د پښتونخوا د ترهګرۍ ضد ادارې د ۱۳ کسانو پر سر له درې میلیونو تر ۳۰ میلیونه کالدارو جایزه اعلان کړې ده. دا اداره وايي، چې دغه کسان د کورمۍ ولسوالۍ په تاوتریخجنو پېښو کې لاس لري.
د پښتونخوا د ترهګرۍ ضد ادارې د شنبې په ورځ د هغو ۱۳ کسانو انځورونه خپاره کړي چې د کورمې ولسوالۍ په وسله والو شخړو کې لاس لري.
د ترهګرۍ ضد ادارې ویلي، چې دا کسان د تحریک طالبان پاکستان سره تړاو لري.
د ترهګرۍ ضد ادارې په بیان کې لیکل شوي چې داکسان په کورمه ولسوالۍ کې په فرقه ییز تاوتریخوالي کې ښکیل دي:«دا ترهګر په لوټمارۍ، اورلګېدنې، محاصرې او د ماشومانو او ښځو په وژلو کې لار درلود.»
د پښتونخوا چارواکي وايي، دمګړی په کورمه کې امنیتي وضیعت ارام دی او هلته د مېشتو دوو مخالفو ډلو ترمنځ د سولې تړون شوی دی.
د پښتونخوا صوبې کورمه ولسوالې د څو کلنو راهیسي د مذهبې مخالفتونو له امله د تاوتریخجنو پېښو شاهده ده.
په دغه ولسوالۍ کې د د سني او شیعه مذهبو د ورستیو وسله والو شخړو له له ۱۵۰ څخه ډير کسان ووژل شول.
د پاکستان د پولیو پروګرام وايي، د روغتیا په ملي انسټیټیوټ کې د پولیو له منځه وړلو لابراتوار سند ایالت کې تازه د کوزڼ ناروغۍ یوه مثبته پېښه تایید کړې ده. دا په روان ۲۰۲۵ کال کې په دې ایالت کې څلورمه او په پاکستان کې د کوزڼ شپږمه مثبته پېښه ده.
د پاکستان د اېکسپریس ټربیون د رپوټ له مخې په ځینو سیمو کې د کوزڼ پېښو د دوام په اړه اندېښنې موجودې دي.
تیر کال، په پاکستان کې د کوزڼ ۷۴ پېښې ثبت شوې وې، چې بلوچستان کې ۲۷ او سند کې ۲۳ تر نورو صوبو ډېرې پېښې ثیبت شوې وې.
پښتونخوا کې ۲۲ پېښې او په پنجاب او اسلام اباد کې یوه یوه پېښه ثبت شوې وه.
په پاکستان کې په داسې وخت کې د کوزڼ ناروغۍ مثبتې پېښې ثبتیږي، چې په دغه هېواد کې په ټولو سیمو کې د پولیو واکسین تطبیق کېږي.
پولیو یوه وژونکې ناروغي ده، چې د فلج لامل کیږي او درملنه نلري.
واکسین کول، په ځانګړې توګه د پنځو کلونو څخه کم عمره ماشومانو لپاره، د ویروس د خپریدو د مخنیوي ترټولو اغیزمنه لاره ده.
په پاکستان کې روغتیایی چارواکي په ماشومانو کې د لوړ معافیت ډاډ ترلاسه کولو لپاره د واکسین کولو بشپړ مهالویش بشپړولو په اهمیت ټینګار کوي، په ځانګړي توګه د سیند په څېر سیمو کې چیرې چې پیښې ډیرې شوي دي.
د پولیو پروګرام په فعاله توګه په ټول پاکستان کې د واکسین کمپاینونه په لاره اچولي دي، د ۲۰۲۵ کال په ټول هیواد کې د پولیو لومړی کمپاین له لارې د دې میاشتې په پیل کې ۴۵ ملیون څخه زیاتو ماشومانو ته واکسین ورکړل شوی دی.
سعودي عربستان په ریاض کې د څلورم نړۍوال بشري فورم د غونډې پرمهال اعلان وکړ، چې په افغانستان او پاکستان کې به د پولیو د له منځه وړلو لپاره ۵۰۰ میلیون ډالره مرسته وکړي. وايي، دغه مرستې به په دواړو هیوادونو کې یوازې د پولیو په له منځه وړلو لګول کیږي.
سعودی عربستان ویلي، دغه مهمې مرستې به په سملاسي توګه د پولیو د له منځه وړلو نړۍوال پروګرام ته ورکړل شي، چې په افغانستان او پاکستان کې د پولیو له خپرېدو او مخنیوي په برخه کې مرسته وکړي.
د اکوړه خټک حقانیه دارالعلوم وايي، د مولانا سمیع الحق زوی مولانا راشدالحق حقاني د حقانیه مدرسي مشر او د مولانا حامدالحق زوی مولانا عبدالحق ثاني د خپل پلار سیاسي ځای ناستی وټاکل شو. د حقانیه مدرسې مشر مولانا حامدالحق پرون د مدرسې په جومات کې د ځانمرکي برید پر مهال ووژل شو.
د مولانا حامد الحق جنازه نن شنبه د پښتونخوا په اکوړه خټک کې خاورو ته وسپارل شوه، په دغه جنازه کې زرګونو کسانو ګډون کړی و.
د حامد الحق د جنازې له مراسیمو وروسته د حقانیه دارالعلوم مدرسې د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د حقانیه مدرسې او د مولانا حامدالحق سیاسي ځای ناستي یې اعلان کړل.
په دغه اعلامیه کې ویل شوي، چې د مولانا سمیع الحق زوی مولانا راشد الحق حقاني د رایو په اتفاق سره د حقانیه مدرسې مشر ټاکل شوی.
همدارنګه د مولانا حامدالحق زوی مولانا عبدالحق ثاني د خپل پلار سیاسي ځای ناستی ټاکل شوی دی.
په اعلامیه کې عبدالحق ثاني له قوله لیکل شوي:«د حق له لاره هیڅکله نه پریږدو، دا ګواښونه او چاودنې موږ له خپل موخې نه شي راګرځولی. تر څو چې د حقاني کورنۍ یو کس هم ژوندی وي، تر هغه به د سمیع الحق لاره تعقیبږي.»
د حقانیه دارالعلوم په اعلامیه کې پر مولانا حامدالحق د برید د پلټونو او د عاملینو پر نیول باندې ټینګار شوی.
مولانا حامدالحق د مولانا سمیع الحق زوی او د طالبانو په معنوي پلار مشهور و.
د پاکستان جیونیوز خبر ورکړی، چې په پښتونخوا کې د ترهګرۍ ضد ادارې په حقانیه مدرسه کې د پروني ځانمرګي بریدګر د زخمي څېرې انځورونه خپاره کړي او ویلي یې دي، چې که هر چا د یاد بریدګر د هویت په اړه معلومات ورکړل نو ۵ لکه کلدارې په انعام ورکړي.
تېره ورځ جمعه د پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ د اکوړه خټک مشهورې مدرسې دارالعلوم حقانیه مخې په یوه ځانمرګي برید کې د دغې مدرسې د مشر مولانا حامد الحق په ګډون پنځه تنه ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شوي.
بلخوا بیا پاکستاني پوځ ته منسوبې خراسان ډایري په ایکس پاڼه د ترهګرۍ ضد مبارزې ادارې له قوله د اړیکو دوه شمېرې هم خپرې کړي او ویلي دي، چې د معلوماتو ورکوونکي هویت به پټ ساتل کېږي، او هر چا چې د یاد بریدګر د نوم، د پلار نوم او د اصلي اوسېدو ځای په اړه معلومات ورکړل، د ترهګرۍ ضد اداره به ۵ لکه کلدارې انعام ورکړي.
حقانیه مدرسه چې د اکوړي مدرسې په نوم هم پېژندل کېږي، یو له مشهورو اسلامي تعلیمي موسسو څخه ګڼل کېږي، چې په ۱۹۴۷م کال په سپتمبر کې د مولوي عبدالحق له خوا تاسیس شوې ده.
د حقانیه مدرسې په ښونیز نصاب کې د قران کریم، حدیث، فقه، عربی ادب، او د اسلامي تیورۍ په شمول ګڼ اسلامي علوم شامل دي، خو په یادې مدرسې د ترهګرۍ او طالبانو د ملاتړ تورونه هم له خلکو پټ نه دي.
په یوه مرګوني ځانمرګي برید کې، چې د جمعې په ورځ د پښتونخوا ایالت د نوښار ولسوالۍ د اکوړه خټک مشهورې مدرسې دارالعلوم حقانیه مخې ته وشو د دغې مدرسې د مشر په ګډون په کې پنځه تنه ووژل شول او ګڼ نور ټپیان شوي.
په دغه برید کې د وژل شویو په منځ کې د یادې مدرسې مشر او د پښتونخوا نامتو دیني عالم مولانا حامدالحق حقاني نوم هم شامل دی. مولانا حامدالحق د مولانا سمیعالحق حقاني زوی و، هغه شخصیت چې «د طالبانو پلار» پر نامه پېژندل کېږي.
له هغه وروسته چې مولانا سمیعالحق په ۲۰۱۸ کال کې ترور شو، حامدالحق د دارالعلوم حقانیه یا اکوړه خټک مدرسې مرستیال مشر وټاکل شو. دارالعلوم حقانیه چې د پاکستان له سترو او پخوانیو دیني مدرسو څخه ده، شاوخوا ۴۰۰۰ زدهکوونکو ته زده کړې ورکوي او هغوی ته وړیا خواړه، جامې او دیني تعلیم برابروي.
د اکوړي مدرسې د ویبپانې له مخې ګڼ شمېر طالب مشران لکه د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني او د ملا هبتالله د کابینې ډیری غړي د دې مدرسې فارغان دي.
د پلار پر قدمونو تګ او د اکوړې مدرسې میراث خور
مولانا حامد الحق د مولانا سمیعالحق حقاني له لومړۍ مېرمنې دویم زوی و. هغه خپلې دیني زده کړې د خپل نیکه مولانا عبدالحق په مشرۍ د حقانیې لیسې کې (چې د مدرسې دننه موقعیت لري) بشپړې کړې وې.
حامدالحق د نوښار له کالج څخه د اسلامي مطالعاتو لېسانس ترلاسه کړ او وروسته یې د پنجاب پوهنتون څخه د الهیاتو یا اسلامي فقهې په برخه کې ماسټري وکړه.
هغه په ۱۹۸۵ کال کې د «جمعیت علمای اسلام (س)» د محصلانو څانګې د عمومي منشي په توګه سیاسي هلې ځلې پیل کړې.
له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۰۷ پورې د پاکستان د ملي اسمبلۍ غړی و او د خپل پلار تر ترور وروسته په ۲۰۱۸ کال کې د «جمعیت علمای اسلام (س)» مشري یې هم پر غاړه واخیسته.
په سیاست کې ونډه او د پاکستان دفاع
مولانا حامدالحق د «پاکستان دفاع شورا» چې د مذهبي او جهادي ډلو لکه «جماعت الدعوه او اهل سنت والجماعت» ایتلاف مشري یې هم کوله.
دغه شورا په ۲۰۱۱ کال کې د هغو پاکستاني عسکرو تر وژلو وروسته فعاله شوه، چې د امریکايي ځواکونو لهخوا د افغانستان او پاکستان پر پوله وژل شوي وو.
که څه هم شورا د مولانا سمیع الحق تر ترور وروسته غیرفعاله شوه، خو په ۲۰۲۳ کې مولانا حامد الحق بېرته فعاله کړه او «سیاسي دسیسې» یې وغندلې چې د هغوی په باور د پاکستان ملي ګټو ته زیان رسوي.
تېر کال د مولانا حامد الحق په مشرۍ د پاکستان دیني علماوو یو پلاوی افغانستان ته ولاړ چې دا سفر د «دیني ډیپلوماسۍ» برخه و او هلته یې د طالبانو له مشرانو سره هم ناستې ولاړې وکړې.
هغه په یوه مرکه کې ویلي وو، چې دا سفر به د اسلام اباد او کابل ترمنځ بې باورۍ کمې کړي؛خو داسې ونه شول.
مولانا حامدالحق په ۲۰۲۱ کال کې له The Independent سره په مرکه کې وویل، چې دارالعلوم حقانیه د امریکا او افغانستان سفیران مېلمانه کړي او د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ د سولې او جوړجاړي لپاره یې منځګړیتوب کړی دی.
مولانا حامد الحق ټینګار کاوه، چې پاکستان باید په سیمه کې د امنیت ټینګښت لپاره خپلې هڅې پراخې کړي او د ترهګرۍ پر ضد قوي قانوني چوکاټ رامنځته کړي.
افغانستان کې په ترهګریزو فعالیتونو کې د اکوړي مدرسې رول
مولانا حامد الحق خپلې مدرسې کې د دستار بندۍ پر مهال په یوې وینا کې ویلي و، چې افغان طالبان د امریکا او د افغانستان پخواني جمهوري نظام پر ضد د پاکستان د دفاع جګړه کوي.
هغه تل په خپلو ویناوو او مرکو کې له افغان طالبانو څخه پراخ ملاتړ کولو. نه یوازې ملاتړ بلکې د طالبانو د لوړې کچې او ټیټې کچې غړي یې له شاګردۍ ور اخوا ورسره د پلار د مریدۍ اړیکې هم پاللې.
د افغانستان د پخواني جمهوري نظام چارواکو په وار وار خپلو ویناوو کې حقانیه مدرسه د ترهګرو د روزلو ځاله بلله او په افغانستان کې جنګیدونکي طالبان یې د دوی زېږنده بلله.
د افغانستان پخوانیو استخباراتي چارواکو ویل، چې د پاکستان د پوځ له لوري یادې مدرسې ته ځانګړې بودیجه ورکول کیده او له همدې لارې افغان طالبانو ته د روزنې تر څنګ په افغانستان کې د ترهګریزو فعالیتونو مفکورې ورکول کیدې.
د راپورونو له مخې د افغانستان دننه د جمهوري نظام پر پوځیانو، بهرنیو ځواکونو او عامو وګړو ډېری ځانمرګي برید کوونکي د حقانیې له دغې مدرسې څخه فارغ شوي وو.
د جمهوري نظام امنیتي ادارو داسې شواهد شریک کړي وو، چې په کې ثابته شوې وه، دغه مدرسه کې ځانمرګي بریدګر هم روزل کیدل.
مولانا حامد الحق ته د طالبانو ملاتړ د هغه له پلار څخه په میراث پاتې و؛ خو تل یې له رسنیو سره په خبرو کې دا رد کړې وه، چې ګوندې په مدرسه کې یې ترهګر روزل کېږی او یا هم ترهګریزو فعالیتونو ته لارې چارې برابروي.
ډېپلوماټیک او سیاسي رول
مولانا حامد الحق یو له هغو محدودو کسانو څخه و، چې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې یې د کابل تر سقوط وروسته له نړۍوالې ټولنې او پاکستانه وغوښتل چې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني او له افغانستان سره ديپلوماتیکې اړیکې وساتي.
د مولانا حامد الحق ترور، د پاکستان دیني او سیاسي کړیو ته یو لوی ګوزار بلل شوی او کارپوهان دا پېښه د سیمې د ناامنۍ د زیاتوالي نښه بولي.
لا تر اوسه پورې هېڅ کومې وسله والې ډلې د هغه د وژل کیدو مسوولیت نه دی منلی او پاکستاني طالبانو هم د هغه په وژل کیدو ژوره خواشیني څرګنده کړې ده.
ټي ټي پي لا بیا دا هم ویلي، چې د مولانا حامد الحق وژنه د پاکستان د پوځ یو له هغو تګلارو څخه ده، چې غواړي په پښتون مېشته سیمو کې دیني عالم په نښه کړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ له متحده ایالاتو وغوښتل، چې د افغان کډوالو د بیا مېشتیدو پر تګلارې وضاحت ورکړي. هغه له نړۍوالې ټولنې دا هم وغوښتل، چې په افغانستان کې د امریکا له خوا پرېښودل شویو وسلو ته پاملرنه وکړي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفق علي خان د اونیزې خبري ناستې پر مهال وویل: «متحده ایالاتو د کډوالو د منلو پروسه درولې ده، نو موږ د نور وضاحت په تمه یو.»
نوموړي ټینګار وکړ، چې پاکستان د امریکا د کډوالۍ دوسیو ته د مېشتو افغانانو په تړاو د هر ډول پرېکړې دمخه په دې تړاو سپیناوي او وضاحت ته اړتیا لري.
پاکستان سره له دې، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له خوا افغانستان کې د پاتې امریکایي نظامي تجهیزاتو د بېرته راټولولو غوښتنې ته ښکاره ملاتړ نه دی ښودلی، خو له نړۍوالې ټولنې یې وغوښتل چې دا مسله جدي وڅېړي.
نوموړي خبرداری ورکړ، چې یادې پاتې وسلې په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو لپاره کارول کېږي.
ښاغلي خان زیاته کړه: «نړۍواله ټولنه باید د دې ستونزې په حل کې مرسته وکړي.»
پاکستان له اوږدې مودې راهیسې اندېښنه لري، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د امریکایي ځواکونو تر وتلو وروسته خپلې وسلې پرېښودې او اوس د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پاکستان کې ترهګریزې پیښې ډېرې شوي دي، خو اسلام اباد وایي، چې د دوی لومړني خبرداریو ته واشنګټن جدي پاملرنه ونه کړه.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «په افغانستان کې د امریکا پرېښودل شوې وسلې زموږ لپاره یوه جدي اندېښنه ده، ځکه دا وسلې ترهګرو ته په لاس ورغلي او د پاکستان دننه بریدونه پرې ترسره کېږي.»
نوموړي وویل، چې اسلاماباد دا مسله له امریکایي چارواکو سره شریکه کړې ده.
د ټرمپ حکومت او له طالبانو د خپلو پاتې وسلو راټولول
ولسمشر ټرمپ، چې دویم ځل واک ته ورسید یو ځل بیا یې د شاوخوا اوو میلیاردو ډالرو نظامي تجهیزاتو د بېرته راټولولو غوښتنه کړې.
دا تجهیزات چې په کې سپکې وسلې، مخابراتي وسایل او زغروال پوځي موټر شامل دي اوس د طالبانو لاس ته لوېدلي.
خو د دې تجهیزاتو بېرته راټولول یو لړ ستونزې لري، ځکه ډیری دا وسلې د افغانستان پخواني جمهوري نظام امنیتي ځواکونو ته سپارل شوې وې چې وروسته د طالبانو لاس ته ولوېدې.
د لوجیستیکي او ډیپلوماټیکي پیچلتیاوو له امله، دا کار یو لوی خنډ بلل کېږي.
پاکستانۍ ډان ورځپانې لیکلي که څه هم طالبانو د امریکا غوښتنې رد کړي او پر ځای یې له واشنګټن غوښتي، چې د داعش خراسان (ISIS-K) پر ضد د جګړې لپاره پرمختللې وسلې ورکړي، چې دا مسله سیمه ییز امنیت لا پیچلی کوي.
اسلاماباد سره له دې، چې د امریکا له پاتې وسلو اندېښنه لري، هڅه کوي چې د ټرمپ له دریځ سره ډېر نه نږدې کېږي، ځکه له دې وېره لري، چې دا کار به سیمه ییز کړکېچونه نور هم زیات کړي.
د افغان کډوالو د بیا میشتېدو پروګرام ځنډ
پاکستان له امریکا غوښتي، چې د افغان کډوالو د بیا میشتېدو پر پالیسۍ روڼتیا راولي. د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «متحده ایالاتو دا پروسه درولې ده، نو موږ د نور وضاحت په تمه یو.»
د ولسمشر ټرمپ له واک ته رسېدو وروسته دا یو له لومړنیو ګامونو و، هغه افغانان چې له امریکایي ځواکونو سره یې کار کړی و یا یې د بشري حقونو لپاره هلې ځلې کړې وې، د بیا میشتېدو پروګرام ځنډولی دی.
دغه بندیز نږدې ۲۵ زره افغانان، چې په پاکستان کې د امریکا د کډوالۍ د دوسیو د بشپړیدو په تمه اوسېږي او د طالبانو له لوري له ګواښونو سره مخ دي له سختو ستونزو سره مخ کړي دي.
تېره اونۍ د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار وویل، که چیرې کوم افغان د امریکا د بیا میشتېدو شرایط پوره نه کړي، ښايي له خپل هېواده یې اوباسي.
ښاغلي ډار زیاته کړه: «که کوم هېواد دوی ته پناه ورنه کړي او که دا کسان د استوګنې قانوني اسناد ونه لري، نو ناقانونه ګڼل کېږي.»
