عظمت الله عمرزي د کرکټ یو ورځنیو لوبو د الراونډرانو ډلبندۍ کې لومړی مقام ترلاسه کړ

په دې الوتکه کې هغه افغانان راغلي، چې د جرمني ایتلافي حکومت د بشري او محلي همکارانو د منلو پروګرامونو له لارې ویزې ور کړې دي.

ویلټ وايي، چې دا ټول د منلو فدرالي پروګرام له مخې ترسره کېږي، چې د جرمني د کورنیو چارو وزیرې نانسي فیزر او د بهرنیو چارو وزیرې انالینا بېربوک رامنځته کړی.

د فبروري میاشتې په پای کې هم جرمني له اسلام اباده ۱۵۵ افغانان برلین ته را ولېږدول، چې ډېری پکې د بشري حقونو فعالان او پنځه تنه د جرمني محلي کارکوونکي وو.

دغه افغانان په داسې حال کې برلین ته لېږدول کیږي، چې د جرمني ډېری ګوندونه د افغانانو د انتقال بهیر د درولو غوښتنه کوي.

د ټاکنو بریالي ګوند یا مسیحي سوسیال اتحادیې د اولاف شولڅ په مشرۍ حکومت نه غوښتنه کړې، چې د افغانانو د انتقال بهیر دې د نوي حکومت تر جوړېدو پورې ودروي.

د سي ډي یو د کورني سیاست ویاند الکساندر تروم ویلي، « دغه فدرالي پروګرام، چې له ۳۰۰۰زیاتو کسانو ته یې د استوګنې اجازه ورکړې، د امپل حکومت یوه جدي تېروتنه وه».

دسي ډي یو او سي اېس یو د پارلماني ډلې مرستیالې مشرې اندریا لیندهولز ویلي، چې د افغانانو د راتګ پرېکړه باید د نوي حکومت صلاحیت وي. هغې زیاته کړې ده، «دا یو حیرانوونکی عمل دی چې د بهرنيو چارو وزارت د چارشنبې لپاره د افغان نارینه‌وو او ښځو بله چارټر الوتنه پلان کړې ده».

د جرمني د بهرنيو چارو وزارت ویلي، چې ټولو راتلونکو کسانو د قبولیت او ویزې پروسه، چې د امنیتي مرکو او د جرمني د امنیتي ادارو د پلټنو برخه هم پکې شامله ده، بریالۍ تېره کړې ده.

هغه زیاتوي، تمه کېده چې نن یو ځل بیا خبرې اترې پیل شي؛ خو د ننني تاوترخوالي له کبله دا تمه په نشت حساب ده.

له نن څخه یوولس ورځې وړاندې د ډیورنډ په فرضي کرښه د تورخم دروازه د هر ډول تګ راتګ پرمخ وتړل شوه، چې د یادې دروازې د خلاصون لپاره دوه ځلې د طالبانو او پاکستاني چارواکو ترمنځ خبرې اترې هم ترسره شوې؛ خو دواړه ځلې بې پایلې پای ته ورسېدې.

د یادې دروازې بندېدو د دواړو لوریو ترمنځ په تورخم کې وسله‌والې نښتې رامنځته کړې، چې مرګ ژوبله یې هم لرله.

د دغې لارې بندېدو د پلي تلونکو، ناروغانو، ښځو او ماشومان په ګډون په فرضي کرښه پرتو ولسونو ته ګنې ستونزې راولاړې کړې دي.

افغانستان انټرنشنل پښتو ته د بختیار په نوم افغان وګړي په خپلو خبرو کې وویل، شپږ ورځې وړاندې ېې د پېښور په یوه روغتون کې کاکا وفات شو، جنازه یې افغانستان ته د وړلو لپاره تورخم ته یوړه؛ خو امنیتي ځواکونو د تېرېدو اجازه رونکړه.

هغه وایي، هڅه یې وکړه چې جنازه د پاړه چنار له لارې انتقال کړي؛ خو له هغه ځایه یې هم هڅې بې پایلې وې او دی او شو چې په پنځمه ورځ د کوټې له لارې مړی افغانستان ته انتقال کړي.

بل خوا بیا د تورخم د لارې د تړل کېدو سره د دروازې دواړو خواوو ته په سوداګريزو توکو بار لارۍ بند پاتې دي، چې دغې چارې سوداګرو ته ګڼ زیان اړولی دی.

په ننګرهار کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې غړی ګل مراد عرب افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، تر اوسه پورې سوداګرو ته له ۱۵ مېلیونو ډالرو ډېر زیان اوښتی دی؛ سوداګري باید له سیاسته جلا شي.

دغه بنسټ پر اېکس پاڼه لیکلي، دغه مرستې یې د ۶۰۰ بې‌وزله کورنیو سره په بېلابېلو سمیو کې کړې چې موخه یې د یادو کورنیو اقتصادي لوړتیا او په ځان بساینه ده.

بي بي ګلالۍ، چې د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو ادارې دغه نغدي مرسته ترلاسه کړې وایي:« زه به د دغه مرستې پر مټ د ګلدوزۍ په برخه کې کاروبار پیل کړم او په راتلونکې کې به د خپلې کورنۍ د اقتصادي ستونزو په حل کې همکاري وکړم.»

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنري چې د افغانستان په څېر بې‌وزله هېوادونو کې د کډوالو او داخلي بې‌ځایه شویو خلکو د حقونو ساتنه او هغوی ته د ژوند د خوندي چاپېریال رامنځته کولو لپاره کار کوي؛ د روان کال د تېرې میاشتې په وروستیو کې یې د بامیان ولایت داخلي بې‌ځایه شویو کورنیو لپاره ۱۹۰ کورونه هم جوړ او ګټې اخیستنې ته وسپارل.

دغه بنسټ له ۲۰۲۲ کال راپدېخوا له ۲۰۰ زرو په شاوخوا کې کډوالو سره د کوچنیو کاروبارونو د پیلولو لپاره نغدي مرستې کړې او همداشان له ۱۰۰ زرو څخه زیاتو خلکو لپاره یې سرپناوې جوړې کړې دي.

هغه پاکستان په دې تورن کړی، چې تل یې په بیلابیلو پلمو د افغانستان په سر سودا کړې.

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي: «په تېرو ۲۵ کلونو کې د پاکستان دوه مخی سیاست، اړیکې او یا همکاري د امریکا سره مخ په خرابېدو وه یا ده؛ پاکستان تل یو څوک ساتلی او امریکا ته یې په لاس ورکړې، چې امتیاز واخلي.»

‏نوموړي دغه څرګندونې له هغه وروسته کړې، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دغه هیواد په کانګرس کې د وینا پر مهال تازه اعلان وکړ، چې د پاکستان په مرسته یې د کابل هوایي ډګر د ځانمرګي برید طراح نیولی.
په هغه برید کې ۱۳ امریکایي سرتېري او ۱۷۰ افغانان وژل شوي وو.
د ښاغلي میاخېل په وینا، پاکستان په کابل کې د امریکايي ځواکونو د وتلو پرمهال په ځانمرګي برید کې ښکېل یو کس، چې هویت یې لا روښانه نه دی؛ امریکا ته سپارلی او نن ټرمپ په خپلو خبرو کې له دغې همکارۍ مننه وکړه.
ښاغلي میاخیل پر اېکس پاڼه کاږلي: «دغه کس په تېرو څلورو کلونو کې چېرته و؟ د چا په مېلمستون کې مېشت و او څنګه وپېژندل شو؛ ځکه ځانمرګی خو مړ شوی دی؟»
هغه په خپلو خبرو کې یوار بیا له امریکا څخه د پاکستان د امتیاز اخیستنې ‏په اړه لیکلي: «دغه کس ولې تر اوسه پورې امریکا ته نه و سپارل شوی او د دغه کار په بدل کې امریکا پاکستان ته څه امتیاز ورکړی؟ د دغه همکارۍ تاثیرات به په افغانستان کې څه وي؟ ایا پاکستان بیا د افغانانو په سر سودا کوي؟»
شاه محمود میاخیل وړاندې کاږي، که دغه کس د طالبانو او پاکستان په همکارۍ امریکا ته سپارل شوی وي؛ نو د طالبانو مخ او څټ نه دی معلوم او د هغې ۴۰ مېلیون ډالریزې کڅوړې په تمه به وي، چې لا له وړاندې د ټرمپ او هغه ته د نږدې کسانو له‌خوا یې د بندېدو غوښتنه شوې وه.

د روزګان لپاره د طالبانو والي مولوي عنایت الله شجاع، د دغه ښارګوټي جوړولو د چارو د پیل په مراسمو کې رسنیو ته ویلي، یاد ښارګوټی د مرکز ترینکوټ ښار په څاه‌ګي سیمه کې جوړېږي چې تېره ورځ سې شنبه یې د جوړولو لومړنۍ چارې پیل شوې.

افغانستان کې له څو لسیزو جګړو له امله، په ځانګړي ډول د طالبانو بیا واک ته رسېدو او په افغانستان کې د جمهوري نظام له پرځېدو وروسته ۹ میلیونه وکړي له خپلو سیمو بېځایه شوي او یا هم نورو هېوادونو ته کډوال شوي دي.

طالبان په داسې حال کې د کډوالو او بېرته راستنېدونکو د سرپناه لپاره د ځمکې د وېش خبر ورکوي، چې هره ورځ په زرګونه افغانان له پاکستان او ایران څخه په زوره شړل کېږي.

په دې ورستو ورځو کې د کډوالو د بېرته راستنېدو لړۍ لا ډیره چټکه شوې، خو د راستنېدونکو لپاره د سرپناه او بنسټیزو خدمتونو نشتوالی یوه جدي ستونزه ګرځېدلې ده.

بلخوا بیا د بېرته راستنېدونکو کډوالو د اقتصادي حالت خرابوالی یوه بله لویه ستونزه ده، چې ډیری کډوالو د کډوالۍ پر وخت خپلې شتمنۍ له لاسه ورکوي او بیا د کار او عاید لپاره هیڅ ډول امکانات نه لري.

د طالبانو ادارې د روزګار فرصتونه محدود کړي، چې له امله یې بیرته راستنېدونکو ته د کاري فرصتونو نشتوالی رامنځته شوی دی.

څه موده وړاندې نړیوال بانک هم ویلي و، چې افغانستان په اوس مهال له سخت بحران سره مخ دی او لږ تر لږه ۲.۹ میلیونه وګړي له لوږې سره مخ دي.

د دغه بانک په وینا، دا مهال ۱۲.۶ میلیونه وګړي ،چې د افغانستان د نفوس یو پر دریمه برخه کېږي، د اقتصادي بې ثباتي، د اقلیم بدلون او د کرنیزو محصولاتو زیامنېدو د افغانستان لپاره د لومړنیو اړتیاوو پوره کول ستونزمن کړي دي.