جوزجان ولایت کې د یوه پخواني بم په چاودنه کې یو کس وژل شوی

جیونیوز زیاتوي، دغه افغان وسله وال چې له پاکستاني ځواکونو سره په نښته کې وژل شوی، مجیب الرحمن منصور نومیږي، د مرزا خان ځوی او د میدان وردګو د چک ولسوالۍ اوسېدونکی و،

د راپور له مخې، مجیب الرحمن منصور د تېرې جمعې په ورځ د شمالي وزیرستان په غلام خان بندر کلا سیمه کې د ۱۳ نورو وسله والو سره هغه مهال ووژل شو، چې د پاکستان امنېتي ځواکونو په سیمه کې د وسله والو پر ضد عملیاتو بوخت او نښته رامنځته شوه.

دا لومړی ځل نه دی چې پاکستاني رسنۍ د دغه هیواد له امنېتي ځواکونو سره په نښتو کې د افغان وسله والو د وژل کېدو راپورونه ورکوي، بلکې تېره میاشت هم د شمالي وزیرستان د میرانشاه ولسوالۍ په تپې سیمه کې د پاکستاني طالبانو د غړو په توګهد ضرار افغان، نقیب الله افغان او سرکش افغان په نومونو د افغان وګړو د وژل کېدو خبر ورکړي و.

پاکستاني چارواکو تل په طالبانو دا نیوکه کړې، چې ګواکې د پاکستاني طالبانو په لیکو کې د افغان طالبانو غړي د پاکستاني ځواکونه پر وړاندې جګړه کوي، خو په افغانستان کې د طالبانو ادارې دا ادعاوې رد کړي دي.

رفعت الله اورکزی وړاندې وایي، چې په تورخم کې په تازه نښتو کې د شپږو سرتېرو په ګډون لږ تر لږه اته کسان ټپیان شوي او یو موټر چلوونکي بیا د «زړه د حملې» له کبله ساه ورکړې ده.

اورکزي په سیمه کې د پاکستان سیمه ییزو سرچینو له قوله ویلي، چې د طالبانو خوا ته بیا یو طالب وژل شوی او اوه تنه نور ټپیان دي.
خو په پاکستان کې ځینو امنیتي سرچینو بیا ویلي، چې په دغې جګړه کې درې طالبان وژل شوي دي.
سرچینې زیاته کړې، چې د افغان طالبانو یو قوماندان ضیاالرحمان هم د وژل شویو کسانو په ډله کې دی.
خو د طالبانو د کورنیو چارو وزارت بیا د وړمې شپې د جګړې په اړه ویلي و، چې په دغې نښته کې یو طالب وژل شوی او دوه تنه نور بیا ټپیان دي.

طالبانو د تېرې شپې د جګړې په اړه لا جزیات نه دي خپاره کړي.

په تورخم سرچینې وایي، داسې اټکلونه کېږي چې ښایي دغه جګړه نن یو وار بیا له سره پیل شي.

په سیمه کې د افغانستان انټرنشنل خبریال اورکزي وايي، چې که څه هم د دغو نښتو په لړ کې د دواړه خواوو ترمنځ خبرې اترې نه‌دي بریالۍ شوې؛ خو ښایي نن د دواړه خواوو ترمنځ خبرې یوار وار بیا له سره پیل شي.

ورته مهال په خیبر کې د بېلابېلو قبیلو قومي مشرانو او مخورو د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د شته ستونزو د حل لپاره د منځګړیتوب وړاندیز کړی دی.
له بلې خوا سرچینې وایي، چې د دغې نښتې له امله ځایي خلک د ځان ژغورلو لپاره خپلو مېنو پرېښودو ته اړ شوي دي.
په لندي کوتل کې هم پاکستاني ځایي چارواکو خلکو ته سپارښتنه کړې، چې د جګړې تر بشپړ درېدو دې له کورونو نه وځي او ځانونه دې په امن ځای کې خوندي کړي.
سرچینو ویلي، په دغه نښته کې دواړه خواوو لومړی سپکې وسلې کارولې؛ خو وروسته یې درنې وسلې هم وکارولې، چې په سیمه کې یې ګڼې ودانۍ زیانمنې کړې.
سرچینې زیاته کړې، چې په تورخم کې د ګمرک ودانۍ په ګډون د دواړو لوریو ګڼې دولتي ودانۍ د توپ او هاوان ګولیو د لګېدو له امله هم سختې زیانمنې شوې دي.
سرچینې وایي، چې د جګړو پر مهال د پاکستاني امنیتي ځواکونو یوه پوسته هم سخته زیانمنه شوې ده.
افغانستان انټرنشنل ته په رسېدلو ویډیوګانو کې هم ښکاري، چې د ډیورنډ کرښې پورې غاړې ته د پرتې سیمې باچا مېنې ګن کورونه په دغې نښته کې زیانمن شوي دي.
د خیالي شاه په نوم د باچا مېنې یو اوسېدونکي ویلي: «د سیمې دوه اوسېدونکي هم د خپلو کورونو څخه د تېښتې پرمهال د هاوان ګولیو د لګېدو له امله ټپیان شوي دي.»
دا په داسې حال کې ده، چې د تورخم دروازه له تېرو یولسو ورځو راهیسې د هر ډول تګ راتګ لپاره تړلې ده.

دغه لاره تر هغه وروسته د پاکستان له‌خوا وتړل شوه، چې طالبانو غوښتل ډیورنډ کرښې ته څېرمه یوه امنیتي پوسته جوړه کړي.
له بل پلوه د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو ګډې خونې د دغه تاوتریخوالي او له ۱۱ ورځو راهیسې د تورخم دروازې د تړل پاتې کېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې دغه کړکېچن حالت د دواړو هېوادونو سوداګرو ته لوی مالي زیانونه اړولي دي.
د دغې خونې مشر مرستیال ضیا الحق سرحدي ویلي، چې د تورخم دروازې له تړل کېدو راهیسې شاوخوا پنځه زره بار وړونکي موټرونه دواړو خواوو ته بند پاتې دي.
هغه له پاکستان او طالبانو غوښتي، چې د تورخم دروازې د تړل کېدو له امله سوداګرو او عام خلکو ته ورپېښې ننګونې دې ژر تر ژره حل کړي.
هغه وویل، چې د لارې بندېدو نه یوازې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ سوداګري په ټپه درولې؛ بلکې د پولې دواړو خواوو ته یې زرګونه خلک له ګڼو ستونزو سره هم مخ کړي دي.

دغې رسنۍ د دوشنبې په ورځ (د مارچ ۳مه) د تاجکستان د اوبو او انرژۍ وزیر جمعه دلېر په حواله ویلي، چې په تاجکستان او قرغزستان کې د کاسا ۱۰۰۰ پروژې د رغونې چارې بشپړې شوي او زیاتوي، چې په پاکستان کې هم د دغې پروژې چارې په چټکۍ سره روانې دي.

په راپور کې دغه راز د دلېر په حواله ویل شوي، چې د کاسا ۱۰۰۰ د قوي برېښنا د لېږد مزي پروژه چې تاجکستان او قرغزستان له افغانستان او پاکستان سره نښلوي، په ۲۰۲۷ کال کې به ګټې‌اخیستنې ته وسپارل شي.

د اېنټرفاکس په راپور کې راغلي، په وروستیو کلونو کې د دغې پروژې اصلي ننګونې د پراختیایي شریکانو له لوري د افغانستان برخې لپاره د مالي لګښتونه درېدلي وو او په وینا یې، تر یو لړ مذاکراتو وروسته پر مخ پرتې ننګونې حل شوي او دمګرۍ په دغه هېواد کې د یادې پروژې د رغونې چارې روانې دي.

څه موده مخکې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان برېښنا شرکت رییس هم ویلي و، چې د کاسا-۱۰۰۰ پروژې پاتې چارې بیا پیل شوي او د دوو کلونو په موده کې به بشپړې شي.

د کاسا-۱۰۰۰ پروژه له منځنۍ اسیا څخه سوېلي اسیا ته برېښنا لېږدوي او د اسیا په کچه یوه لویه پروژه بلل کېږي.

دا پروژه په ۲۰۱۶ کال په تاجکستان کې د سیمه‌ییزو هېوادونو د مشرانو په ګډون پرانېستل شوه او تمه کېده، چې د ۲۰۲۲ کال تر مارچ پورې بشپړه شوې وای.

د کاسا-۱۰۰۰ د برېښنا د لېږد مزي د ۵۰۰ کیلوواټه برېښنا په لرلو د افغانستان له اوو ولایتونو تېرېږي او پاکستان ته لېږدول کېږي.

د سرچینې په خبره، په دغو نښتو کې د طالبانو وژل شوی قومندان ضیاءالرحمان نومېږي.
سرچینه همداراز زیاتوي، چې تر اوسه هم د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښتې روانې دي.
دغه نښتې نن شپه شاوخوا لس بجې د افغان طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پیل شوې، چې ویل کېږي پکې د پاکستاني ځواکونو یوه پوسته هم تر ډېره تخریب شوې ده.
د سیمه ییزو سرچینو له خوا افغانستان انټرنشنل - پښتو ته په لېږل شویو ویډيوګانو کې ښکاري، چې په دې نښتو کې له سپکو او درنو وسلو څخه کار اخیستل شوی دی.
اخوا د ځینو نورو راپورو له مخې، په برید کې لیزري وسلې کارول شوي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې تېره شپه هم د دواړو لوریو ترمنځ نښتې شوې وې، چې له امله یې یو طالب وژل شوی او دوه نور ټپيان دي.

له پاکستان څخه سرچینو بیا ویلي، چې په دې نښتو کې یو ملکي کس وژل شوی او درې پاکستاني سرتېري ټپیان شوي.
دغه نښتې په داسې حال کې کېږي، چې په دې وروستیو ورځو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ په تورخم کې ترینګلتیاوې زیاتې شوې دي.
یاده دې وي، چې د تورخم دروازه له لسو ورځو راهیسې د هر ډول تګ و راتګ پر مخ هم بنده ده.

نوموړي په دغه مرکه کې زیاته کړې، چې په افغانستان کې د جنګ نه، بلکې د بین الافغاني خبرو ملاتړی دی.

دغه جهادي مشر د هغې پوښتنې په ځواب کې چې د طالبانو نظام اسلامي دی او که نه ویلي: «د افغانستان زعیم باید د افغانستان ملت، علماء، قانون پوهان، ملي شورا، ولایتي شورا، او د کلیو شوراګانې او نخبه ګان وټاکي، خو طالبانو د یوې ډلې په توګه اسلامي نظام ړنګ او په خپله یې زعیم وټاکه او د اسلامي نظام د رامنځته کولو دعوه یې وکړه، چې دا د اسلام اصول نه دي، دوی دې ملت راټول کړي او ملت دې زعیم وټاکي بیا دې د اسلامي نظام دعوه وکړي، موږ به یې هم ملاتړ وکړو».

ښاغلي سیاف په دغه مرکه کې په افغانستان کې د ستونزې د هوارۍ لپاره په بین الافغاني خبرو ټینګار کړی او وایي، چې د ستونزو د حل یوازینۍ لار خبرې دي، نه جګړه.

نوموړی وایي: «زموږ ملت ډېر زیات تکلیفونه لیدلي دي، په اوسنیو حالاتو کې د جنګ ملاتړی نه یم، مګر د دایمي حل لپاره باید خبرو سره کینو او ستونزې د خبرو له لارې حل کړو، دا هم نه غواړم چې کله موږ په غره کې یو او تاسو په ښارونو او کله تاسو په غره کې یاست او موږ په ښارونو کې، تر کومه باید دا کار دوام وکړي، که خبرې جریان پیدا نه کړي، نو دا ستونزه نه حل کېږي».

یاد جهادي مشر وایي:« په دې هڅه کې یو چې په افغانستان کې د بیا جګړو تجربه تکرار نه شي، یو شمېر افغان سیاسیون مو راټول کړي او نږدې ټول په دې فکر دي، چې د افغانستان ستونزه د خبرو له لارې حل شي او ټول په دې نظر دي».

پخواني جهادي مشر سیاف د جمهوریت د ړنګېدو او د طالبانو بیا واک ته رسېدو ستر لامل د حکومت له خوا جهادي مشران له حکومته جلا کول په ګوته کړي.

هغه وایي: «خپله راغلم او ولسمشر محمد اشرف غني ته مې وویل چې رییس صیب پرېږده چې د کابل امنیت زه ونیسم، تر هغې چې بین الافغاني خبرې پیل کېږي او سوله یوې نتیجې ته رسېږي، په ډېرې خوشینۍ چې دا کار یې ونکړ او لامل یې دا وو چې د ولسمشر فکر د مجاهدینو سره جوړ نه وو او مجاهدین له حکومت غاړې ته شوي وو».

په دغه مرکه کې استاد سیاف د ایران له حکومته مننه کړې، چې له اوږدې مودې د افغان کډوالو کوربه توبه کوي.

عبدالرب رسول سیاف چې د طالبانو سر سخت مخالف دی، وخت ناوخت د طالبانو په نظام توندې نیوکې کوي او دغه ډله له اسلامي اصولو په سرغړونو تورنوي.

نوموړی په دې باور دی، چې افغانستان طالبانو په زور نه دی نیولی، بلکې دغې ډلې ته سپارل شوی او دغه ډله باید د افغانستان د حل په موخه خبرو ته کیني.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د اسلامي حزب مشر ګلبدین حکمتیار هم د طالبانو حکومتولۍ ته په اشارې سره وویل، چې د نظام په څرنګوالي کې باید ملت شریک وي، یو اړخیزه پرېکړه د اسلام له نظره د منلو نه دی.

حکمتیار دغه راز زیاته کړه، چې د هېواد په اقتصادي مسایلو، جنګ او سوله، د نظام په څرنګوالي او دې ته ورته مسایلو پرېکړه کې ملت باید شریک وي.
دوی په داسې حال کې دغه څرګندونې کوي، چې طالب چارواکي خپلې ټولې چارې د هبت الله اخوندزاده د فرمانونو پر اساس عملي کوي او یادې ډلې هېڅکله د افغانستان خلکو ته د نظر ورکولو حق نه دی ورکړی.