له افغانستان سره د اړیکو د خړپړتیا له امله، پاکستان د کډوالو پر وړاندې زور زیاتی کړی دی

د تورخم دروازه د فېبرورۍ له ۲۱مې راهیسې وروسته له هغه تړل شوې ده، چې د ډېورنډ کرښې په اوږدو کې د نویو تاسیساتو د جوړولو له امله د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښته وشوه.

طالبانو غوښتل، چې د ننګرهار ولایت د ګوشتې ولسوالۍ په سیمه کې، د ډېورنډ کرښې ته نږدې، د څارنې نوې پوستې جوړې کړي، خو د پاکستاني ځواکونو له غبرګون سره مخ شول. دا شخړه تر دې حده ورسیده، چې د تورخم دروازه وتړل شوه.

د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو د ګډې خونې مشر ضیاء الحق سرحدي په وینا، له هغه وخت راهیسې، له ۵۰۰۰ څخه زیات لارۍ او موټرونه چې توکي لېږدوي، په دواړو خواوو کې بند پاتې دي، نوموړی د سوداګرۍ لارې د بیا پرانېستلو په تمه دي.

تورخم د پاکستان او منځنۍ اسیا هېوادونو ترمنځ د توکو د لیږد لپاره یو مهم دهلېز دی او سرحدي له دواړو هېوادونو څخه وغوښتل چې خپله شخړه حل کړي ترڅو دوه اړخیزه سوداګري او د خلکو تګ راتګ بیا پیل شي.

د لارۍ موټر چلونکی عصمت الله چې له تېرو څو ورځو راهیسې یې بار موټر تورخم ته نږدې ولاړ دی افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل چې حکومتي شخړې باید ددې لامل نشي چې شخصي سوداګري ورسره زیانمنه شي، نوموړي زیاته کړه: «دلته ډېرې موټرې داسې دي چې بار کړي شیان یې خرابېدای شي، زیاتو موټرو سیمنټ بار کړي، تازه میوې دي او نور داسې شیان دي چې د وخت او بارانونو له امله خرابیږي، زموږ غوښتنه داده چې حکومتونه باید د عامو خلکو مشکلات په نظر کې ونیسي، دلته چې څومره موټر دي یو په‌کې هم د حکومت نشته او ټول د عامو خلکو تاوان دی.»

تورخم کې، لارۍ چلوونکي نجیب الله وویل چې هغه مجبور شو چې په خپل موټر کې ویده شي ځکه چې هغه نشي کولی چې د سړک په سر خپل موټر پرېږدي.

هغه خبریالانو ته وویل: "موږ له پاکستان او افغانستان څخه غوښتنه کوو چې پر موږ رحم وکړي، ځکه چې موږ پرته له کوم دلیل څخه رنځ وړو."

ددغې لارې تړلو نه یوازې دا چې سوداګري زیانمنه کړې بلکې خلکو ته یې هم سرخوږی جوړ کړی، په اسلام اباد کې یو افغان بختیار چې خپلوان یې مړ شوی او د جسد د وړلو لپاره د تورخم دروازې تړلو اړ کړی چې د خپلوان جسد د یو روغتون په سړخونه کې تر هغې وساتي چې دروازه خلاصیږي.

نوموړي افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: «د تورخم دروازې تړلو موږ ته جنجالونه جوړ کړي، څوک چې مړ شوی زموږ خپلوان دی او غریب سړی دی، دوی دومره پېسې نه‌لري چې حتا خپل مړی پرې وطن ته یوسي، اوس مجبور دي چې د مړي د ساتلو لپاره روغتون ته پیسې ورکړي تر څو دروازه خلاصه شي، معلومه نه‌ده چې په دوی به څومره پیسې راشي.»

چارواکو وویل چې سلګونه پاکستانیان هم د پولې بلې غاړې ته بند پاتې دي.

د تورخم دروازه مخکې هم څو ځله د ورته ستونزو له امله تړل شوې، چې زیات زیان یې عامو خلکو ته رسولی دی. کارپوهان وایي چې د سرحدي شخړو د مخنیوي لپاره باید د دواړو هېوادونو ترمنځ واضیح سرحدي توافق موجود وي او د سوداګریزو لارو د خلاصون لپاره باید دایمي حل پیدا شي.

تورخم دروازه، چې د ډېورنډ فرضي کرښې پر اوږدو کې موقعیت لري، د پاکستان، افغانستان او منځنۍ اسیا هېوادونو لپاره یوه مهمه ترانزیټي لاره ده. د دې دروازې له لارې د پاکستان او افغانستان وګړي، په ځانګړي ډول د ډېورنډ کرښې دواړو غاړو ته مېشت پښتانه، تګ راتګ کوي. خو دا دروازه وخت نا وخت د حکومتي شخړو له امله تړل کېږي، چې زیاته ضربه یې عامو خلکو او سوداګرو ته رسېږي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت له لوري په خپاره شوي، نوملړ کې لومړی نوم د افغانستان دی.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت خپل وکړي افغانستان ته د سفر کولو څخه په کلکه منع کړي دي.

دغه وزارت ویلي، افغانستان ته سفر کول خطرناک دی.

افغانستان ته د سفر کولو د خبرداري په اړه ویل شوي، چې هلته امنیتي وضعیت بې ثباته دی او ښايي د دغه هېواد سرحدي لارې تړلې وي.

خطرناکو هېوادونو د سفر په اړه د خبرداري په نوملړ کې دویم نوم د بلاروس دی او ویل شوي، چې باید دغه هېواد ته له هر ډول سفر کولو څخه ډډه وشي.

همدا راز د دغه وزارت په نوملړ کې لیکل شوي، چې د ایران، هایتي، لبنان، کانګو، لیبیا، نایجر، روسیې، سوېلي سوډان، یمن او سوریې هېوادونو ته دې د دغه هېواد وګړي له هر ډول سفر کولو څخه ډډه وکړي.

په همدغه نوملړ کې د ګڼو نورو هېوادونو نومونه ذکر شوي او د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت له خپلو وګړو غوښتنه کړي، چې یادو سیمو ته دې د سفر کولو څخه ډډه وکړي.

د برېتانیا وګړو ته دا هم ویل شوي، که له مشوري پرته یادو هېوادونو او سیمو ته سفر وکړي، ښايي بیمې یې لغوه شي.

دغه تدابیر د برېتانیا د حکومت له خوا د خپلو وګړو د امنیت ساتنې په لور ګام دی.

تېره میاشت، د طالبانو د فشارونو له کبله، د جمهوریت ډېپلوماټانو د افغانستان سفارت چارې ترکیې ته وسپارلې.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وویل، چې د دغې ډلې دویم سیاسي مرستيال ذاکر جلالي د یوه پلاوي په ملتيا په انقره کې د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت د سویل اسيا له مشر او په کابل کې د پخواني سفير جهاد ارګنای سره ليدلي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په ناسته کې د دوه اړخيزو اړیکو پر وروستيو پرمختګونو، سوداګريز او ټرانزينټي فرصتونو خبري شوي.

جلالي له ترکیې هېواد څخه د عملي او قوي همکارۍ غوښتنه کړې.

هغه ویلي: «له ترکیې مننه کوو، چې د دوه اړخیزو اړیکو د خنډونو په لرې کولو کې یې مرسته کړې، او هیله لرو چې دا عملي همکاریانې لا چټکې او پیاوړې شي.»

طالبانو په خپله خبرپاڼه کې د جهاد ارګنای له قوله ویلي، چې ترکیه غواړي له افغانستان سره په بېلابېلو برخو کې اړیکې پراخې کړي.

سرچینو د سلواغې په میاشت کې "افغانستان انټرنشنل" ته ویلي و، چې د طالبانو د فشارونو له کبله، د جمهوریت ډېپلوماټانو د افغانستان سفارت چارې ترکیې ته وسپارلې.

طالبانو پر افغانستان له واکمنېدو وروسته له ترکیې سره خپلې اړیکې پراخې کړې دي، خو سره له دې چې د ترکیې سفارت په کابل کې فعال دی، یاد هېواد لا هم د نورو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

په ورته وخت کې، ترکیه د طالبانو د ډېرو مخالفو سیاسي او مدني فعالانو کوربه هم ده، چې دا د دواړو هېوادونو د اړیکو پر پیچلتیا دلالت کوي.

د ازادۍ جبهې د کب په ۲۹مه د خپلو سیاسي او نظامي فعالیتونو د دریمې کلیزې په مناسبت په یوه راپور کې لیکلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د طالبانو پر ضد شاوخوا ۳۳۰ بریدونه کړې دي.

د طالبانو مخالفي دغې سیاسي او نظامي جبهې ویلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې یې د طالبانو په ضد هدفي عملیاتو کې ۸۲۱ طالب جنګیالي وژلي او ۸۶۸ نور یې ټپیان کړي دي.

د طالبانو ضد دغو عملیاتونو کې د یادې جبهې ۱۳ غړي هم وژل شوي دي.

د افغانستان د ازادۍ جبهې ویلي، چې د درېیو کلونو په مهال «د جګړي قوانین او نړۍوال بشري معیارونو» په مراعتولو سره یې په خپلو چریکي بریدونو کې یوازې طالبانو ته زیان اړولی او ملکي وګړو او عامه تاسیساتو ته پکې هیڅ زیان نه دی اوښتی.

بل خوا یوناما په خپل وروستي راپور کې ادعا کړې وه، چې د طالبانو د مخالفو وسله والو جبهو په بریدونو کې یو شمېر ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې وه.

همدارنګه یادې جبهې ویلي، چې د طالبانو د رسمیت پېژندلو مخنیوي لپاره د اغېزناکو هېوادونو هڅول یې په تېر کال کې له ستراتیژیکو تګلارو څخه وو.

د زادۍ جبهې ویلي، چې په تېر یوه کال یې د عملیاتي پیاوړتیا په برخه کې ډېرې لاسته راوړنې لرلې او خپل نظامي او سیاسي فعالیتونه یې ۳۱ ولایتونو ته غځولي دي.

طالبانو تر اوسه د یادې جبهې د ادعا په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د افغانستان د ازادۍ جبهې په ۱۴۰۰ کال کې د کب په نهه نېټه د افغانستان د یو شمېر پخوانیو نظامیانو او چارواکو له لوري فعالیت په فعالیت پیل وکړ.

د افغانستان د جمهوري دولت د ولسمشر پخواني دویم مرستيال سرور دانش د افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ويلي، چې افغانستان د ګډو قومونو کور او د جوړښتونو له بېلابېلو ژبو، مذهبونو او کلتورنو څخه جوړ دی.

نوموړي زياته کړې، چې د هېواد په تاريخ کې د واک تږو کړيو د «ملت – دولت يا دولت – ملت» جوړولو پروسه د یوقومي واکمنۍ پر اساس ناکامه کړې.

دانش ويلي: «په خواشنۍ سره د واک تږو کړيو د ملت او دولت یا دولت او ملت جوړولو پروسه د سلطه غوښتنې، فکر او د یوه قوم د واکمنۍ پر بنسټ د یو دولت او یو ملت د مشهوري تیورۍ پر اساس د ادغام په طریقه ژمن هویتونه د یو هویت سره د يو شان کولو بنسټ کېښود او په همدې دلیل دغه پروسه ناکامه پاتي شوه.»

د افغانستان د پخوانيو چارواکو ترڅنګ ډېر فعالان پر طالبانو نيوکه کوي، چې واک يې په خپلو کې ويشلی او هغو ته لوړي او کښته چوکۍ رسيږی، چې د «جګړې، جهاد او ديني زده کړو» زياته مخینه ولري.

د ګاونډيو هېوادونو ترڅنګ نړۍوالې ټولني په وار - وار له طالبانو څخه د ټولګډونه حکومت غوښتنه کړې؛ خو طالبان بیا وايي، چې د دوی په سیسټم کې د هر قوم او ژبې وګړي شتون لري.