږد موخه د چترال، سوات او کابل په سیندونو کې د جریان تنظیمول او د ۲۴۵۳ میګاواټه برېښنا تولید دی.

د اوبو د مدیریت افغان څېړونکی نظیم سمون وایي، که د پاکستان دا پلان ریښتنی وي چې د چترال سیند د سوات سیند ته واړوي نو د جدي اندېښنې خبره ده. نوموړی زیاتوي، د یوه مشترک سیند د اوبو د طبیعي جریان منحرفول د اوبو د نړۍوالو قوانینو ښکاره نقض دی.
نوموړي په خپلې فېسبوک پاڼې لیکلي:« د نېشن په نامه د یوې پاکستانۍ رسنۍ په حواله، د پاکستان حکومت پلان لري چې د چترال سیند اوبه د سوات سیند ته واړوي. چترال د کونړ سیند ته بهېږي او د کونړ سیند د کابل سیندیزې حوزې یوه مهمه او لویه څانګه جوړوي».

د سمون په خبره، دا ډول څرګندونې ځینې وختونه تکتیکي موخې هم لري، خو نوموړي د موخو وضاحت نه دی کړی.

د یادولو وړ ده، چې د چترال سیند د کونړ له سیندونو سره له یو ځای کېدو وروسته د کابل له سیند سره یو ځای کېږي او د مومندو له لارې خیبر پښتونخوا ته بهېږي.

ددغه سیند په اوږدو کې افغان حکومتونو په تېر کې د سترو اوبو بندونو پروژې سروې کړي، خو تر اوسه له څو وړو بندونو پرته هېڅ لوی بند پرې نه دی جوړ شوی.

د افغانستان متحدې جبهې د دوشنبې په ورځ (د کب ۶مه) د اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې د ټرمپ له څرګندونو ملاتړ اعلان کړ او ټینګار کوي، چې د طالبانو بې‌وسلې کېدل د سیمه‌ییز ثبات د رامنځته‌کېدو، افغانستان ته د امنیت د بېرته راګرځېدو او د نړۍوالو ترهګرو ډلو د له منځه‌وړلو لپاره یو بنسټیز ګام دی.

نوموړې جبهې خبرداری ورکړی، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې په لویه کچه وسلې او پرمختللي پوځي تجهیزات ترلاسه کړي او له داعش وسله‌والو سره د مبارزې په پلمه د پخوانیو سرتېرو په ګډون د مخالفانو د ځپلو په موخه یې کاروي.

په بیان کې راغلي دي: «هغه وسلې چې د طالبانو لاس ته ورغلي، ټولې سیمې ته قاچاق شوي او داعش، القاعدې او ټي‌ټي‌پي په ګډون په مرکزي او سوېلي اسیا کې د نورو ترهګریزو سازمانونو له خوا کارول کېږي.»

د افغانستان متحدې جبهې په خپل نوي بیان کې له طالبانو سره مذاکرات رد کړي او ټینګار یې کړی، چې د حل یوازینۍ لاره د زور له لارې د دغې ډلې بې‌وسلې کول دي.

د یادې جبهې په وینا، طالبان باید له یوې پرېکنده او محاسبه شوې ستراتیژۍ سره مخ شي او زیاتوي چې د وسله‌وال افراطي ځواک په توګه دې د هغوی وړتیاوې له منځه یوړل شي.

دغې جبهې د طالبانو د مخالفانو د ملاتړ غوښتنه کړې او څرګندوي، چې په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو د حضور غوښتونکی نه دی، خو له متحده‌ایالاتو تمه لري چې د ترهګرۍ پر وړاندې د مبارزې او د افغانستان د ازادۍ لپاره د مخالفو ډلو سیاسي او تخنیکي ملاتړ وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د تېرې شنبې په ورځ ویلي و چې طالبان باید پاتې امریکایي تجهیزات او وسلې بېرته دغه هېواد ته وسپاري.

نوموړي د جمهوري‌غوښتونکو یوې لویې غونډې ته د وینا پرمهال زیاته کړې وه، چې هغه د طالبانو له خوا د دغو تجهیزاتو پوځي ځواک ښودنې «غوسه» کړی دی.

که څه هم لا تر اوسه روښانه نه ده، چې ټرمپ به په کوم ډول له طالبانو څخه د پخواني افغان پوځ اړوند امریکایي وسلې او تجهیزات ترلاسه کړي، خو په دغه برخه کې یې یو امریکایي چارواکی ټاکلی ترڅو یو پلان ورته جوړ کړي.

بل خوا، طالبانو په دې تړاو هر ډول مذاکرات رد کړي او د پخوانیو امنیتي ځواکونو تجهیزات «د جګړې غنیمت» بولي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد په دې وروستیو کې ویلي و، چې امریکا باید د تېرو دوو لسیزو تګ‌لاره تکرار نه کړي او په وینا یې، دغه هېواد په دې صورت وسلې بېرته ترلاسه کولای شي، چې دوی ژوندي نه وي.

نوموړی وایي، چې په کنفرانس کې د کرېکټ ټيم پر ضد بیانونه ورکړل شوي دي.

د هرات امنیتي کنفرانس دولسم پړاو د دوشنبې په ورځ د هسپانیې په مادرید ښار کې د «افغانستان د هیلو د بیا راژوندۍ کولو ګډې هڅې» تر سرلیک لاندې پیل شوی او ټاکل شوې، چې دوه ورځې به دوام وکړي.

‏شاه محمود میاخېل په خپل اېکس کې لیکلي: «د هرات د امنیتي ډیالوګ په هکله زما نظر دا و او دی چې پروسږکال چې مونږ ګډون وکړ، یو شرط یې د ملي سرود مسله وه چې باید ملي سرود په پروګرام کې شامل وای او هغوی دا ومنله. خو سږکال دوی ملي سرود د پروګرام نه لرې کړ او هم یې قومي او تعصبي اجندا لکه د ملي کرکټ ټیم په ضد بیانیو ته ځای ورکړ».

ښاغلی میاخېل وایي، داسې کنفرانسونه نه شي کولې چې د افغانستان لپاره له ناورین څخه د وتلو کومه موثره او مثمره نسخه وړاندې کړي.

د افغانستان د ستراتیژیکو مطالعاتو د انسټیټیوټ په وینا، په دغې غونډه کې سیاسي شخصیتونو، د افغان حکومت پخوانیو چارواکو او د بېلابېلو سازمانونو او هېوادونو استازو ګډون کړی دی.

دغه بنسټ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، د غونډې په مهمو موضوعګانو کې به په نړۍوال سیاست کې د افغانستان دریځ، د ترهګرۍ ګواښ او د هېواد په راتلونکې کې د ډیپلوماسۍ رول شامل وي.

په دې غونډه کې د افغانستان د راتلونکې لپاره د حل لارې او له دغه هېواد سره د نړۍوالو همکاریو د پیاوړتیا لټه کېږي.

د یادولو ده، چې د هرات د امنیتي ناستې پخوانی ۱۱م پړاو د تاجکستان په پلازمېنه دوشنبه کې ترسره شو.

په دې ناسته کې د «طالبانو د واک انحصار» او د افغانستان د راتلونکې لپاره د هغې پر پایلو بحث شوی و.