د اسراییل د لومړي وزیر دفتر د اوربند د لومړي پړاو له پای ته رسېدو څو ساعته وروسته ویلي، د منځني ختیځ لپاره یې د امریکا متحده ایالاتو د ځانګړي استازي وړاندیز منلی چې د مسلمانانو او یهودانو دوه مذهبي مناسبتونه د «روژې میاشت او فسحې اختر» لپاره په غزه کې لنډمهالی اوربند وغځوي.
د بنیامین نتنیاهو دفتر نن د یکشنبې په سهار اعلان وکړ، چې په غزه کې نیول شوي نیمایي یرغمل شوي، ژوندي او مړه دواړه به د اوربند په لومړۍ ورځ خوشې شي او پاتې یرغمل شوي کسان به د اوږدمهالي اوربند له هوکړې وروسته خوشې شي.
د نتنیاهو دفتر زیاته کړې:« سټیو وېټکوف د اوسني اوربند د غځولو وړاندیز وروسته له هغه وکړ چې پوه شو، په غزه کې د تلپاتې اوربند لپاره د خبرو اترو لپاره لا نور وخت ته اړتیا ده.»
د حماس ډلې ویاند حازم قاسم د شنبې په ورځ وویل، چې دې ډلې په غزه کې د اوربند د لومړي پړاو د غځولو لپاره د اسراییل "طرحه" رد کړې؛ خو په ښکاره یې د وېټکوف د طرحې یادونه نهده کړې.
د نتنیاهو دفتر ویلي، که چېرې حماس هوکړه وکړي؛ نو اسراییل چمتو دی چې سملاسي د وېټکوف په طرحه خبرې اترې پیل کړي.
بل خوا بیا د نتنیاهو دفتر هم حماس د هوکړې څخه په سرغړونې تورن کړ او ویې ویل:« که اسراییل احساس وکړي چې خبرې بې پایلې دي؛ نو د هوکړې له مخې کولای شي چې ۴۲ ورځې وروسته بېرته جګړې ته راستون شي.»
اسراییل او حماس یو بل تورنوي، چې دوه میاشتې مخکې د شوي اوربند څخه یې سرغړونې کړې دي.
په غزه کې د اوربند د غځولو په اړه په وروستیو ورځو کې په قاهره کې خبرې روانې دي؛ خو کومې هوکړې ته نه دي رسېدلي.
د کاناډا لومړی وزیر جسټین تروډو د شنبې په سهار د اروپایي مشرانو سرمشریزه کې د ګډون په موخه لندن ته ولاړ. دغه سرمشریزه به په اوکراین کې د دوامدارې سولې د ټینګښت لپاره شرایط وټاکي.
د سي بي سي نیوز د راپور له مخې، دغه سرمشریزه به د اروپایي مشرانو په ګډون د یکشنبې په ورځ (د مارچ دویمه) ترسره او د ټرمپ له دره رټل شوی زېلېنسکي به په کې وینا وکړي.
کییف او واشنګټن تمه لرله، چې د معدني تړون لاسلیک کول به له اوکراین سره د روسیې د جګړې پای ته رسولو کې حیاتي رول ولوبوي، خو زېلېنسکي د ټرمپ سره د توندو خبرو له تبادلې وروسته له متحده ایالاتو سره د معدني تړون لاسلیک کولو پرته سپینه ماڼۍ پرېښوده او ووت. ټرمپ ویلي، چې زېلېنسکي سپینې ماڼۍ ته بې احترامي وکړه، د سولې خبرو ته اماده نه دی او کله چې اماده شو کولی شي بېرته راشي.
اروپا د روانې میاشتې په پیل کې د ټرمپ لهخوا روسیې سره د اړیکو د پراختیا په اړه وېره پیدا کړې او د خپلو دفاعي پلانونو په جوړولو بوخت دي.
کله چې د برېتانیا لومړي وزیر کیر سټارمر واشنګتن ته د خپل سفر پر مهال ټرمپ سره د دغې سرمشریزې په اړه خبرې اترې کولې، کاناډا یو د هغو هېوادونو په توګه چې د یکشنبې په ورځ دغې غونډه کې ګډون کوي یاد نه کړ.
سټیو هیویټ چې د برېتانیا بیرمنګهم پوهنتون کې د کاناډا د مطالعاتو استاد دی، سي بي سي نیوز ته وویل چې دغې سرمشریزې ته د ټروډو تګ دا پیغام له ځان سره لري چې اتوا له خپلو متحدیدو سره ولاړه ده.
هیویټ زیاته کړه: «دا په ډېری اړخونو کې د سیاسي بیان یوه بڼه ده، د دغې غونډې شاوخوا ډېر خلک سمبولیک دي.»
هغه دا هم وویل، چې دغه سمبولیک موجودیت د زېلېنسکي لپاره په ټولنیزو رسنیو کې د ټروډو او بېلابېلو اروپایي مشرانو ملاتړ ښکاره کوي.
دا یو روښانه او له ټرمپ سره په ټکر کې موقف دی.
د نوموړي په وینا: «دا ډېره عجیبه ده چې امریکا د اروپا د امنیتي اندېښنو په وړاندې مقاومت کوي.»
که څه هم سټارمر ویلي دي، چې برېتانیا به د امریکا او اروپایي اتحادیې ترمنخ د یو پُل په توګه دریځ غوره کړي، خو هیویټ وویل چې د برېتانیا لومړی وزیر غواړي دواړه اړخونه خوښ وساتي، خو ممکن دا سناریو برعکس شي.
بلخوا، کاناډا بیا هڅه کوي چې د امریکا پرته له نورو شریکانو سره قوي اړیکې جوړې کړي.
په دغه سرمشریزه کې د سټارمر له خوا د ناتو، اروپایي کمېسیون او د فرانسې، جرمني، ډنمارک، ایټالیا او هالنډ په ګډون لسګونه نورو مشرانو ته بلنه ورکړل شوې ده.
د اوکراین ولسمشر په سپینه ماڼۍ کې له ټرمپ سره تر جنجالي او کړکېچن مجلس وروسته برېتانیا ته لاړ، چېرې چې د دغه هېواد د لومړي وزیر کییر سټارمر لهخوا یې تود هرکلی وشو. سټارمر زېلېنسکي ته ډاډ ورکړ، چې برېتانیا او د دغه هېواد خلک تر هغه چې اړتیا وي ملاتړ یې کوي.
د رویټرز د راپور له مخې، ولادیمیر زېلېنسکي د شنبې په ورځ (د مارچ لومړۍ نېټه) د برېتانیا له لومړي وزیر کییر ستارمر سره ۹۰ دقیقې ناسته لرله.
د ټرمپ او زېلېنسکي د تېرې ورځې مجلس چې د سپینې ماڼۍ په بیضوي دفتر کې ترسره شو، په ناندریو پیل شو.
ټرمپ په ډېر خشن انداز د اوکراین ولسمشر ته وویل، چې هغه د سولې مخالف دی.
کله چې زېلېنسکي د سټارمر لیدلو ته تللو په «داونېنګ سړک» کې د خلکو له تود هرکلي سره مخ شو.
له برېتانوي لومړي وزیر سره د زېلېنسکي مجلس د اروپایي مشرانو له سرمشریزې مخکې وشو، هغه چې زېلېنسکي به د یکشنبې په ورځ د اوکراین د سولې پلان په اړه خبرې کوي.
سټارمر زېلېنسکي ته وویل: «هیله لرم چې په سړکونو دې د خلکو هرکلی لیدلی وي. دا شور او دا خوشحالۍ دا څرګندوي، چې د برېتانیا خلک له تا ملاټړ کوي، دغه د برېتانیا خلک دي او موږ هم په کلکه درسره ولاړ یوو.»
سټارمر زېلېنسکي ته ډاډ ورکړ، چې «په ټوله برېتانیا کې یې بشپړ ملاتړ موجود دی.»
هغه زیاته کړه: «چې څومره وخت ته اړتیا وي، موږ له تا او اوکراین سره ولاړ یوو.»
د نړۍ زیات شمېر مشرانو په سپینه ماڼۍ کې د زېلېنسکي سره د متحده ایالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ رویې بېلابېل غبرګونونه ښودلي او د اوکراین د ملاتړ ژمنه یې کړې.
بلخوا، تازه د ناټو سرمنشي مارک روته د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ په سپینه ماڼۍ کې شوې کړکېچنه ناسته «خواشینونکې» وبلله او ویې ویل، چې زېلېنسکي باید د ټرمپ او د امریکا له حکومت سره د خپلو اړیکو د رغولو لاره ومومي.
روته وویل، چې له دې کړکېچنې لیدنې وروسته یې دوه ځله له زېلېنسکي سره خبرې کړې دي، خو نه شي کولی هغه جزییات افشا کړي چې د اوکراین ولسمشر د خپل امریکایي سیال سره د لیدنې په اړه ورسره شریک کړي دي.
هغه زیاته کړه: «ما ورته په ښکاره ډول وویل، چې موږ باید هغه څه ته درناوی وکړو چې ټرمپ د اوکراین لپاره ترسره کړي دي.»
ټاکل شوې زېلېنسکي به د یکشنبې په ورځ له پاچا چارلس سره هم وګوري.
د برېتانیا سن روځپانې د راپور له مخې، دغه لیدنه به د پاچا په سیڼدرنګهام ماڼۍ کې چې د برېتانیا په ختیځ کې موقعیت لري، ترسره شي.
زېلېنسکي له سټارمر سره د لیدنې په پیل کې وویل: «زه ډېر خوشحاله یم، چې د جلالتماب پاچا زما د سبانۍ لیدنې وړاندیز ومانه.»
برېتانیا د اوکراین یو پیاوړی ملاتړی پاتې شوی او پاچا چارلس هم مخکې زېلېنسکي ته خپل ملاتړ څرګند کړی و او د اوکرایني خلکو "عزم او قوت" ته یې اشاره کړې وه، چې د روسیې له نااعلان شوي یرغل سره مقابله کوي.
د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي وروستی کړکېچن او خشن مجلس د سیاسي بحثونو، ډېپلوماتیکو اړیکو او نړۍوال سیاست لپاره مهم پیغامونه لرل.
دا ناسته د امریکا، اوکراین او د روسیې - اوکراین جګړې په راتلونکي باندې ژور اغېز لرلی شي.
د افغانستان په ګډون د نړۍ د شپږو هېوادونو پناه غوښتونکو د ټرمپ له ادارې څخه د امریکا د لنډ مهاله اوسېدو ویزو یا پرول پروګرام د لغوه کولو له امله شکایت کړی. ټرمپ سپینې ماڼۍ ته له ننوتو یوه ورځ وروسته د پرول بشردوستانه ویزې پروګرام وځنډاوه.
د اسوشیټېډ پرېس د راپور له مخې، دغه شکایت د جمعې په ماسښتن ثبت شوی دی.
شکایت کوونکي د هغه بندیز لغوه کول غواړي، چې ۸۷۵ زره کډوالو ته یې امریکا متحده ایالاتو ته د ننوتلو اجازه ورکوله.
دغه پناه غوښتونکي د اوکراین، افغانستان، کیوبا، هایټي، نیکاراګوا، او وینزویلا هېوادونو څخه دي.
د ټرمپ حکومت د هغو قانوني لارو لغوه کول پیل کړي، چې پناه غوښتونکو امریکا ته د داخلېدو اجازه ورکوي.
همداراز د ټرمپ نوی حکومت غواړي، د خپلو انتخاباتي ژمنو د عملي کولو لپاره میلیونونه هغه کسان له هېواد څخه وباسي، چې په ناقانونه ډول په امریکا کې ژوند کوي.
په دغو شکایتکوونکو کې ۶ تنه هغه پناهغوښتونکي دي، چې په قانوني توګه امریکا ته داخل شوي او دوه نور امریکایان دي چې د کډوالو ملاتړ کوونکي دي.
دا شکایت د "بشري حقونو لومړیتوب" په نوم سازمان لهخوا د ماساچوست فډرالي محکمې ته وړاندې شوی او د شکایت یوه کاپي یې مخکې له مخکې اسوشیېټېډ پرېس ته سپارل شوې ده.
شکایت کوونکي دا حق لري، چې د بشري امتیاز د مودې تر ختمیدو په امریکا کې پاتې شي، خو حکومت د پناه غوښتنې ویزو او نورو هغو غوښتونو د پروسس مخه نیولې، چې د دوی د اوږدمهاله اقامت سبب کېدای شي.
د شکایت کوونکو په ډله کې یوه اوکراینۍ جوړه د مکسیم او ماریااو عمر شامل دي، چې له ۱۸ کلونو ډېر یې د امریکا له پوځ سره په افغانستان کې کار کړی دی.
کایل وارنر چې په واشنګټن کې یو ډاکټر او پانګهوال دی او د لسګونو وینزویلايي پناه غوښتونکو مالي ملاتړ یې کړی، اسوشیېټېډ پرېس ته ویلي: «دوی هېڅ ناقانونه کار نهدی کړی، دوی د قانون پیروي کړې، دا یوه لویه بېعدالتي ده..»
د دې پروګرام لغوه کېدل د هغو پناه غوښتونکو لپاره جدي ننګونې رامنځته کړي، چې د امریکا متحده ایالاتو ته د خپل امنیت د خوندي ساتلو لپاره راغلي دي.
دغه اقدام د کډوالۍ قانوني لارې محدودې کړي او ډېر پناه غوښتونکي یې له نامعلوم برخلیک سره مخ کړي دي.
د امریکا د کډوالۍ قانون له مخې، د کورني امنیت وزیر دا صلاحیت لري، چې ځینو کسانو ته چې د امریکا تابعت نه لري «مشروطه ازادي) ورکړي، ترڅو د ځانګړو دلایلو له مخې، امریکا ته د لنډې مودې لپاره داخل یا پاتې شي.
ټرمپ د خپل کار په لومړۍ ورځ د مشروطې ازادۍ د دغه پروګرام د بندولو امر وکړ.
ټرمپ په هماغه ورځ، چې خپلې دندې ته بېرته ستون شو، د "ازادۍ مشروط پروګرامونو" د پای ته رسولو امر ورکړ.
پر کډوالۍ د ټرمپ د بندیزونو تګلارې نه یوازې د زرګونو افغان کډوالو ژوند اغېزمن کړی؛ بلکې د امریکا نړۍوالو بشري ژمنو ته یې هم زیان رسولی.
د ناټو سرمنشي مارک روته د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ په سپینه ماڼۍ کې شوې کړکېچنه ناسته «خواشینونکې» وبلله او ویې ویل، چې زېلېنسکي باید د ټرمپ او د امریکا له حکومت سره د خپلو اړیکو د رغولو لاره ومومي.
روته وویل، چې له دې کړکېچنې لیدنې وروسته یې دوه ځله له زېلېنسکي سره خبرې کړې دي، خو نه شي کولی هغه جزییات افشا کړي چې د اوکراین ولسمشر د خپل امریکایي سیال سره د لیدنې په اړه ورسره شریک کړي دي.
هغه زیاته کړه: «ما ورته په ښکاره ډول وویل، چې موږ باید هغه څه ته درناوی وکړو چې ټرمپ د اوکراین لپاره ترسره کړي دي.»
د ناټو سرمنشي په دې ټینګار سره چې اوکراین به د امریکا له ملاتړ پرته «هېڅ ځای» ته نه وای رسېدلی وویل: «زېلېنسکي ته مې وویل، چې باید د هغو اقداماتو پر ارزښت اعتراف وکړي چې ټرمپ او امریکا د اوکراین لپاره کړي دي.»
د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ په سپینه ماڼې خبرې اترې په لفظي شخړې واوښت او له دغه کړکېچن مجلس وروسته، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل، چې زېلنسکي سپینې ماڼۍ ته بې احترامي وکړه، د سولې خبرو ته اماده نه دی او کله چې اماده شو کولی شي بېرته راشي.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره د ترخو خبرو تبادلې وروسته له متحده ایالاتو سره د معدني تړون لاسلیک کولو پرته سپینه ماڼۍ پرېښوده او ولاړ.
ټرمپ له غونډې څو دقیقې وروسته پر اېکس پاڼې ولیکل: "نن مو په سپینه ماڼۍ کې یوه ډېره مهمه ناسته درلوده. موږ داسې څه زده کړل چې پرته له دې ډول سختو خبرو اترو او فشار نه یې درک ناشونی و. دا حیرانوونکې ده چې احساسات څه ډول پټې خبرې رابرسېره کوي."
ورپسې زېلېنسکي پر اېکس ولیکل: «له امریکا څخه، ستاسو د ملاتړ لپاره مننه، د دې لیدنې لپاره مننه. له کانګرس او د امریکا له خلکو څخه مننه. اوکراین عادلانه او تلپاتې سولې ته اړتیا لري او موږ په سمه توګه دا کار کوو.»
په سپينه ماڼۍ کې د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ تر پروني کړکېچن مجلس یوه ورځ وروسته د اوکراین ولسمشر د شنبې په ورځ پر خپلې اېکس پانې له فاکس نيوز سره د مرکې انځور او ځينې برخې نشر کړې دي.
زېلېنسکي د ټرمپ په منځګريتوب د جګړې پای ته رسولو ته په اشارې وویل: «موږ ته د ټرمپ ملاتړ مهم دی، هغه جګړه پای ته رسول غواړي؛ خو له موږ زيات هېڅوک سوله نه غواړي، له روسيې سره جګړه د اوکراین د ازادۍ او بقا لپاره ده»
زېلېنسکي زياته کړه، چې د روسیې په اړه د اوکراین دريځ نه شي بدلولی او له امنيتي تضمین پرته اوربند د دوی لپاره خطرناک دی.
د هغه په خبره: «روسان موږ وژني، روسیه مو دوښمنه ده او دا هغه حقیقت دی چې موږ ورسره مخ یو. اوکراین سوله غواړي، مګر دا باید عادلانه او تلپاتې سوله وي. سوله یوازې هغه وخت راتلی شي کله چې موږ پوه شو د امنیت تضمین لرو.»
زېلېسنکي زياتوي، چې که ناټو کې د اوکراین غړیتوب ونه منل شي نو له روسیې سره د سولې صورت کې د امریکا او متحدینو امنیتي تضمین یوه روښانه جوړښت ته اړتیا لري.
نوموړي ویلي، اروپا چمتو ده چې په بېړنیو حالاتو کې د پوځ په تمويل کې ور سره مرسته وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې ترک سرچینو رویټرز ته ویلي، چې انقره به په دغه سرمشریزه کې د روسیې او اوکراین ترمنځ د سولې خبرو د منځګړیتوب وړاندیز وکړي.
د ټرمپ او زېلېنسکي تر کړکېچن مجلس یوه ورځ وروسته د اوکراین ولسمشر وویل، چې دوی له روسیې سره د جګړې ختمېدو لپاره «عادلانه او تلپاتې سوله» غواړي او له امنيتي تضمین پرته د اوکراین لپاره اوربند خطرناک دی. نوموړي په پرله پسې توګه د امریکا او ټرمپ پر همکارۍ او ملګرتیا ټينګار وکړ.
په سپينه ماڼۍ کې د ټرمپ او زېلېنسکي ترمنځ تر پروني کړکېچن مجلس یوه ورځ وروسته د اوکران ولسمشر د شنبې په ورځ پر خپله اېکس پانه له فاکس نيوز سره د مرکې انځور او ځينې برخې نشر کړې دي.
زېلېنسکي د ټرمپ په منځګريوب د جګړې پای ته رسولو ته په اشارې زياته کړې: «موږ ته د ټرمپ ملاتړ مهم دی، هغه جګړه پای ته رسول غواړي؛ خو له موږ زيات هيڅوک سوله نه غواړي، له روسيې سره جګړه د اوکراین د ازادۍ او بقا لپاره ده»
زېلېنسکي زياته کړه، چې د روسیې په اړه د اوکراین دريځ نه شي بدلولی او له امنيتي تضمین پرته اوربند د دوی لپاره خطرناک دی.
«روسان موږ وژني، روسیه دښمنه ده، او دا هغه حقیقت دی چې موږ ورسره مخ یو. اوکراین سوله غواړي، مګر دا باید عادلانه او تلپاتې سوله وي. سوله یوازې هغه وخت راتلی شي کله چې موږ پوه شو د امنیت تضمین لرو.»
نوموړي ویلي، چې د امنيتي تضمینونو په لور د لوموړي ګام اخیتسلو لپاره د کانونو تړون لاسیلیک ته چمتو دی.
د هغه په خبره، د سولې غوښتلو لپاره امریکا ته د ټرمپ لیدو ته تللی و او د کانونو تړون لاسلیک د امنیت د تضمین او سولې ته د نژدې کېدو لومړی ګام دی.
د اوکراین ولسمشر مني چې د روسیې د بریدونو په مقابل کې په سخت وضعت کې دي؛ خو له امنیتي تضمين پرته جګړه نه شي درولی.
زېلېسنکي زياتوي، چې که ناټو کې د اوکراین غړیتوب ونه منل شي نو له روسیې سره د سولې صورت کې د امریکا او متحدینو امنیتي تضمین یوه روښانه جوړښت ته اړتیا لري.
نوموړي ویلي، اروپا چمتو ده، چې په بيړنیو حالاتو کې د پوځ په تمويل کې ور سره مرسته وکړي.
د هغه په خبره، اوکراينیان د امریکا قوي دريځ اورېدل غواړي او په ګډه د پوتين په وړاندي قوي ګامونه پورته کولی شي.
«دا د پوهیدو وړ ده چې امریکا ممکن له پوتین سره د خبرو په لټه کې وي. مګر امریکا تل د ځواک له لارې د سولې په اړه خبرې کړې دي. په ګډه موږ کولی شو د پوتین په وړاندې قوي ګامونه پورته کړو.»
اوکرايني ولسمشر له تيرو درېیو کلونو راهیسي پر اوکراين د روسیې د يرغمل پر مهال د امریکا له مرستو مننه کړې.
هغه لیکلي: « زه غواړم مننه وکم، د امریکا مرستې زموږ ژوندي پاتې کېدو لپاره حياتي وه، له ټرمپ سره دسختو خبرو اترو سره سره موږ ستراتيژیک ملګري يو.»
ولادیمیر زېلنسکي له ټرمپ سره تر پرونیو خبرو وروسته نن د بریتانیا پلازمېنې لندن ته ورسېد. نوموړی به د اروپايي مشرانو په سرمشریزه کې ګډون وکړي چې د دفاعي بودیجي پر زیاتولو سربېره پر نورو مسلو هم سره خبرې کوي.
په دا مهال ترک سرچینو رویټرز ته ویلي چې انقره به په دغه سرمشریزه کې د روسیې او اوکراین ترمنځ د سولې خبرو د منځګړتوب وړاندیز وکړي.
